Ka saptawng thiam loh thu

Han inphawrh mualpho a ni em lo vang a, HSLC leh HSSLC kha tha taka pass chu sawi loh, 3rd division-ah ka inhlang kai tawk tawk kha a ni a. Marksheet hluite han en let chang phei chuan mark hmuh chhiatna ber pawh English subject a ni chho zat zat mai bawk a! Saptawngah na na na chuan chhuan tur ka ngah lo khawp mai. 'Sikul chhe chhuak' intih em chu ka ngam chuang lo, ka zirna sikula chhuak mi thiam tak tak an awm tho avangin.

Zirna lamah chuan, keimah rau rauva saptawnga hma ka sawnna ber chu MA kan zir lai kha niin ka hria. Miss Ruth-i hian min zirtir thin a, kan hriatthiam awl tak turin a hrilhfiah a, loh theih lohvin English-in presentation kan ti thin bawk a. Thiam tak tak awm nual mah se, dan naranin kan harsat tlâng a, kan class kan inhre chiangin kan inngam tlâng bawk a; thiam lote pawhin zak miah lovin kan hmang miah miah ngam a, kha kha a lo tha ngang mai.

Chhiar lamah te lunglen hnêm tawk hrethiamin, tawng lamah pawh a bo lo tawkin hre thiam mah ila,  inchhuan a la har hle a ni ang, mi English-a tawng hleithei lo ka hmuh hian ka nuihzat thei tlat lo. College kal lai vel khan monthly magazine-a chhuah turin English story te, English news te chu dictionary nena tangkawpin kan let ve thei mai a, Mizo to English lehlin erawh a lo namailo hle thung! Ka la uang lo zel a ni ber.

Kum 2019-2020 chhung khan 'Last Shelter Survival' tih games hi ka khel nasa a. Mizo khel an awm mang lo. Chutah chuan hnam dangte nen thiam loh ang angin nitin English-in kan chat a, tuman min nuih ngai lo. Khami chhung khan min nuihtu tumah ka tawng lo. Kum khat tal tap nitina chat nana hman chuan hmasawnna min pe nasa hle. Ka ngaihtuahnaah a lo awm a, keini Mizote anga English thiam lo leh hmang dik lo innuihzat nasa hi a hnam angin an awm ang em aw, tih hi.

Kan pianpui tawng pawh ni lo, hnam dang tawng kan hman suala kan innuihzat hian hmasawnna aiin inkiltawihna a thlen zawk niin a lang a, hei hi chu sim thei ila a duhawm takzet a ni. Kan tawng hman sual ber hi ngaimawh si lo, hnam dang tawng hman suala nuihza tlat kan ni fur a nia. Kei ngei pawh hi ka bâng lo maithei. Tawng hi hnam anga min phuartu, hnam min nihtirtu ber a ni a, ngaih pawimawh hmasak berah neih ila a tha awm e. Saptawng thiam pawimawhzia a takin kan hre ta zel a, kei erawh chuan, kan tawng, Mizo tawng hi a hmasa berah dah ila ka la ti fan. Kan thiam ber chu Mizo tawng ni se ka la ti hram duh a ni.

Vaipain pai deuhvin Mizo tawng a hmang a, i nuih em? Nuih chànah i chang lo vang a, an vaipui Mizo tawng thiam zawkte pawhin an nuih ka ring lo. Keini chu kan ni ve tlat lo alawm. Eng tawng pawh hi, nal taka tawng zat zat thei tur chuan hman tam (tawng tam/practice) a ngai a, a ziakah te, a chhiarah te harsatna nei miah lo pawh ni ila, tawng nana kan hman ngai loh chuan tih hleih theih a ni chuang lo. Tuna Mizo zinga saptawng hmang nal tak takte hi zirna lamah te, rualpawlna lamah te, hnathawhna lamah te an hman than vang a ni. Paite tawng hi ka hrethiam vek a, ka chhiar thei bawk a, mahse, tawng nana ka hman than loh avangin tawng ka harsat hle a ni.

Sap pasala nei sawi duh lovin, vai pasala nei kan sawisel sup sup a, tih te kan sawi chawk a. Chu mai a ni nang, vai tawng thiam lo nuihzat duh miah lo, saptawng thiam lo nuihzat leh tlat hi kan ni a. Sap hi kan lo ngainain kan lo van hmangaih tak em! Chanchintha rawn pu luttu an nih vang ringawt chu a ni lo deuh maithei. Zalen taka kan pi pute an lal laiin, saphovin min tibuai a. Kan ram an rawn nêk a, tharum hmangin min hnehchhuh a. Khatah khan kan ram an awp a ni satliah lo, kan hnam tih dan phung leh nun dan phung te (culture & tradition) kha min awp behsak a. Anmahni style ngatin Pathian min biaktir a, sakhuana lam chu thu hranah dah ta ila, an ram zauhna hmanruaa min hman rualin an tawng zauhna hmanruaah min hmang tel a. Kan ram an chhuahsan tawh hnuah pawh min la awp dawn chauh emaw tih mai tur a ni a, min awp beh dan chu thûk tak a ni. Tun thleng hian kan la tal chhuak hleithei lo chu a ni e.

Tun hnaiah kan issue-in a zir bawk a, national media lama inlante'n loh theih lohvin  saptawng an hman a ngai a. Thiam nal taka an hman theih chu duhthusam ni tho mah se, thiam lo chung chung pawha an fight kha kei chuan ropui ka ti. Hmasawn turin theihtawp erawh i chhuah zel ang u.

Cheng nuai 12 man leh nuai 14 man

Kerela state-a khaw pakhat Mundakkayam-a nupa tuak khat Latha leh a pasal Vishwanathan te chuan cheng nuai 12 lek sengin in nalh leh changkang tak an sa a; chu chu square fit 928-a zau a ni. Chu in chuan mut pindan pathum a nei a, choka leh inkawmna (sitting room) a nei thlap bawk.

A lem hi han en ila, a chhe lovin a changkang hle tih a hriat. An hmanraw hman pawh a tha thawkhat hle a ni.

Chutih laiin India hmarchhak kila Kristian tam em emna hmun Mizoram-a khaw pakhat Theiriat-a Hminlokawn-ah chuan waiting shed cheng nuai 14-in an siam a; he waiting shed hi kum 2014-2015 chhunga Soil & Water Conservation kaltlanga Lunglei High Power Committee (HPC) sum hmanga an sak a ni.

Credit: Vanglaini

Ka țhianpa duhtak Mamuana

Kan naupan lai hun leh nun ințawm zawng zawng kha ka ngaihtuah lêt a, Synod-in Pro-Pastor atana an la thar che leh an nemnghet ta mai che hi ka van lawmin ka van lungchhe em! Naupan têt tê ațanga ka țhian ngainat em em i ni a, Aizawl-a lehkha zira i awm hnua i lo haw chânga ka hlim țhinzia kha tunah a vawi khat nan ka sawi chhuak a. I nun leh khawsak danin ka nun a kaihhruai nasatzia pawh a vawi khat nan tunah ka hrilh che a ni. 'Mamuana' tih hming ka thinlunga a rik dan hian midang zawng aiin danglamna thûk tak a nei tih a vawi khat nan ka hriattir che a, nangmah avanga in in hi ka in pakhat anga ka ngaih tâk thu pawh tunah ka sawi chhuak ve chiah a nih hi.

