- Ngai a zem: Buh a lo ṭo va, ngalrek chen vel a lo nih hian ngal a zem tiin an sawi a.
- Khup hawlh: Tlemin a lo lian deuh va, khup thleng vel a lo nih hun hi a ni.
- Kawng thleng: Buh hi kawng chen vel a lo nih hun hi a ni.
- Awm hawlh: Buh kara han kal vela lu lam deuh chauh a lan theih hun hi a ni.
- A nghapui mei: Buh a lo ṭhang leh deuh va, a inzawn lo zela awm ṭhin a kau sang ber lehlam lehlam a lo inzawn ta chiah a, sangha mei ang deuhva a lo lan tawh hun hi a nghapui mei an ti.
- A mawi: Buh kungin châng a nei a, a vui tur a lo insiam ṭan a, chutiang hunah chuan a kheh hmul theih tawh e an ti a, 'a mawi' tiin an sawi ṭhin a ni.
- A tûlzum: A mawi aṭangin a lo ṭhang danglam leh deuh va, a kau sang ber a malṭan tawh a, buh hnah hmawr a lo rêk a, a lo rai ṭan a, hetih hun lai hi a tûlzum an tih hun chu a ni.
- A chawngawi lû: Buh rai ṭan tir tê hmawr hi a lo zum pet a, khau chi khat, lu zum pit pet, chawngawilu an tih mai lu ang deuhva a awm lai hi a chawngawi lû an ti ṭhin.
- Buh vui: Buh rai pawh a lo puam ṭan a, a rai hmawrah khan a lo hmul ther a, hei hi a par a ni a, buhfang siamtu ber tur a ni tawh a, hlo thlawh paha khawih darh palh leh tihṭilh palh theih a nih tawh avangin hemi hun hma hian hlo thlawh zawh hman ngei an tum ṭhin a ni.
- A inthehṭhil: Buh rai a lo keh a, a fang a lo pum a, buhvui pangngai tur anga a lo awm hun hi a inthehṭhil an tih hun chu a ni. Buh vui inhlawm tlat kha a lo kak ṭan tihna a ni ber.
- Buh hmawr hmin: Buh a han inthehṭhil a, a vui pangngai a lo ni ta a, zawi zawiin hmin lam a lo pan a, a hmawr lam a lo eng ṭan a, hetih hun lai sawina hi a ni a, buh a êng ṭan ti pawhin an sawi. A lo hmin nasa tial tial a, a hma zual deuh chu a vui pum a lo hmin kim ṭan a, hetih hun lai hian 'nau chaw tur a lawr theih tawh' an ti a, October thla tawp lam a ni ber.
- A vû: Buh a lo hmin tak tak a, buh ṭha tak takah chan ralkhat aṭanga han en pawh hian a eng satliah mai ni lovin a sen lam pawl lek lek khawpin a lo eng tak tûk thei a, chutiang chu a vû an ti ṭhin a, hmun ṭhenkhatah chuan sawi dan dang pawh a awm maithei e.
- A hmuih: Kum chhiat kum emaw, vanduai kum emaw chuan buh vui insiam hian fang nei pum zo lovin, buh a lo thu a, buhfang awm lovin a lo si zo ta ṭhin a, chutiang chu a hmuih an ti ṭhin a ni.
- A ngui: Buh seng zawh hman loh emaw, la lak hman loh hrim hrim vang emawin, buh vui kuang kha a lo zawi hman a, chutiang chu a ngui an ti a, buh vui kha lek kawh zo lovin a lo tliak hman ta ṭhin a ni. Chutiang hunah chuan a seng sawt theih tawh reng reng loh bakah, hmaih a tam duh tawh ṭhin avangin a uiawm duh em em bawk. Chuvangin, a ngui hman hmaa seng zawng hram tumin theih tawpin an ṭang ṭhin a ni.