A vawi khat nan he thawnthu hlui hi a chhiartu apiangte hriat turin ka han sawi chhuak ang e aw. Pawl 11 zir zawm tura kum 2007-a Aizawl ka chhukthlak țum kha i la hre ngeiin ka ring. Hma lam hun engmah ruahman lawkna pawh nei thei hauh lovin, in unau rualin Aizawl-ah ka rawn chhukthla ve thawr a nih kha. Khatih lai khan kawng tluanin, Aizawl ka thlen hunah tu inah nge ka luh ang tih ka ngaihtuah nasa asin! Belh tur nei ta lo chu, in in luahah ka rawn lut ve tawp a, in unauvin fel leh tlin takin min mikhual tawp a, ka awm zel dan tura min buaipui nasatzia te kha aw... Kum 8 lai a ni leh ta! Khami avang khan tun thlengin lawmthu ka la hrilh lo che a, a vawi khat nan lawmthu ka hrilh a che! Kha thil avang khan, khatih lai khan lungchhiat nachang ka hre lo va, nang leh i chhungte bula lawmthu sawi nachang lah ka hre nahek lo. I sawi nawn tawh lo teh ang, he thawnthu lungchhiatthlak zet hi chu. Khua a rei a, hun a kal zel ang a, i chunga ka lawmna a zual deuh deuh dawn a nih hi, ka lungchhiatna pawh. A chhan chu khatih laia ka thianpa Mamuana kha, tunah Pro-Pastor i ni tawh si a.

Kan chanchin a chhia a țha kan inhrilh țhin a, ngaihzawng kan neih dan te, kan neih loh dan te thlengin. Ka țhiante zinga ka chanchin hre thûk ber i nih tih a vawi khat nan ka hrilh che a ni. I college kalna Govt. Aizawl College-ah ngei ka rawn kal a, i chhuah hnuah Aizawl Theological College-ah min zirsan ta a. Tun hma angin inkawmna hun leh inhmuhna hun kan nei thei ta meuh lo. Mahse, kum tawpah krismas hmang turin kan haw a, kan inkawm thei chauh țhin. Zai thiam tak i ni a, ATC Male Voice-ah i tel a; TV-ah in music video an lo chhuah țhin. Chuta i hmel a lo lan veleh ka bula mite hnenah chhuang takin, "Khi khi ka țhianpa a nih khi," ka lo ti țhin che asin! Ka țhianpa Mamuana hi ka la chhuang sual ngai lo.

Kum 2012 November thlaah nangmah nen ngei Vanbawng Students' Union, kum 10 chuang lo muhil tawh chu kan kaitho va, kan college kalna țhin Govt. Aizawl College-ah ngei a nih kha. President-ah ka awm a, nang Vice President-ah. Chu chu tun thleng pawh hian kan nihna a la ni reng. Mahse, kan inthlau em em si. Zirna avangin Aizawlah kan awm a, kan khuaa kan haw changin kan inthlauhna a lang leh țhin. Hmana hmaichhana Pathian thu min hrilh țhin khan, pulpit tlang ațangin Pathian thu min hrilh tawh a, kei chu tlar hnung lamah. Chutih lai chuan ka rilruin chhuang takin, "Khi khi ka țhianpa Mamuana a nih khi," ka lo ti țhin.

ATC-ah țha takin Pathian thu i zir chhuak tih ka hria a, ka lo lawm khawp a, kei chang ni lo kan khaw mi zawng zawng pawh. Chutah kan khua PES-ah Principal-ah i awm zui a, khatih lai khan ka ngaih a țha takzet. Pro-Pastor i dil tih ka hria a, keimahah i tling ngei dawna hriatna a awm nghal a. Ka lawm rualin ka huphurh a, tun hma anga kan inkawm thei tawh lo tur mawlh hi. Tichuan, hmanni maiah WhatsApp lamah i tlin thu ka lo hria a, ka lo lawm khawp asin. Chutih laia tu hnenah mah ka sawi chhuah loh ka rilru chu, "V. Lalmuanpuia hi ka țhianpa a nih hi," tih a ni. Pro-Pastor i ni ta mai hi i nu leh i unaute ka lawmpui a, anni pawhin ka țhianpa Mamuana Pro-Pastor a ni ta hi min lawmpui ve ngei ka ring. I chanchin chhuang taka ka sawi zel thei tur hi ka lawm a ni. Ka lawmpui a che. Ka va han lawm tak em! Ka lawmpui takzet che.

Krismas leh kumthar inkarah sunhlu kan lo țhin kha a ni a; rilru inpawh taka kan inkawm theihna hun awmchhun a ni țhin. Hun hi a va kal chak ngai em! Kumina kan khuaa masi i hmang a nih chuan, hei bak chu masi leh kumthar hmanhona hun kan nei tawh âwm si lo va, a tawp nan — kum danga kan tih țhin angin zingkarah in hrang hrangah lut lawr zut ila. Tlai lam ruaițheh zawhah Kudam Veng lamah leng pheiin, haw pahin mi inah chibai i sem leh ang hmiang! Masi leh kumthar inkarah 'khi lamah' sunhlu lo dun leh ila — Aizawl-a hawnthlaka duhsak zawngte sem leh atan! Zanah 'saw lamah' ar kang tawh tak tak bawk ila tiraw? Hei bak hi chu ka sawm leh tawh dawn si lo che a, lo 'yes' ve ve mai ta che aw. Hrilh tur che ka ngah leh tawh a nia.

Titi Tawinawi Tê Tê

* Nupui neih hmaa mi be țha peih hlawm mang si lo hian nupui neih veleh min rawn biak CK tum an rawn lang nghal țak țak ang tih ka hlau.

* 2012 kuma 'khawvel a tawp dawn' tih an sawi lar vak țum khan hmeichhe naupang tê pakhat hian, "December ni 21-ah khawvel a tawp dawn an tia, tawp tak tak dawn se 2013 Calendar an siam miah lo vang," zuk ti reuh va!

* Ka țhianpa pakhat han lerh dan em em hi! Chhas pali a kawp a - pakhat chu Sangtei a nia, pakhat chu Sangpuii; pakhat chu Matei a nia, pakhat chu Maliani!

* 'Bahsam lênga nui hiau' hi a hmelțhat hmel ngawt mai. 'Hiau' ti lovin 'sau' te han hmang ta zawk se, 'bahsam lêngin a nui sau' tih a ni ang a, a ha a bal tihna emaw a ni âwm si a. A nih loh pawhin 'bahsam lênga nui țhú' hi a nui mawi vak lo tawp ang.

* Thil tihkhawmna hmun khawi laiah pawh kal ila, zu in lote hi hlamchhiah bik kan ni ziah. Zu in mite chu in tur pêk a ni țhin a, a in lote erawh chu a inte in laia lo awm mai mai tura theihnghilh kan ni țhin!

* Êng hi a êng leh lutuk a, ka en ngam lo; thim hi a thim leh lutuk a, ka hmu thei bawk si lo!

* Facebook group pakhata ka post-ah thlarau ka titipui e ka tia, ka comment chauh zuk lang teh tuarh a!

* Engtikah emaw eng emaw ka la nih ve hunah chuan, tu emaw chuan min la eng emaw ve ngei ang.

* John Cena hi kumin krismas hmang turin a lo haw ang em aw...

Computer hmaah darkar 30

Mizo Students’ Union (MSU) General Conference chu October ni 6-8, 2015 khian Darlawn-ah neih a ni dawn ta a, a vawi 14-na tur a ni. Hemi pual hian, chawpchilh takin souvenir buatsaih ni se an ti a, editor atan min ruat nghal a. Thuziak turin mi 20 sawmna lehkha kan pe a, kar hnih bak hun kan inpe thei lo. Chung zingah mi 5-in an rawn ziak hman țawk a, keimahni thuziakte leh thuziak dang la khawmin, a bua chhuah theih turin September ni 24, 2015 (Ningani) zan dar 10 ațangin ka khawih țan ta a.

Ka laptop a chian loh lai a nih avangin MSU Office-ah ka khawih a, țhianpa John-a’n min țawiawm a. Ani hian ka khawih chhung zawngin min țawiawm a, ei leh inte a tum bawk a, ka lawm hle. Zan khatna chu awlsam takin kan tlaivar ve mai. A tukah office bula Chhura Choka-ah tukțhuan kan ei a, nilengin ka khawih chhunzawm leh nghal char char a. Chawlh hahdam hun a awm lo. Conference-a tlangzarh tur a ni si a, inrinni-a press-a dahluh hman ngei ngei a ngai. A va tough em!

Nileng zankhuain ka bei leh ngat ngat a, zanah kan president-in min rawn tlawh a, a message tur a ziak chawp bawk a. Editorial board member țhianpa Muansanga’n in lamah typing lam min lo pui bawk a, zing lam dar 3 velah pawh, ‘ka hawng thei lo, rawn thawn țha rawh’ kan la inti zak zak mai a. Vawiin (inrinni) chawhma dar 11 vel khan ka zo fel thei ta a. Chhunah press-ah ka kalpui nghal a ni. A hahthlak cher cher ngei mai. Pawl lian souvenir tur ni si, ni khat leh zan hniha zawh nghal vek mai chu a inthlahrunawm zawk a, chutianga ti ngai leh ti thei hi an awm leh thei hian ka ring lo! Mahse, a sawhkhawk chu na tak a ni.

Meizial țan kaina tur tawk vel hian beng a ling a tút a, duhtawka hmarcha vaia tah hrep ang maiin a vel nen lam a sa hut hut mai. Thla riat pai raipuarin duhtawka a țhut hrep hnu ang maiin zãng (hnungzang) leh nghawng vel a kham țhúm a, beng chu a bul velah ‘kiu mit kiu mit chi hiah hiah’ rawn ti chhen an awm emaw tih mai tur hian a ri chiah chiah mai a ni. Bengchheng a tam lutuk a, mahse, a reh vawng vawng lawi a!

Lu um chhung chu tuboha chhut keuh keuh ang a ni a, a na veng veng a, a na ut ut bawk! Thluak a inlet but but a, khawhmuh bakah ngaihtuahna thlengin a vir muai muaiin a hriat. Pawnah chuan mihur duh hmu ang maiin kan chhîng suar suar reng a, mit hian a thil en hi a hmu lo reng reng! Ngaihtuahna a kal ding em em ringawt mai a ni. Mit vun a rit a, 50% vel bakin kan meng peih lo. Tlai ni tla tur pawhin min chhun sút thei nia!

Pum mawlh hi, pumpui mawlh hi! A thîp thak vawng vawng a, engtik lai mai pawhin luak a chhuak nghulh mai. Ei châkawm a awm lo va, mut thlawp hi a châkawm ber. Men chhung na na na chu tiin tui ka in hnem lui thung a, ka hriselna a tipan hlein ka hria. A chhuah lohna tur turah thisen a chhuah phah tlat. Inentir nghal a ngai!

Chutiang chu a ni. Nimahsela, hna azawngah chuan ka nuam tih ber a ni a, ka lungawi em em tho mai  Hetiang hna hi a bu-a a chhuah tawh hnuah pawh, a soft copy kan chhiar hne hlei hlui tih a awm ve lo; kan en a, kan thlek a, kan let tawn sek a, a hmuhnawm em em reng a ni. Chu chu kan lawmman a ni mai, lawmman dang beisei tur kan nei ve lo.

Uar taka sawi chuan darkar 32 chu computer hmaah ka țhu a, chaw ei chhung leh thil dang eng emaw neuh neuh tih chhung chauh lo chu, zan hnih leh ni khat leh a chanve chu computer hmaah ka țhu chawt mai a ni. Ka buaipui chhung hian ka inbual lo, a balh pawh ka bal hle ta ve ang! Ka zawh ni, inrinni hi inbual ni a lo ni hlauh va, a vanneihthlak zawk!

A tira ka beisei rûk deuh, ka beisei phak chiah si loh, ISBN chu kan souvenir chuan a nei thei dawn ta a, ka lawm takzet. Thuziak rawn thawhtute zingah academician an tam a, an tan pawh a hlut hle ka ring. Thawkrimte Pathian-in mal a sawmna a ni tih ka pawm hmiah. A paper-ah pawh a țha ber chi, zãng haih, ung deuh khek khuk ang chi a hman theih maithei a, sawi chian theih a la ni lo. A hman theih a nih ngat chuan duhthusam famkimna a ni ringawt mai. Mahni insawi chan chang deuh mah ila, ka chau em a, ka chhia leh țha hriatna a la function fulfill tak tak hmain ka han ziak sawk sawk mai a nih hi.

Pindan Khawhar thlirlawkna

PINDAN KHAWHAR

Genre : Short Stories

Author : T.S. Khupchong (K.C. Lalthansanga)

Phek         : 250

A man : Rs. 150

Preview-tu : Lalrammawia Ngente

T.S. Khupchong lehkhabu 5-na ‘Pindan Khawhar’ hi thawnthu tawi ngaihnawm tak tak dah khawmna a ni a. A lehkhabu ziahte chu — Hmangaihna Tuboh (2009), Nun Tihlimtu-I (2012), Chhum Dum Kara Chhemdam Thli (2013), Nun Tihlimtu-II (2014) leh Pindan Khawhar (2014) te niin heng bakah hian a thiante nena thawh khawma lehkhabu buatsaih ‘Mi Anglo Sulhnu’ (2011) tihchhuah a ni bawk.

He lehkhabuah hian thawnthu tawi chi hrang — Ka Nu Tawngtaina, Thirdeng Fanu, Pu Thanghumate Chhungkua, Khaw Mawi Kawng, August Ânchhia, H.No. A1/8, Bangla’ Banger, The Adventures of Pu Lianlura leh Tawnmang Thawnthu a awm.

Thawnthu puitling hi chu kan nei nual tawh a, kan tlakchham tak thawnthu tawi (short story) bu a lo chhuak hi lawmawm ka ti hle. Novel hi zau takin, zalen takin, duh lam lam hawiin a ziah mai theih a, ngaihtuah leh duh dan engkim a khung tel vek theih laiin Thawnthu Tawi (Short Story)-ah chuan a leng ve lo. Khat ámin, a thawnthua thil pawimawh kha a penhlelh pumpelha ziah a ngai a. Chuvang chuan thawnthu tawi hi ziah awlai lo tak a ni.

He lehkhabuah hian hringnun kawng hrang hranga ngaihnawm taka thlir a ni. Thawnthu ngaihnawmna leh hlutna chu ‘a ngaihnawm tur a ni’ tih hi a ni. TS-a hian a lehkhabuah hian thawnthu ngaihnawm tak tak, novel ang pawhin ziak ta se chhiar tlak tak tak tur a dah nual a. Thawnthu thiam taka sawiin thutak leh phuahchawp inphan chiatin a thawnthute hi a duang a, a zavai hian thawnthu a tling kher chhap e.

A lehkhabu kawm hnung lamah hetiang hian a ziak a: ‘Ka pindan khawharah thil nung pathum a awm a: Ka taksa, ka sana leh ka bati chu. Heng thil nung pathumte hi engtikah emaw chuan an zain a lo tawp ang a, chu pindan chu luahtu awm lo, tuma tlawh pawh loh pindan a lo ni tawh ang. He lehkhabu tal hi chu mite thinlunga nunna nei ni sela, thil nung pathumte chuan he pindan khawhar hi thlamuang takin an kalsan thei ni mai tur!’ tiin.

Ka Nu Tawngtaina hi tragic story a ni. A ziaktu hian an chhungkaw chunga thil thleng rapthlak tak a rawn sawi (narrate) chhawng nge ni a, a phuahchawp tih chhut zui vang vang a awl khawp mai/ Thenkhat chuan kan chhiar hunah TS-a te chhungkaw chanchin emaw kan ti ngeiin ka ring a. A lo ni a nih pawhin ziak thiam ka ti a, a lo ni lo a, a suangtuahna atanga a din a nih lek phei chuan thiam ka ti lehzual.