Total Pageviews
Categories
Ka luh ṭhinna
-
2026 BEIHRUAL THUPUI ZIR A PHURAWM4 weeks ago
-
This Old House1 month ago
-
ZO NUN ZE MAWI - INREMNA2 months ago
-
Chp 921. Why I'll Never Be a Good Farmer2 months ago
-
KTP General Conference Vawi 61-na.6 months ago
-
-
KUM THAR CHIBAI8 months ago
-
𝐌𝐈𝐙𝐎𝐑𝐀𝐌 𝐒𝐓𝐀𝐓𝐄 𝐔𝐍𝐈𝐕𝐄𝐑𝐒𝐈𝐓𝐘 𝐥𝐞𝐡 𝐊𝐀𝐋𝐏𝐇𝐔𝐍𝐆 𝐇𝐋𝐔𝐈11 months ago
-
Kan arpa leh kawmthlangte arpa1 year ago
-
-
PPE6 years ago
-
Untitled.6 years ago
-
Politics A Inrawlh6 years ago
-
Hlawhchham tlawm ngai lo!6 years ago
-
来了来了!任天堂switch官方中文补丁上线了7 years ago
-
-
Pathian inhriattirna - Thil siamah7 years ago
-
SBI ATM PIN siam/thlak dan..7 years ago
-
Blogger lamah kan insawn tawh e!8 years ago
-
-
AK-479 years ago
-
-
Chawhchawrawi9 years ago
-
-
SOCIAL MEDIA LEH KRISTIAN THALAITE9 years ago
-
Kum 4 hnuah...9 years ago
-
I RUI ZEL DAWN EM?10 years ago
-
a letter to my little brother10 years ago
-
We believe in mending10 years ago
-
-
MANGTHA10 years ago
-
Looking to earn extra cash online?10 years ago
-
Thil mak ka tih tawp theihloh te11 years ago
-
Lip balm11 years ago
-
Internet tangkai em emna kara a that lohna tlem11 years ago
-
For Kuz11 years ago
-
'Just as I am'11 years ago
-
My Flickr Page11 years ago
-
Layla, ka rillung Bawihte11 years ago
-
-
Christmas Everyday11 years ago
-
KHUA RII RIAI CHU11 years ago
-
-
14 Manfaat Air Putih Bagi Kesehatan Tubuh11 years ago
-
Guite Road-ah Sumo in ka zin11 years ago
-
Oktober again.11 years ago
-
-
-
-
Chennai Khawpui12 years ago
-
Chhuahtlang Hmun Hlui- CFL Hmingthanga13 years ago
-
PIPUTEN HMEICHHIA AN LO VOH13 years ago
-
-
CHET CHHIAT NA.13 years ago
-
Fiamthu Lawrkhawm...13 years ago
-
Fiction: ENGTI ANG CHIAHA THÛK NGE?13 years ago
-
Tu'n an hre lo13 years ago
-
Untitled13 years ago
-
Hrethiam Ve Se Chu Aww..13 years ago
-
LUNGLEN THU13 years ago
-
Ka awm loh hunah pawh!13 years ago
-
Tunlai Thil Awmzia - Update!14 years ago
-
-
-
What Happens When A Class Gets Too Boring...14 years ago
-
ZU KA RUI14 years ago
-
Phone Hack ang aw....14 years ago
-
Prologue to “A month in Delhi”14 years ago
-
Aizawl Pictionary14 years ago
-
new year's to-do-list14 years ago
-
Chhangchhiat tak hi chu aw...14 years ago
-
Important Days a thutna rem15 years ago
-
Ka haw dawn!15 years ago
-
Ka hringnun'ah hian !!15 years ago
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
25 April 2025
Hlo thlawh dan chi hnih
Hlo thlawh dan hi a tlangpuiin chi hnih a ni deuh ber a, chu chu 'hmatung' leh 'sirsawn' a ni.
Hmatung:
Hmatung hlo thlawh danah chuan, hlo thlo tura bung (bu) tlar khan an bula mite rual tawk zelin, mahni hmazawnah an thlo ngar ngar mai a, an hma zawn an hlen (zawh) hma loh chuan chutiang chuan an thlo char char ṭhin. Hna a sawt lo deuh zawka ngaih a ni.
Sirsawn:
Hlo thlo tur an han bung (bu) tlar a, khang intlar zinga a sir ve vete kha 'hmasir' an ti a. Hlo thlote chuan thlawh pahin hmasirte kha an rawn nêk phei a (hmasir panin an thlo phei tihna a ni). Tichuan, a sir zawngin (hma) an han sâwn a, an innek khawm chêp ta hle a. Sir sawnna tur awm lova hmatung ang deuhva an han thlawh chhoh ngar ngar theih hnuah an bun ṭanna chin ai khan an hma chu a lo sang ta hle a. Chutianga a sang ta hle tiha a hmasirin a tawk chin a tih kha 'hma tar' an ti.
Chumi hnuah chuan, zawi zawiin hmasir lehlam nêk zawngin a zir lehlam panin an han sawn phei ve leh ta a; hmasir pakhat zawk (an nêk phei hnuhnun zawk) chuan hma a han tar leh hnuah an sawn let leh ta zel ṭhin a ni. An thlawh chin tur zau zawng, hma an phelna tur te, sir sawn khata hma an tar sân chin tur te hi hmasir kuta innghat vek a ni.
He hlo thlawhna ṭawngkam hi, tunlaia kan ṭawngkauchheh hrang hrang — 'hmasawn' tih te, 'hmathlir' tih te, 'hma la' tih te, 'hmalakna' tih te lo chhuahna bul a ni.