Thirdeng Fanu hi Zikpuii Pa ‘Silvarthangi’ (Chawkidar Fanu) kha ni lovin Milennium-i (Milte-i) a ni. He thawnthua pafa beiseina kan ziaktupain a hmehhmih dan hi a ngeiawmin thin a khei thlawt mai. He thawnthu chhunga politician rilru te, naupang dilchhut tawngkamte hi a hlu thlawt ka ti a, mihring nun chhungril phawrh chhuahna, khawtlang nun bihchianna a ni.

Pu Thanghuma te Chhhungkua pawh hi social satire tha tak a ni. Tunlaia kan buaipui em em ‘thil’-in chhungkua a tihbuai dan, changkang leh tunlai taka thawnthua rawn din a ni a. Pi Zalengi’n zawi sapa, “Ka rei...ka va han huphurh tak em!” a ti vawng vawng hian ngaihtuahna a hruai thui khawp mai.

Khaw Mawi Kawng thawnthu hi thawnthu awmze nei leh ril tak a ni. TS-a hian a changtute hmingah hian kan mihrang kal ta Biakliana leh C. Thuamluaia kha a thîk deuh em ni ang tih tur awmin ka hria. A changtupa Zema leh a changtunu Janet-i (Jaja tia an koh duat) te inkar thil hi kan Mizo love story kalphungah chuan a danglam pawl tak, short story tha a nihzia tilangtu niin ka hria. He thawnthua nula leh tlangval inhmangaihna chi thawnthu sei puia ziah tham a ni naa, ani ka nau TS-a hi chuan tawitein dawn tisei tak maiin a rawn ziak a. C. Thuamluaia ‘Engtin Awm Ta Zel Ang Maw?’ leh Lalzuithanga ‘Phira leh Ngurthanpari’ thawnthu ianga thawnthu tawp si, tawp si lo (open ending) a rawn hmang hi a tha kher mai.

August Ânchhia hi Hlimen Quarry chim rapthlak tak mai behchhana thawnthu tawi ngaihnawm tak a ni. Mizorama thil thleng rapthlak; Kawnpui daia bus accident rapthlak tak mai thleng behchhana titi leh thawnthu an phuah ang deuhva ziah; thutak leh phuahchawp inchawhpawlh, lungrun leh lungno kai chhuak zawng taka ziah a ni. A ziaktu hian he lai chu han sawi zau deuh se aw tih tur a bilh nuk a, a sawi zau lo hi thawnthu tawi ziarang tha a nihna a ni lawi si.

H.No. A1/8 (D) hi ngaihnawm ka tih zawng tak a ni. A thawnthu setting a changkang a, a tunlai a, social networking khawvel atanga hmangaihna mak lo piang chungchang a ni a, tragic ending, tragic story thawnthu tha em em a ni ti chauhvin ka’n sawi ang e.

Bangla’ Banger! hi music chungchang emaw ka ti hman a, mahse, a lo ni lo. Sal tan thu a ni a, a real (tak) em em bawk. Mizote’na kan thil tawn tawh chanchin behchhana ziah a ni a, a ngaihnawm kher mai. Ka chhiar lai chuan kan TS-a hi Bru helho zingah a lo tel ru ve khiau a ni lo maw? Nge, tlanna sum phuta an rukbo Mizo pa kha amah hi ni ang? tih ka ngaihtuah a. Bru hel zinga mi ni zawk awm hliah hliaha hriatna ka nei. Hei hian a thawnthu takzia a tichiang hle. Politics boruak pawh a pawlh ngaihnawm turin a rawn zep tel.

The Adventures of Pu Lianlura thawnthu hi TS-a zia rawn inlar chhuahna a ni ka ti. Comic story lam hi a thiam zawng tak a ni reng a, nuih tut tutna tur, thawnthu ngaihnawm leh tha tak a ni. TS-a fiamthu thawnthua chhiar tel ngei ka beisei em em thin ‘êk’ chungchang pawh he thawnthuah hi chuan a rawn inlar ta. Fiamthu thawnthu, ngaihtuahna ril tak atanga duan, a tuartu tana nuihzatthlak miah loh; a chhiartu tana nuihzatthlak tak si a ni.

Tawnmang Thawnthu hi a thawnthu dahkhawm hmawrbawkna a ni a. Tunlai tleirawl nun ngaihnawm leh hlimawm tak, lungchhiatthlak bawk siin a rawn pho chhuak a. Lungkham nei lo nun atangin lungkham tur a tam si zia te. Kan hnam nuna thil tha lo phawrh mualphona social satire chi khat bawk a ni. A ngaihnawm a, a hlimawm bawk.

TS Khupchong hian thawnthu tawi dahna lehkhabu dang ‘Chhum Dum Kara Chhemdam Thli’ tih chu a lo tichhuak tawh a, tuna mi erawh hi chu a dan a dang daih a, thawnthu tawi hlang hlak dah khawmna niin short story ze hrang hrang kan hmu a ni.

A thawnthu tawite hi open ending deuh vek a ni a, hei hi Mizote’n kan la hriat thiam chiah lo, mahse, literature huangah chuan an dah san em em si a ni. A thawnthu tawp hnua thawnthu la intan dawn chauh ang chi hi.

Tin, rin loh lama keuh thut (suspense) a siam thiam hle bawk. Hei hi a thawnthu tingaihnawmtu, a themthiamna pholangtu a ni a. An inbiakna tawngkam ang chite pawh a hun lai thawnthu milin a dah tha khawp mai a. Tawngkauchheh han chher danglam zauh pawh a thiam khawp mai.

Sawi tur tam tak a awm ang a, mahse, ka thiamnain a tlin loh bakah sawi vek sen a ni dawn hek lo. He ‘Pindan Khawhar’ hi a hulum ang a, a luahtu khawhar taka inngaihtuahna hun awm lo lekin a bengchheng ang tih ka hlau. A chhan chu he khawharna atanga thawnthu lo far chhuakte hi a hlu em a ni. Chuvangin TS Khupchonga hi ‘Pindan Khawhar’-ah hian khawsa reng se, inngaihtuahna tibuai turin nupuite hi nei lo law law mai se, thu leh hla lama thahnemngaite chuan kan duh zawk hial awm e.

Thu leh hla lama an hnu kan zui mek, raltiang rama chengte’n an ngaihhlut em em Short Story (Thawnthu Tawi) hi lo pung deuh deuh se, Mizo thu leh hla kil lumtu leh tihausatu lo ni zel se, chung zinga thing phur thahnem tak keuhtu ni zel turin TS Khupchong hi duhsakna sang ber ka hlan e.

Pindan khawhar thuhmahruai

Pindan khawhar taka nun hman hi ka hringnuna bet tlat a ni a, chu chuan ka nun pawh eng emaw chen chu a tar lang âwm e. Tu dang mahin ka hringnun min rawn chaipuiin ka ring lo va, ka ni tin nun hman dan ngaihven ta viau an awmin ka ring hek lo. Ka awm leh awm lohvin mi dangte nunah awmzia a neih phâk ka ring lo va, ka nun atangin mite’n nun thar leh danglam bik an chhar chhuah ka ring hek lo. Ka pindan chu a khua a har a, a luahtu pawh keimah mai ka ni. Ka nun leh ka pindan chu a inzawm tlat a; tu’n an tlawhpawh zen zen lo va, a khua a har thin.

Hringnunah hian engkim mai hi risk a ni. Kan dam lohvin dam inbeiseiin damdawi kan ei a, chu chu risk a ni. Hlim avangin kan nui a, lungngaihin biangah mittui a luang a; a leh peka kan awm dan tur kan hriat loh avangin chu pawh risk tho a ni. Kan nun pawh hi risk a ni a, tuman kan thih hun tur kan hre lo va, risk lain kan nung zel mai a ni. Chuvangin thil eng pawh mai hi dahkham a ni kan ti thei ang. Tichuan, ka pindan khawhar takah ka nun dahkhamin hun ka hmang thin a nih tâk chu!

He lehkhabu hi chutiang chu ni-ah ka ngai. Pindan khawhar tak, tu dang mahin an tlawh pawh zen zen loh angin ka mitthla a; tu bengkhawn hlawh lo lehkhabu, lehkhabu dawr leh khawii emaw laia khawhar taka let ngát tur angin ka hmu a, chutiang a nih ring em em chung siin, a chhiar duh an awm tâk hlauhvin tiin chung mite tân a chhûnga thawnthute hi ka rawn dahkham lui ta a ni. Chu chu risk-ah pawh risk sáng tak a ni. He lehkhabu atangin mite’n thil ropui an hmuh ka ring lo va, thu leh hla lama tui mite lungawina zãn thil danglam hmuh tur a awm ka ring hek lo. A risk a va sáng em!

Mite chuan thil tha an hmu a, an hria a, an ti a, an zawm a, mi ropui tak an ni thin. Kei erawh chuan thil tha tih leh thu tha zawm hi ka harsat a, mi dangte aiin ka nun hi a risk a sáng bik a ni. Zofate thu leh hla tihhausak theih dan tur te, kan thu leh hla chîm chin leh hma a sawn theih dan tur te chuan ka ngaihtuahna a luah ve fo va, a kawng tam tak pawh hmuin ka inhria. Nimahsela, ka thiam leh theihna te, ka peih leh phâknain a la tlin rih lo hi a pawi ber lai chu a ni. Chutiang chu thei ni ila, he lehkhabu hi pindan khawhar tak ang a ni lo mai tur.

Mite mut huna mut loh leh, mite men huna men loh hi he lehkhabu puitlin tura ka awm dan chu a ni ber mai. Heng thawnthu pakuate hi kumina ziah vek a ni a, chung zinga panga chu September thla chhûnga ziah a ni bawk. Ka ziah laiin mite tâna zirtirna tha tak keng thei tur ka dâwn lem lo va, a thawnthu kal dan atanga remchang chinah chauh zirtirna chu a awm ang. Thawnthu zirtir nei hi thawnthu tha tehfung pakhatah chuan a telin ka hria a, mahse, zirtir nei zawng zawng hi thawnthu thaah ka ngai lo. Zirtir nei lo thawnthu apiang hi thawnthu tha lo ni-ah ka ngai hek lo. A chhiartute’n ngaihnawm an tih mai kha a ziaktu tân lungawipuina tham tlingin ka hria.

‘Novel leh short story-ah hian a eng zawk hi nge i dah ropui zawk’ tih zawhna ka dawng zeuh zeuh va, chhàn dan tur ka hre ngai lo. Keimahah chuan a ropui dan a inang rengin ka hria a, dah hniam zawk tur ka hre lo. Chutih laia a eng emaw zawk dah ropui vanga Mizo literature khawvela lansarhtir bik tum tlatna thinlung hi a huatthlala ka ti hle a, chutiang mite thu leh hla chîm chin pawh sáng ta viauah ka ngai thei mang lo. Kan literature hmasawn zel nan chuan intluktlâng leh inkhairual takin, uar zawk leh ropui chungnung zawk lua awm lovin kan kal thiantir ral ral turah ka ngai a ni. Kan lehkha zirpui pakhat chuan, “Literature han zir meuh chuan zahmawh pawh a zahmawh tak tak thei lo,” a ti mauh mai. A bula zahmawh rawngkai sawi inthlahrunawm khawp ni thin mah se, literature a han zir chilh meuh chu hetiang ngaih dan a neih phah ta a ni.

Kan literature khawvel ka ngaihtuah châng hian, critic tha leh huaisen hi kan mamawh berte zinga mi ni hian ka hre thin. Tun hma deuh, kan thu leh hlate’n par an chhuah tan mek laiin chutiang mi chu an lo awm tawh thin a, mahse, sawi leh sêlna uchuak leh na tak tak chu kan thu leh hlaah thil thar, thil la awm ngai lo a nih avangin a dawngtute’n an dawngsawng thiam lo fo thin. Chumi avang chuan tun thleng hian chutiang mi huaisente chu an taptawmin an tawmim ta deuh niin a lang. Tunah erawh zawng, hmasawn kan inti tawh a, tun hma ai ngawt chuan ziaktu leh an kutchhuak a lo tam ta a. Kan literature-in hma a sâwn zel rualin ziaktute pawh kan rilru a zau zel turah ka ngai a, critic fiahna meipui tâwn ngam lo leh pawm thiam thei lo tur chuan thu leh hla huang hi nêk lo law law ngam mai sela kan hnam literature tân pawh a tha zawk ang.

Kan mi hmasate hian thangtharte hi an lung lêntu novel lipuiah min phûm hlum palh ang tih a hlauhawm ngawt mai. An hû leng vel hian thangthar thuziakmi tam tak a ur hneh tawh hle niin a lang. Chuta tanga min chhanchhuak turin critic tha kan mamawh. Ziakmite’n thuziak tha an neih theih nan kaihruaitu an mamawh a, kawng dik zawk kawhhmuhtu an mamawh. ‘Mawp mawp’ system-a kal hi a fuh ber lo va, eng thilah pawh kaihruaitu a ngai a ni. Chutih rual chuan, ziaktuin a rilru khat liam a bun ruahna a nih si chuan, critic mit tlung lo mah se a ziaktuin zalênna a hmuhna a ni thung si.

Thawnthu ziaktu tam tak chuan thawnthu (novel, short story, novela etc.) an ziah hian hmangaihna an ngêr nghal ngawt em ni chu aw tih tur a ni a, kei pawh ka ziah chhun chhunah chuti tho. Mi inchhiar zau leh hnam dang literature tuipui phate chuan kan thawnthu-ah hmangaihna avanga tap hliam hliam ri ai chuan hlauthawng leh thlaphang taka au vawn vawn ri hriat an châk tawh zawk a; pindan khawhara thãwm mak tak tak ri te, vanthengrenga khawl mak pui pui thãwm ri vung vung te, rampalailenga thãwm tihbaiawm tak tak te, mihring thil ti thei em em mai te, khawvela kan hmuh ngai loh hmun danglam te, khawl chi hrang hrang inchhek ri nghel nghel te hmuh leh hriat an châk tawh zawk a ni. Chung mite chuan mihring taksa chhûnga han liluh vela kan lung leh pumpui chena sawngbawl nawk nawk theih an châk tawh zawk a, ramsa tawng ri chenin hriat an châk hial tawh asin!

Ka lehkha zirpuite nen tui zawng leh ngainat zawng inang fuan khawm tih takah, heti lam hi kan sawiho fo thin. Kan thianpa pakhat chuan, “Mizo naupangte hian Spiderman, Hulk, Superman, Batman etc. aia ngaihsan tur mihring, Mizo hming nei thei se ka ti,” tiin a sawi. Hengho character anga ropui hi ‘Zo’ takin a din ve theih a, Mizo naupangte mit leh beng titlai tur character ropui hi kan legend ropui tak takte atangin kan nei thei ve bawk. Character thar hlak dina siam Sudden Muanga kan lawmzia te kha ngaihtuah ila! Kan fate hian Superman aiin Maurawkela’n thil a ti thei nêp bik lo tih an hriat a hun tawh a, Hulk aiin Mualzavata a chak nêp bik chuang lo va, Batman aiin Lalruanga a ropui nêp bik lo tih kan hriattir a hun tawh a ni. Hnam dangin Chhura anga mi ropui an nei bik lo!

Hnampui zawkte chuan an literature hmangin vanah min lâwnpui a, universe min fanpui a, mitthi khuaah min zinpui a, tuipui mawngah khaw thar min dinpui bawk a; ramsa mak tak takah min chanpui a, he hmun kilkhawr taka chêngte hi thil tih theihna ropui tak takin min thuam vel thin. An tukverh atangin khawvel an hmu thei vek a, an vawi khat hmeh khepah khawvel a buai zo va, kum zabi 21-na hnuah pawh hrenpereng min la kaihpui fo asin! Hetiang mihring hi Zonuin a hring ve thei. Chutih hunah chuan pialralah kan zin ang a, pûk ropui tak takah lutin lunghlu kan chhar ang a, Mizoram thlalerah rangkachak khur kan lai ve tawh ang. Tlawng lui kama indo lawng lian pui pui a din khup hlãn a nghahhlelhawm tawh kher asin!