24 April 2025
Ramhual
Buh leh bal thlo chhuak thei chhungkua, chhungkaw hûng deuh an ni tlangpui a. Chhungkaw harsa leh chhuanchhamte kêp theitu tura ngaih, pawl tlâk (buh seng hun)-a lal hnena buh phur nga aia tlem lo (fathang) chhung lut thei turte an ni.
Zalen
Lal unau tlang chang ve lo (lalna khua nei ve lo) te, kawng engkima lal puibawmtute an ni a. Lalina a duhsak bik, lal laina hnaivai, a mi leh sate an ni ber.
07 March 2025
Chhawng hnawh nge Chhawng hnawt?
- TS Khupchong (March 7, 2025)
Naupan lai a\anga zirlaibua kan lo zir \hin, Chhawng hnawt tih chu tun hnaiah ‘Chhawng
hnawh tih zawk tur a ni’ ti zawnga sawi leh ziah a awm ta zeuh zeuh va; kumin 2025
Chapchar Kût hmanna pui ber Aizawl-ah pawh announcer-te khan ‘Chhawng hnawh’
tih hlirin an hmang a, DDK lama live commentary-ah pawh ‘Chhawng hnawh’ tih
hmangin, Art & Culture Department lam (ni maw)-in programme sheet an siamah
pawh ‘Chhawnghnawh’ tia hman a ni. Hemi chungchangah hian ngaihtuahna han sen
zau hlek \haa hriatna a awm a, tlemin han chhui zau dawn chhin ila.
Chhawng
hnawh chungchang
Mizo culture leh \awng hria Pu C. Vanlallawma
chuan, “Chhawnghnawh tih awmzia hi, Pu Thanga leh Pu Zawla ten an sawi angin,
neih vûm rei rui, ding êr ûr, chhâwng êrh ûrh mi kâa hnawh, tihna a nih hmel a.
Hei hi a dik chuan hman lai a\anga ‘chhawng an hnawt’ an tih fo kha an lo
tisual a ni thei ang. Lusei \awngah ‘hnawh’ hi eng grammar context-ah mah ‘hnawt’
tia modify theih a ni lo. Hnawh chu hnawh a ni reng. Chu vangin ‘chhâwng an
hnawt’ ti lovin, ‘chhâwng an hnawh’ tih hi a dik dan a ni ang,” tiin a ziak a
(Hringlang Tlang, p.567).
Mizo Department, Mizoram University-a zirtirtu,
hetiang lama kan râwn kumkhua \hin Pu Lalsangzuala pawhin, “Chhawng an hnawt ni
lovin chhawng hi an hnawh zawk a ni. A hnawta hnawt lam ni lovin, a hnawhin an
hnawh zawk. Ei tur an neih chhâwng er ur kha artui te, sa te, eitur tui tinreng
kha a hmin sain an keng a, chu chu \hiante kaah an hnawh hawng hawng a, chu chu
chhawng hnawh an ti,” tiin a sawi bawk. Hetiang deuh hian Pu C. Chhuanvawra
pawhin a lo ziak bawk.
Chhawng
hnawh leh Chhawng hnawt hmang kawp te
Mizo history ziak hmasate zinga mi Pu K. Zawla
hian Mizo Pi Pute leh An Thlahte Chanchin-ah
chuan “lungdawhah chhawng an hnawt” tia a hman hnuah, “lungdawha chhawng an
hnawh zawh chuan...” tiin a hmang a (5th ed. 2011, pg. 62). 1st
Edition hi kum 1964-a chhuah a ni tawh. Hetah hian ‘hnawh’ a hman chhan chu ‘hnawt’
modify-na a ni. Kum 1966-a chhuak Pu Zatluanga lehkhabu Mizo Chanchin-ah pawh hman pawlh a ni a (p. 27-28), hman pawlh a
nihna hi ‘hnawt’ modify nana ‘hnawh’ a hman vang a ni ber (ka lehkhabu hman lai
hi 1996-a chhut nawn kha a ni). Chutiang bawkin Rev. Liangkhaia pawhin Mizo Awmdan Hlui (1971)-ah a hman pawlh
bawk a, mi dang hman ang thovin ‘hnawt’ modify nan ‘hnawh’ a hmang ve bawk (p.85).
Pu James Dokhuma pawhin a lehkhabu Mizo Kalphung-ah ‘Chhawng hnawt’ leh ‘chhawng
hnawh’ hi a hman pawlh a, ‘hnawh’ hi ‘hnawt’ modify nan a hmang niin a lang (2nd
ed. p.106-107). Mizo historian Pu B. Lalthangliana pawhin Mizo Culture bu-ah ‘chhawng hnawt’ leh ‘chhawng hnawh’ hi hman
pawlhin, ‘hnawt’ modify nan ‘hnawh’ a hmang zawk chauhvin a lang (pg. 66, 67).
Chhawng
hnawt chungchang
Mizo \awng dik zawk inhnial a awm changa kan râwn
hmasak ber \hin chu Pu Buanga Dictionary-ah engtin nge a awm, tih hi a ni. A Grammar and Dictionary of the Lushai
Language (Dulien Dialect) tih hi J. Herbert Lorrain leh Fred. W. Savidge (Pu
Buanga leh Sap Upa) te buatsaih niin 1898 khan tihchhuah a ni. Chumi buah
chuan, “chhawng hnot” tia dah a ni a, “the name of a feast, (v.) to keep the
above feast” tiin a hrilh fiah (p.70). A thumal \obul leh lo chhuah dan (etymology)
ni lovin a awmzia (definition) hrilh fiahna chiah kan hmu.
Kum 1980-a tihchhuah Mizo |awng Upa Dictionary, F. Ropianga ziahah chuan ‘Chhawng hnawt
(v)’ tiin a tar lang a. “Kût laia kawtchhuaha naupang leh tleirawlho chaw leh
artui \hiante barhtu nih \heuh tuma inûm (inhnawt) chhâwnga an tih \hin ruai
\heh hming hi a ni,” tiin a hrilh fiah (28). Hetah hian a thumal lo chhuah dan
nia lang hmuh tur a awm ve ta thung.
Chhawng
hnawh nge chhawng hnawt?
Pu C. Vanlallawma hian ‘chhawng hnawh’ a nih
theih dan, rin thu deuhvin a ziak niin a lang a (ref. “tihna a nih hmel a”). A rin dan hi ni tura ngaiin, “hnawh’ hi eng
grammar context-ah mah ‘hnawt’ tia modify theih a ni lo” tiin a ziak bawk. Hei
hi a dik a, ‘hnawh’ modify nan ‘hnawt’ hi an hmang ngai lo reng a; ‘hnawt’
modify nan ‘hnawh’ kan hmang \hin zawk a ni. Chu chu Mizo history leh culture
lam ziak hmasate’n an lo ziah dan pawh a ni. Ngun taka ngaihtuahna kan sen
chuan, ‘chhawng hnawh’ leh ‘chhawng hnawt’ hmang kawpte leh ‘chhawng hnawt’ tih
chauh hmangte hi \anhmun khatah an \ang a tih theih ang.
(A bik takin) Mizo history/culture chungchang
ziaktute hian mi thil hre zawk leh kum upate kawma ziak an ni \hin a. Pu Buanga
Dictionary-a kan hmuhte pawh khatih hun laia Mizote \awng thumal a hriatte a
lak khawm a ni. Chuvangin, ‘Chhawng hnawt’ tih hi tun hnai thil a ni lo tih
chiang takin a hriat theih a, a dik lo ve, an lo tisual a ni, tia sira hnawl
ngawt theih a ni lo vang. ‘Chhawng hnawh tih zawk tur’ tia ‘chhawng hnawt’ dik
lova ngaihna phei chu kum zabi 20-na chawhnu lama lo chhuak chauh niin a lang.
Hengte avang hian ‘chhawng hnawt’ tibova ‘chhawng
hnawh’ tih tak vek mai hi a fel zân lovin a lang a; ‘chhawng hnawt’ etymology
hi chiang faka hriat theih ni lo mah se, pi pu chena an lo hman zawk hi ‘hnawt’
nia a lan tlat avangin hnawl mai chi a ni lo vang a, ‘chhawng hnawt’
modification form-a ‘chhawng hnawh’ an hmang te erawh chu a la pawm theih viau
zawk ang. Kan thu kharna atana Liandala’n kum 1940-41 vela a phuah “Pi Pu Chhuah
Tlang” hla chang thumna han dah ila.
Lengin chhawng an
hnawt, chûn
hraileng nen,
Sa leh buhchangrum, bawhar tui nen;
Zua tin an hlim vangkhawpui an lâwm,
Tlai ni nêm duai lenkawl thiang karah hian.
01 July 2019
Zoramin zalenna a sual chhan - a tobul atanga a tawp thleng
Rûn lui kam vela an chên laiin Mizo chi peng hrang hrangte chu khaw hrang hrangah chêngin lal an nei thliah thliah tawh niin a lang a. Mizoram an luh hnuah pawh lal nei zui zelin, tlang hrang hrangah ro an rel zui zel a. Chutianga an inawp dan chu V.L. Siama’n hetiang hian a tarlang.
“Mizo-ho hi Mizorama an lo luh achin hun rei tak chhung chu an chunga thuneitu tumah awm lovin an awm a, anmahniin sawrkar an insiam a – tunlai tawngin ‘Independent’ an ti. Hetih hun chhung hi kum 200 dawn lai – kum 1700 AD atanga 1889 AD hun chhung inkar a ni.