Kan thawnthu kalphung hian hmel thar hmu zel sela, ‘kan kal dan ngai hi a la tha rih e’ ti lo ngamte’n kawng thar min pênpui zeuh zeuh teh se. Chutiang mi chu thangtharte zingah an lo chhuak mek a, an lo la chhuak zel turah i han ngai phawt teh ang.

Kan hmahruaitute hi kan literature hmasawn zel nan an danglam ngam a hun ve tawh hlein a lang. Kan thianpa pakhat, kan lehkha zirpui chuan, “Thawnthu bu pangngai ve deuh, phek 200 chuanga chhah ziak ila, Book of the Year Top 20-ah ka lang ve hrim hrim!” zuk ti a! Uangthuanga sawi ni mah se ngaihtuahna tithui tak a ni. Kan zinga pakhat lahin fiamthu titakin, “Book of the Year an ti tawh hlei nem, Novel of the Year an ti tawh zawk alawm,” a lo ti ve mai bawk a! Dik tak leh tlang taka sawi chuan Book of the Year an thlan thin hi ziaktu thenkhat tân chuan advertisement tha tak ang chauh a ni. Chutiang ngawt lo deuhva ziaktute sukthlek her bãwih thei tur khawpin he ziakmite nopui hi i tihlu sauh sauh teh ang u. A thlangtute hian thlahrang bu atanga poetry bu thlenga an thlan chhuah ngam hun a nghahhlelhawm tawh hle a ni.

Thalai zingah literature-in hmun a chang thûk ta hle a. Kum naupang tê ni chunga lehkhabu ziak thei an awm ta nawk mai a, hmasawnna ropui tak a ni. Mipuite pawhin literature-a thangchhuah turin lehkhabu ziah hi thil tih makmawh pakhatah kan ngai ta deuh niin a lang. Lehkhabu ziah hi a ropui a, sumdawnna rilru pu chunga ziah erawh chu lehkhabu dawrawm tak a ni thei ang. Lehkhabu ziah leh chhuah chungchangah hian ziakmite hian ngaih dan inang lo tak tak an neiin a rinawm. Ka thu leh hla themlem leh thehlep tê tête hian kan literature a tihhausak loh chu thu dang ni se, kei chuan chhiartute tihlâwm hi ka tum ber pakhat a ni. Mite’n kan thuziak an chhiara mittui an sên ngat phei chuan chu tluka ziaktu tâna chawimawina leh lawmman ropui dang a awm chuang lo vang.

Ka thuziakte lehkhabua ka chhuah chhan chu khawvelah chhiartu an awm vang a ni. Khawvelah keimah chauhvin awm ni ila, lehkhabu chhuahin eng nge awmzia a neih ang? Ka thuziak thenkhat chu chhiartute’n hlâwkna leh zirtirna tha an hmuh theih nan a ni a, a then ve thung chu chhiartute’n ngaihnawm an tih tur ngawr ngawrin ka ziak a ni. Mahni thuziak dahthat nan tia lehkhabu chhuah thinte hian eng vangin copy sang tam an chhuttir kher? Chhiartute hi an pawimawh a, ziaktute tiphurtu leh chakna petu an ni.

Literature zirna han sawi luh tâkah chuan ka thil vei em em pakhat ka’n thlo tel hlak teh ang. Kan zirlaibu buatsaihtute hian literature zirlaite tâna zir tlâk lehkhabu thlang chhuak tam lehzual sela a tha hle ang. An sawi thin pakhat chu, lehkhabu an thlan dawn hian ‘eng lehkhabu nge tha ang’ ti lovin ‘chumi lehkhabu ziahah a eng ber nge tha ang’ tih hi tun hma deuhvah chuan lehkhabu thlangtute lehkhabu thlan dan niin an sawi. Chutiang mai maia literature zirlaite zir tur kan chhawp chhuahsak chuan ram ropui kan hnaih chak lo khawp ang. Tuna BA/MA Mizo zirlaibu-a thawnthu leh poem thenkhatte hi chu, a aia thlanawm leh zir tlâk zawk tur tam tak a awm ngeiin a rinawm. Kan mi hrâng hmasa leh zirlaibu thlangtute hian a ziaktu an lo ngai pawimawh em a nih hi!

Literature lama kan mi ril leh mi thiam, Zoram tân pawha lo thawhhlawk em em thin eng emaw zât chu an thu leh hlate pawh hriat theih tawh mang lohvin a riral mek! Thangtharte’n literature khawvela an thawhlawmte an theihnghilh zo tawh a, tu nge an nih an hre tawh bar lo a ni ber e! Ziaktu chu khawlaia rui thle bãwk bãwk thin a nih chuan, ziakmite’n chawimawina an dawn thin ang chi pêk chu sawi loh, an kutchhuak chu tha eltiang mah se naupang zir atana dah hi kan iai deuh thin a nih âwm hi maw! Chung iai-hmangte chuan, ‘saw nula chu zu a heh em mai, a zai ngaihthlak tlâk a ni lo’ an ti ngei ang! Thiamna hi a pawimawh ber chu a ni, mihring chu hmanrua mai. A enga pawh chu ni se, hetiang thu sawi tura qualification awma ka hriat loh avangin ka’n bekang theh ta hem mai a ni e.

He lehkhabua thawnthu hrang hrangah emaw, thuhmahruaiah ngei ngei pawh hian mi pawi sawi palh emaw, mi huatthu lo inzep tel palh emaw a lo awm a nih chuan van dekin ngaihdam ka dil lawk e. Zikpuii Pa’n, “Mahni fel lohna leh mahni dik lohna hmusit thei lo hnam kan ni ang tih ka hlau fo thin,” a tih kha hre reng ila a tha ang e. Risk rau rauvah thawnthu thenkhatah hi chuan risk a sáng viau maithei. Ngaihnawm siam kan tum mai chauh a ni. Risk kan sawi zing ta viau mai! Eng nge risk chu? Engtihna nge ni ta ang le? Zotawngin sawi buangbar lo ila, a nihnaah kan chiang zawk hial ta ve ang! Dr. C. Lalawmpuia (Author of Tapchhak Theory)-in, ‘Poetry chu poetry ni mai rawh se!’ a tih ang deuh khan, tuna kan risk sawi hi chu risk ni mai rawh se! A chiang ber ang!

A tirah a bu hming atan a hming leh a nihna ena ka khua tihar em emtu, khawhar azawngah khawvel thil awm zinga khawhar ber ni-a ka hriat, ‘Thlânlung Khawhar’ hman ka tum zet a, mahse, keimah ngei pawhin ‘thlân’ hrim hrim hi ka ngainat lohva ka tih deuh avang leh, chhiartute pawh chutiang chi an nih ve tho ka rin avangin ka thlâk leh ta a ni. Thlân zet hi zawng, a laitute bâk a tinui leh tawh ngai si lo va.

Ziaktute hi mi harsa tê tê an ni a, mahse, an tuina leh an theihna awm ang angte chuan a phût luih tlat avangin insit chung chung leh nei lo chung chungin lehkhabu an puah ve rãwih thin a, chumi kawngah lehkhabu chhutute tluka rilru zau pu an awm chuang lo vang. A nuai tel teh meuh mai ziaktute’n an batsak pawhin phûr takin an hna an thawk reng thin a, a leh pek thleng pawhin an la inhuam em em zel thei a. Hei hi a ni lo’m ni, rawngbawlna chu?