…Lal tam tak an awm a, lal tinte chuan anmahni thu thuin ro an rel a, ram chin bik pawh an nei lo va, an awm duh duhna ram kha an ram a ni mai a, ram pakhat an neih bua deuh chuan, ram tha dangah an insawn a, an ram a ni leh mai a. Lal chu engkima engkim an ni mai a. Lal an that leh khawtlang a nuam a, lal an sual leh khawtlang a nuam lo a ni mai a” (Mizo History 19).
“Khaw khata lu ber, hotu ber leh thuneitu ber a ni. Mipui vantlangin thu chhia thu tha thlen nan an hmang a, ani’n a lo rel felsak thin. A rorelna hnuaiah mi tin an kûn a, tumahin a thu an hnial ngam ngai lo. A fuh loh zawnga awm chu a khua atangin a hnawtchhuak daih thei, a duh apiang a chawisang thei bawk. A khaw chhunga neinungte neih pawh a duh chuan a chhuh lui mai thei a ni” (Pi Pu Len Lai 3).
Mizo lal Bengkhuaia’n sap naupang Mary Winchester a man avangin kum 1872-ah British ho an lo lang a, Mizo lalte’n an theihtawpin an lo bei let ve a. British ho chu cham hlen lovin Mary Winchester hawnin kir leh mai a. Hei hi ‘Vailen vawi 1-na’ tia hriat a ni. Hemi hnu hian Mizo lalte’n an chhehvel hnam dangte an run fo avangin kum 1889 khan British ho an lo lut leh a, hei hi ‘Vailen vawi 2-na’ tia hriat a ni. Mizo lalte’n ram humhim tumin theihtawpin lo bei let mah se, British ho chuan Mizo lalte chu an awp zui a. Hemi kum 1889 a thlen hma zawng chu V.L. Siama chuan Mizoram chu independent ramah a ngai tihna a ni a; mahnia thuneihna tawp nei lal (Chief)-te kha kum 1889 hnu lamah chuan an chungah thuneitu neiin an awm ta ti ila, a pawmawm hle awm e.
British hovin Mizoram an awp hmaa Mizote khawtlang inawp dan hi hmanlai Greece city-state inawp dan nen a inzul hle. Hmanlai Greece-ah chuan, khaw hrang hrangin mahnia ro inrelin, inrelbawlna hran theuh an nei a, chutiang khaw hrang hrang awm khawmin an ram, Greece chu a siam a ni. Greek city-state chungchang leh inawp dan chu Mark Cartwright chuan, khaw tin hian politics-ah te, dan leh hrai chungchangah te, sakhuana leh vantlang nunah te, thil chin thanah te inrelbawlna hran neiin zalenna an nei theuh va, chung khaw hrang hrang inawpna hran neite chuan Greek state ropui tak a siam thu a tar lang a ni (www.ancient.eu).
a) Lal zawng zawng chu a khuaa leiman khawntu a ni ang.
b) Lalte chu sawrkar hmunah intawh khawm thin tur a ni.
c) Lalin michhia a ram tur a ni lo.
d) Tumah intihnawmnah leh mi bungruate inlaksak loh tur.
e) Khaw tinin mahni ram chhung kawng sah fai fo tur.
f) Dawithiama inpuh khap tlat a ni.
g) Khawhring neia inpuh khap tlat a ni.
h) Mihur zawn khap tlat a ni (Mizo Chanchin 194-195).
“India Constitution a pumpui a pawm (adopt) ni chu October 26, 1949 a ni a, District Council ruangam tur an tih fel ni pawh ni ngeia ngaih a ni. District Advisory Committee chu November 5, 1951-ah thiah a ni thung a. Sixth Schedule hnuaia District Council inthlan chu April 4, 1952-ah kan nei a. Assam Assembly-a kan aiawh, MLA 3 thlan chu January 5, 1952-ah kan nei bawk a. Kan District Council chu Assam Chief Minister, Bishnu Ram Medhi-a’n April 25, 1952-ah a rawn hawng a...
Mizo Union thupui ber kha Lal ban a nih avangin District Council-ah sorkarna an chang ta bawk a, an hna hmasa berah Lal ban Assam sorkar-ah an nawr a, Lushai Hills (Acquisition of Chief’s rights) Act 1954 Assam Sorkar-in a passed a. August 16, 1954-ah Mizo District Council huam chhunga Lal 259 ban an ni a. April 15, 1956-ah P.L.Region huam chhunga Lal 50 ban an ni ta bawk a. Village Council thlan hmasak ber July 24, 1954-ah neih a ni a. Mizo Union-in Village Council leh District Council rorelna an la fai vek a. Lal banin India hnuaia rorelna nghet takin kan tel ta a ni.” (26.2.2013 @Aijal Club).
Kum 1947 June thla velah chuan R. Vanlawma leh a pawlte chuan zalenna beihpui (independent campaign) neiin Mizoram khaw hrang hrang an lo fang tawh a. A lehkhabu 'Ka Ram leh Kei'-ah chuan independent campaign neia an zin chhuah dan hetiang hian a ziak a,
“India hnuaiah awm tur ni mah ila, independence chu a theih ang tawk chuan beih zel kan tum a. Mizo Union Council chuan thuang li laiin volunteer-ho zin chhuahtir zai kan rel ta a. Aizawl atanga chhim lam, chhim chhak, hmar chhak leh thlang lamah mi a tir a. Pu Vankhama leh Pu Lalrinliana te chu Sialsuk lamah sawn an zin phei a, an zin chanchin pawh a ngaihnawm hle. Tlangval Vanlalliana (Pu Pachhunga fapa) te leh Pu Challeta teho Champhai lamah, Pu Ngura teho hmar chhakah, Pu Thangridema leh Pu Thantuma Baktawng lamah…” tiin (189).
Hemi hma pawh hian Kaphleia chuan ram hmangaihna leh zalenna (nationalism & patriotism) lam hawi a lo phuah tawh a, kum 1939-a a hla phuah 'Zoram ka ram' chang khatnaah chuan Mizo thlahtute chu Mizoram tana nunna an hlan thu sawiin, chang thumnaah ‘mi hnuaia kan kun phal suh la’ (do not allow us to be dominated) tiin ‘kan tih leh kan sawi apiang te/Pathian leh kan ram tan ni se’ tiin a chhunzawm a. Chang lina tlar tawp berah 'Aw chung Pathian/Mahnia ding turin' tiin 'Kan rilru leh kan chakna te/Pathian leh kan ram tan ni se' a ti zui a ni.
![]() |
| Kaphleia |
Heti taka Mizote zalenna duha an lo tuihal hi, a chhan pakhatah chuan thlahtute atanga tuma awp beh lohva kum tam tak an lo khawsak vang a tih loh theih loh. Khaw hrang hrang kha lal (Chief) awpna hnuaiah an awm a. Lal chu an lalna khuaah chuan thuneihna tawp neitu a ni a, an chunga roreltu an awm tawh lo. Sailo lalte phei chu ‘ni leh thla kara leng’ tia sawi an ni hial thin a ni. Chutianga awm reng chu, British leh India-in a han awp thut takah khan, chep ngawih ngawiha inhriatna leh zalen lo hlea inhriatna an nei zui niin a lang.
Mizote tuna kan chenna hmun, Mizoram an luh hnua Mautam hmasa ber hi kum 1861-ah a thleng a. B. Lalthangliana'n a sawi danin, balhla kung leh thingzung te an ei a, chumi avang chuan hri tha lo lengin mi tam takin an thih phah a ni (Mizo Chanchin 137). Mautam vawi hnihna hi kum 1911-ah a lo thleng leh a, hetih lai hi British hovin Mizoram an awp lai a ni a; Bawrhsap pawh Maj. H.W.G Cole a ni; anni'n hma an lak avangin a hma ang emin mipui tawrhna a thlen lo.
Kum 50 danah Mautam a thleng thin tih hriain Mautam vawi thumna thlen dawnah Mizo mipuite chu theih ang anga lo inhmakhuain, July ni 21, 1951 khan Tam Do Pawl (Anti-Famine Campaign Organization) din a ni a, he pawl hi Lalmawia'n kaihruaiin General Secretary chu C. Rokhuma a ni. An theih ang tawkin, kawng hrang hrangin ke an pen a; kum 1957-ah phei chuan he pawl hian mipuite hnenah mautam lo thlen leh tur te sawiin sazu a puan tur thu te an sawi a, pamphlet te siamin mautam hmachhawn dan tur mi thiamte ziak te an sem a ni, tiin C. Laizawna chuan a lehkhabu 'C. Rokhuma' tihah a ziak a ni (C. Rokhuma 21).
![]() |
| C. Rokhuma |
![]() |
| R. Vanlawma |
Chu vang chu ni maw, A.P. Sinha chuan, “Mizote hi India Union zawm thu sawi hmasa berte zinga mi an ni a, kum 1960 chho vela Mizote'n tam an hmachhawn khan sorkarin a ngaihsak loh avangin mipuite an hel ta ni," tiin a ti a (Insurgency in North-East India 146). Zoramin zalenna a sual chu mautam-a Mizo mipuite’n ngaihsak an hlawh tawk loh vang ni-ah a puh hmiah ta reng a ni
Zoramin zalenna a sual chhan pawimawh tak pakhat chu sorkar atanga hmasawnna (development) a chhiat vang a ni a tih theih ang. Kum 1952 khan Mizoramah District Council inthlan hmasa ber awm a, kum 1954 khan Mizo Hills tih a ni a; Assam state hnuaia district pakhat ve mai a ni. Hemi kum hian Mizo lalte chu ban an ni ta a, Lusei lal 259 leh Pawi lal 50 ban an ni a; Village Council inthlanna neih a ni. Politics-a inrelbawlna a inthlak thleng chhoh lai hian hmasawnna lamah Mizoram a la hnufum hle a.