Bâ azawnga lehkhabu chhut man bat hi a hlimawm ber! Thla tin kum tin min thîng pawh ni se, kan thawhrim rah ber, sum ni lo lehkhabu chu a bua a chhuah tawh avangin lawmman hlu tak a chang tawh a, chu chuan min tihlim thin. Ba neih azawngah rilru a tihah lo ber a, rulh leh dawnin rilru a na lo ber bawk. Kan ba neih chhan kha a ropui em a ni! Bâ neih hian mi’n kan la dam leh dam loh an ngaihven phah a, kan chanchin ngaihven rengtu an awm phah a, kan thih an hlau ngawih ngawih a, hlu deuh mai asin. Mal ngawih ngawiha inhriat phei chuan bâ neih ngei ngei tur! Pindan khawhara ni tin zan tin hun hmang thin tân phei chuan, khawvel atanga min betu ber an nih avangin hlu danglam bik tak a ni. In luah man cheng sang tlêmte bat vanga a thla puma rilru hah reng renga hun kan hman laia lehkhabu chhut man cheng sing tam tak ba chunga a kum tluana rilru hah em em si lova han awm hi, kawng lehlamah chuan inthiam loh a awl duh fu mai. Bâ rûl tha duh lo mihring erawh an hmuingil ngai lo ve.

(Hei hi ka lehkhabu thar tu, 'PINDAN KHAWHAR' thuhmahruai a ni a, a tawp paragraph thum tih loh chu paih awm lova dah vek a ni e.)

A cover tur

Mizoram tana MZU Mizo Department pawimawhna

Mizoram University-ah hian department hrang hrang a awm a, chung department-te chuan pawimawhna an nei theuh va, department dang aia pawimawh bikna an nei theuh bawk. Chutiang bawk chuan Mizo department pawh hian department dang aia pawimawh bikna a nei teuh va, a bikin Mizoram-a chêng kan nih avangin Mizote tan hian department dang ai mahin pawimawhna a ngah zawk niin a ngaih theih ang.

Mizo subject zirna sáng ber chu Mizoram University-ah Mizo department hi a ni. He department atanga Mizo tawng chungchang emaw, Mizo grammar emaw chungchang chhuak reng reng chu Zoram pum huap pawha rintlak leh dik ber tura ngaih a ni thin. Mizo subject, Mizo thu leh hla leh Mizo thil hrim hrim zirna bik department awmchhun a nih avangin chu chu a nih dan tur pawh a ni reng a. Zoram mipuite rilruah pawh hemi chungchangah Mizoram University Mizo department hian ngaihawmna riau a nei ve rân mai.

Mizo literature hi a zira zirna hmun a nih avangin ngaih pawimawh loh theih a ni lo va, Mizoram tan pawh a thutlukna chu ngaihthaha en liam mai mai chi a ni hek lo. Mithiam rualte’n zirlai, Mizo literature-a tui thiau chu nitinin an zirtir tlut tlut a, a kum têl an inzirtir thin a. Heta tanga zir chhuak reng reng chu mipuite pawhin kan en dan a sáng riau va. Chu mai ni lovin, MA Mizo zirlai an nih chuan ‘ril’ hle tura mi ngaih sa an ni ve hrim hrim bawk a. Chuvang chuan a department zirlaite pawh hian Zoram mipui thlir bik an nih inhriain theihtawp chhuah hram hram a tha hle.

Mizo department hian lehkhabu tam tak a lo chhuah tawh a. A thawktute leh a zirlaite pawhin kum tin an chhuah a, hei hi thu leh hla lama inhnangfak thinte tan inhnemhnanna tling a ni. Tin, Mizo department pûm chhuak Mizo thumal pawh tam tak a chhuak tawh bawk. Thu har tam tak chu Zoram mipui tan hrilhfiah a ni tawh a; sap tawng thumal Mizo tawng anga kan hman tam tak chu a Mizo tawng lam nuam leh awlsam zawk tura chhawpchhuah a ni lo tawh thin bawk.

Mizoram pum huapin thu leh hla lamah inhnialna ropui tak tak a lo chhuak tawh thin a. He’ng inhnialna thute hi Mizo department chuan a dik zawkte finfiahin Mizo mipuite a lo hriattir tawh thin. Thu mai bakah hla inchuh tam tak pawh a phuahtu dik zawk a zawng chhuak thin. Hemi tur hian Mizo mipuite pawh hian a beisei reng a ni. Mizo department chuan Mizo history te, Mizo hmun pawimawhte chu a zir chiang thin a. Mizo history-a pawm harsa leh lem harsa deuh te, Mizo hmun pawimawh inchuh te pawh hi sawihona a nei thin a, he’ng sawihona atangin thu dik zawk leh pawmawm zawk a lo irh chhuak thei thin.

Mi hmantlak leh Mizoram tana fa hrin man awmin zirlai tam tak a lo chher chhuak tawh a, he’ng mite hian he department awm tirh ata tun thlengin Mizo zirlaite an zirtir mup mup mai a, zirlai tam takin châk lak nan an hmang ta thin a. Mizo department pûm chhuak reng reng râwn tlak lohva chhuak an awm mang lo. Hemi a nih avang ringawt pawh hian Mizoram tan Mizo department hi a pawimawh hle kan tih thei ang.

Mizo department-ah hian Mizo thil reng reng a zira zir a nih thin avangin Mizo hmun hluite hlutna pawh a zir ve lote aiin an man zawk a. Kum tin Mizo hmun pawimawh tlawhin an zin chhuak a, zirlai tam tak an zir belh a. Hmun hlui hlutzia an thar chhuak zel a. Chu an zirlai thar chhar chhuah chu Mizoram tan a hlutzia leh pawimawhzia te, humhalh a tulzia te chu a puang chhuak thin a, heta tang hian sawrkar leh tlawmngai pawl te, a khaw neitute ngei pawhin humhalh a tulzia an hriat phah a, humhalh dan tha zawk an hriat phah a, hlut thar nachang an hriat phah leh zel bawk.

Chung thuziak hrang hrang atang chuan Mizo mipuite leh ram dangmite pawhin kan hmunhlui neihte tlawh an châk phah a, tun hmaa a thawnthua an hriat thin chu an mitthlaah a lang a. An hunawl neihte hnawhkhah nan leh, intihthawven nan kan hmunhluite tlawh an chîn phah a. Khualzinmite a hîp phah a, chu chu Mizoram tan pawha inthehlarna remchang tak a lo ni bawk a. A khaw mite tan pawh sum leh pai hailuhna remchang tak a siamsak a ni. Hei hian thuziak hlutna a tilang. Hetiang thu ziak tura Mizo department chhûlchhuakte aia tha leh thlanawm an awm chuang lo.

Mizo department awm hian Mizote thla a timuang a ni! Mizo tawng tihhausak  tumin theihtawp a chhuah thin a, tha pawh nasa takin a thawh fo bawk. Mizo tawng chungchang leh Mizo thil kaihhnawih seminar leh sawihona a awm reng rengin Mizo department mi leh sa ngei hi mi hmantlak berah an tang fo. Resource person atana hman thin an nih avangin an thu leh hlate hian ngaihven leh pawm a hlawh bik hle niin a hriat bawk. Chutiang chuan he department hian department dangte tih theih hauh loh leh an tih rem lo tam tak a lo ti tawh thin.

A zir chhuakte pawh Mizo tawng dik vawng nung zel tura beisei an nih angin, a hre lo leh thiam lo zawkte hrilh darhtu an ni. Mizo tawng dal zel tur te, Mizo thumal hlu tak tak hman tawh mang lova awm thinte chhawr tangkaia Mizo mipuite hriata hmantlak a nihzia tarlang fotu a ni a, thumal thar chhertu a nih angin thumal hlui vawng thatu leh chawi nung rengtu a ni bawk. Hei hi Mizote tana Mizoram mamawh chu a ni, tawng a bo chuan hnam a bo a ni mai si a.