Mipuite’n hmasawnna an hmuh tur ang an hmuh phak loh te, an nih tur ang an nih theih lohte hian lungawi lohna a awm thin a. Mizo mipuite pawh hian Assam sawrkar atangin emaw, India sawrkar atangin emaw anmahni leh Mizoram hmasawnna tur an hmu tlem em em a, chu chuan dinhmun tha zawk duhna piantirin, mahnia inrelbawl duhna a thlen thei tih a chiang em em a ni.
![]() |
| AZ Phizo |
Naga hel hruaitute hmua kalte zinga mi R. Zamawia chuan, “Nagaho an hel avang khan sawrkarin a ngaihsak phah a, an dinhmun pawh a ngaihven a. Hmasawnna hna thawh kawngah pawh an duhsak bik nia hriatna kan nei,” tiin a sawi a (Interview on 22.5.2018). Naga movement-in an rama hmasawnna leh duhsak bikna a thlen nia an hriatna chuan, chutiang dinhmuna din beiseina avangin zalenna sual duhna a thlen ve niin a sawi theih. R. Zamawia vek hian, Mizote leh Nagaho chu Shillong-ah leh hmun hrang hrangah lehkha inzir pawlha an awm nasat avangin, Naga independence movement-in chung Mizo zirlaite-ah nasa takin nationalism thinlung a tuh thu a sawi bawk a; hei vang hian Naga movement hian Mizote thinlungah nasa takin hna a thawk a ni tih a chiang hle.
![]() |
| Pu Laldenga leh a nupui Pi Biakdiki |
![]() |
| Laltanpuia, Sialsuk |
1. Indian poetry from beginnings to 1857,
2. Indian poetry from 1857-1920,
3. Indian poetry from 1920 to 1947 and
4. Indian poetry from Independence and after (History of Indian English Literature, 7-114)
I am the lord of tempest and mountain,
I am the spirit of freedom and pride.
Stark must he be and kinsman to danger
Who shares my kingdom and walks at my side. (13-16) tiin.
Tichuan, Laltanpuia leh Rokunga hlate chuan Mizo nationalism chu Mizo thalaite-ah a ti-alh nasa hle a. The Mizo National Volunteer (MNV) chu October ni 22, 1963-ah din a ni zui a. Hemi hma lawk September thla atangin Pakistan sorkar hotute biak hna hi an lo tan tawh nghe nghe. Kum 1963 December thlaah chuan MNF party hotu pahnih - Laldenga leh Lalnunmawia chu man an ni. Kum 1964 December thlaah MNF volunteers 22 zet chu Pakistan-ah indo dan leh insual dan zir (training)-in kal zui a. Kum 1964 April chawhnu lamah Laldenga India Home Minister G.L. Nanda hmuin thil tam tak an sawipui a. Kum 1965 September thla tawp lamah Mizoram Sorkar Ruangam (Provisional Government of Mizoram) tur din a ni zui a. Hemi kum vek October ni 30-ah India ram Prime Minister Lal Bahadur Shastri hnenah Memorandum thehluh a ni a. Kum 1966 January ni 19-a Aizawla India Planning Commission Member Tarlok Singh lo zin chu MNF hotute chuan lo hmuin an lo titipui leh a. February ni 2, 1966-a Mizoram tlawha lo zin, Assam Governor Vishnu Sahay pawh an lo hmu leh bawk. Hemi hnu lawk February ni 7, 1966-ah Patashkar Commission hotupa H.V. Patashkar Aizawl lo zin chu an lo hmu leh bawk a ni.
Zoram zalenna sual chungchang zirbingtu pakhat Lalthakima chuan Zoramin zalenna a sual hnua Assam sorkar chet zui a ziak a, March ni 2, 1966-ah Assam sorkar chuan Mizo District chu The Assam Disturbed Areas Act, 1955 behchhanin rambuai (disturb area)-ah a puang nghal a, hemi kenkawh a nih theih nan Mizo District chu sipai kutah thuneihna pumhlum pein Armed Forces Special Powers Act, 1958-ah a dah zui a ni (Mizoram Independence Puan 62).
March ni 4-5, 1966 khan Aizawl hmun veng eng emaw zatah India sorkar chuan Jet Fighter hmangin bomb an rawn thlak a, Mizoram hmun dang pawh indo thlawhna hmangin an bei zui zel a ni. Kan thenawma Naga movement-ah jet fighter hman a ni lo va, India rama zalenna sualna/helna awma jet fighter hmanna hmasa ber leh awm chhun niin a lang. Kum 1967 January ni 4 atangin khawkhawm tan a ni a, he khawkhawm hi a hmingah Protected and Progressive Village (PPV) tih a ni. PPV-ah hian Mizoram khaw 106 zet chu khaw 19-ah sawikhawm a ni a. Khawkhawm chi dang leh, New Grouping Centre (NGC) chu kum 1967-1969 chhung khan kalpui lehin, khaw 184 zet chu khaw 39-ah sawikhawm a ni. Kum 1968-1970 chhung khan khawkhawm chi dang leh, Voluntary Grouping Centre (VGC) chu kalpui ni bawkin, khaw 110 zet chu khaw 26-ah sawikhawm a ni a, kum 1968-1970 chhunga an khawkhawm kalpui Extended Loop Areas (ELA)-ah chuan khaw 17 chu sawikhawm a ni bawk. Heng khawkhawmah te hian khaw 516 zet nghawngin mipui 1,68,853 zetin harsatna an tawh phah a; khaw 611 zet chu hâlin in 29,346 zet a kang ral a ni. Kum 1961-a Mizoram mipui zat hi 2,66,063 a ni a; khawkhawm hi Mizoram mipui hmun thuma thena hmun hnih zetin an tuar tihna a ni a, a rapthlak hle. Mizo hla phuah thiam Suakliana, Lianpui khua phei chuan kum 1968 khan khaw sawikhawm hla phuahin 'Kan hun tawn zingah khawkhawm a pawi ber mai' a ti hial a ni.
Heng thil a thlen hnuah an belh ber East Pakistan sorkar laka Bangladesh-in zalenna a sual avang leh March ni 15, 1971-ah East Pakistan sorkar a tlawm tak avangin Zoram zalenna sualtute dinhmun chu a him ta lo hle a, kum 1972 atangin Burma ramri dep lamah an insuan a. Pu R. Ropianga'n a ziah danin, January ni 2, 1972-a National Emergency Committee (NEC)-in a rel angin Arakan lam panin an insuan a, hetah hian Burma Communist Party-in an lo tuamhlawm a ni (Zoram khua a la var ang 189). He hmuna an khawsak lai hian tum hnih zet chu kein China an kal a, an kal hmasak zawk hian December ni 29, 1973-ah China rapin hemi tum hian ralthuam hman dan inzirtirin sipai training te an pe a ni. A tum hnihna hi July ni 28, 1975-ah kal lehin training an nei leh a, January ni 1, 1976-ah China an chhuahsan leh a ni (Mizoram Independence Puan 289).
Weekly
-
Blog-a home-a post pumpui lang pu p ṭhin hi chuan hmun a heh mai bakah blog (home) a tirit mai mai a; chumi ai chuan read more a awma a thu ...
-
Fiamthu hi ka duh ve pangngai a. Chutih rual chuan fiamthu thawh huau huau chi ka ni hauh lo thung. Fiamthu duh ṭ henkhat chuan an awmna ap...
-
Bus chhung ka thutna hma chiahah hian nula pakhat hi a thu a. Kawng a chhiat avangin motor a insawh leh dawt dawt thin a; chu chu remchangah...
-
Kumin, 2012 LPS Comedian Search hi a hit khawp mai. Contestant 100 dawn an tel a, a hmasa lama lo tel tawh, thiam tak tak pawh thahnem tham ...
-
Ni e, amah ka pu kha a tûnlai ṭ awng takin, 'ka idol' zawng a ni chiang alawm. Midangte angin khawvel finna leh thiamna nei lé lú l...
-
Beethugs post ' This is My First Love Letter ' hian lunghlui a tilêng riau mai a, tlém të ka'n ziak ve mai mai teh ang. Ka hm...
-
Mihringte nui hi taksa mai ni lovin kan ngaihtuahna atanga lo chhuak a ni a. Eng emaw thil nuihzatthlâk kan tih tak kan hmuha kan ngaihthlâk...
-
Hmangaihna hi hlimna emaw tiin ka zawng a, Hmangaihna hi damchhan emaw tiin ka ûm a, Hmangaihna hi chawlhna emaw tiin ka pawm a, Hmangaihna ...
-
'ZIRTIRTU' tiin min ko va, ka thu in zâwm chuang lo. 'ÊNG' niin min sawi a, min hmu chuang lo. 'KAWNG DIK' min ti a,...
-
Presbyterian Hospital, Durtlang-a i awm emaw, i kal emaw a nih chuan thlang lamah han hawi thla chhin la, in vâr lianpui mai, Taj Mahal niâ...


