A tangkaina leh hlutna hi puntir zel theih a ni bawk ang. Mizoram-a hmun pawimawh tak changtu a nihna piah lamah a aia Mizoram mipuite’n an chhawrbawk theihna tura arhchhuah dan ngaihtuah zel ni se a tha hle ang. Hei aia Mizo mipuite’n kan chhawr thiam chuan kan tawng pawh a lo hausa deuh deuh ang a, Mizoram hma lam hun atan pawh kawngro thui tak a su thei ngeiin a rinawm.

Mizoram-a chêng, Mizo kan nih miau avangin Mizo thil reng reng chu Mizo department nen a inhmeh bik hliah hliah a, Mizo department pawh hian intineitu bik pawh ni se a âwm hliah hliah bawk. Mizo thil hrim hrim te, Mizo thu leh hla hrim hrim zirna awmchhun, a bik liau liau a nih angin Mizoram tan a hlu a, a pawimawh em em a ni.

Khawvel hmun dang khawi lai maha Mizo zirna bik a awm lo pawh hian a pawimawhzia a tilang chiang viau e.

ZOTALK thlirletna

1. Pu Duhoma interview-ah khan a zawttute leh a zawha te an inhnehtawk ka ti a, Pu Zorama interview-ah khan Pu Zorama kha a chak lovin a tua te mai pawh hian an ngam em em a, Pu Hawla interview-ah a zawttute leh chhimtute-ah Pu Hawla'n ngam loh a nei lo; a CM huhang hi a na hle pawh a ni maithei.

2. Pu Duhoma leh Pu Hawla hian pawi insawisak tawn an hlau hle. Pu Duhoma interview-ah MPCC atanga kal an awm lo va, Pu Hawla interview-a ZNP aiawha kalte kha an zâm chhe der mai! An zawhna ang kha pawl 10 zirlai pawhin an zawt ve thei ang.

3. Pu Duhoma chu ka hre lo; Pu Zorama leh Pu Hawla thluak hi tunlai khawvela CM turin a fit tawh lo. Congress emaw, MNF emaw pawh lo sawrkar se, CM turin midang hmang sela ka ti ngawt mai.

4. Pu Hawla hi a tar tial tial a, a tawng a thlahdah telh telh. A interview en phei chuan, a zawttute'n an zawh laia a lo tawng zawt zawt te kha a huatthlala ka ti a; Pu Zorama kha tham loh hmel takin zawhna an zawt niin a lang a, Pu Hawla erawh chuan tham loh hmel takin a chhang let niin ka hria.

5. An sawrkar tirh atanga an sawrkar tawp thleng pawhin CM hian 'Corruption hi a zung chawpa phawiin kan phoro ang' a la ti fan! Mahse, 'kan tihtur a ni lo' a ti lawi a. A Thil ti dik lo buaipuitu turin PRISM leh SOSA an awm alawm a ti leh et a, PRISM leh SOSA hi awm lo ta se tiin ka lo ngaihtuah. Tin, kan CM zahawm tak hian eiru-a an sawi, finfiah miah loh hi mipui hmaah huai takin a lo sawi chhuak thin a lo ni!

6. Pu Zorama leh Pu Hawla hi 'Corruption-ah i fihlim em' tih zawhna an chhan dan atangin mipuite chuan an fihlim leh fihlim lohvah ngaihdan kan siam thei tawh. Tuna Mizoram sawrkar sum dinhmun tha lovah hian eng party president mah hian a sutkian dan tur an hre lo niin ka hria.

7. Eng party pawh lo sawrkar se, eng party president pawh lo CM sela, CYMA hmalakna (fuh lo lai) dodal zawnga huai taka hmala ngam tur an awm lo. Saikhumphai chungchangah sawrkar hian hmalakna 'pangngai' engmah a nei lo tih a chiang bawk.

8. Mipui hi kan taimak a hun. Party tinte hian eng manifesto nge an neih, an sawrkar hnuah an bawhzui tha em, an ngaihsak em tih te hi kan ngaihven a ngai. Mipui kan taimak a hun takzet. Host-tuin a interview-a te talbuai theihna turah a zawhnaah: Pu Zorama chu a insawi chhuakin a insawi thiam thei zel mai a, Pu Hawla erawh a tâng chat chat a, a insawi chhuak thiam thlawt lo! 'Thudik hi sawi tawp mai zel a tha a' tihah a tlâk tawp zel.

9. Pu Duhoma, Pu Zorama leh Pu Hawla te pathumah CM tawh pahnihah chuan CM turin Pu Hawla ka duh zawk a, an pathum zingah Pu Duhoma ka duh ber; a ngaihna a hre ber tih hi an pathum interview ngun taka ka en atanga ka ngaihdan a ni.

10. Pu Duhoma kawm atanga Pu Hawla kawm thlenga party aiawhte zingah Pu MC Lalrinthanga ka duh ber! A huaisen ber a, a zawhnain awmzia a nei ber a, ngaihtuah zui tlak thu a pai hnem ber a, a technical ber a, a chhangtu tur tan a chhan tham ber bawk.

Chalfilh By-Election thlîrlêtna

Kumina thil thlenga mipui ngaihven la hlawh deuh ber, Chalfilh Constituency By-Election chu a zo fel ta a, INC Candidate Dr. Ngurdingliana chu hneh tak maia thlan tlin a ni tih kan hre theuh tawh awm e. Amah a la thalai a, mithiam a ni bawk a, a hmachhawp lian ber tur a sawi hmasak berah pawh bial chhung hnufual em emna - Education leh Health hi a ngaih pawimawh hmasa tur thu a sawi nghal a, a lawmawm khawp mai. Chumi a nih avang chuan amahah bial chhung mipuite'n beiseina sang tak an neih a rinawm. Tun thla 8 chhung hi a tan fiahna a ni dawn a, MLA dang zawng ai chuan rilru leh taksa a hah viau ngei ang le. Inthlan hma khan bial chhung khaw hrang hrangte harsatna hriaa zir chiang turin a bial chhung khaw hrang hranga zan 2/1 riah vek a tum thu a sawi a, tlin tak maw!

Ruling Party pawh ni se, eng vanga hetiang em ema chak chiang nge a nih, tih hi zawhna lian leh pawimawh tak a ni. Sawi hmasak ber tur chu - NLUP hi a ni. Chalfilh bial chhungah hian khaw eng emaw zatah NLUP sem mumal a la ni lo va, chhungkaw tam tak chuan 1st Phase pawh an la dawng lo a ni. Tam tak chu dawng tura thlan an ni a, inthlan dawn khan tam tak chu bank account an hawnsak chuk chuk nghe nghe a. A hriate'n an sawi danin, Congress vote lo chu NLUP dawng lo tur leh list atanga paih turin an vau thin a ni awm e. Chuvangin, kum khata cheng 20000/30000 pawh la lut mang lote tan chuan NLUP chân dawn ai chuan, NLUP dawng tura Congress candidate vote mai kha thil harsa tak a ni lem lo. Chuvangin, MNF Candidate-in, "Dr. Ngurdingliana ka khing lo va, NLUP ka khing," a ti hi thil âwm tak a ni.

Tin, inthlan hmaa Dr. Ngurdingliana kan kawmnaah, "Chalfilh Bial mipuite khian min ngaizawng a, kei paw'n ka ngaizawng," a tih hi thil diktak a ni! Dr. Ngurdingliana hian eng emaw zûn a nei nia! Nu leh pate, kum upa lam hlei hlei hian an duh emaw tih tur a ni a, hei hi mi biangbiak a thiamna te, a thil phal leh mi rethei berte pawh angkhat veka a kawm theih vang a ni ngei ang. A inah leh a bulah thingtlang nu leh pate an tlangnel em em vek mai hi a tlin theihna chhan pawimawh tak a ni a, a nupui hi politician nupui tur diktak niin ka hmu bawk. MP ni tura CM Lal Thanhawla hual lai nia sawi a ni a, chuti chung chuan bial a hmangaih avangin, "Chalfilh bialah min dintir la, ka tling a nih chuan kum tawpah ka ding leh ang a, a bak chu ka chuh tawh lo vang," tia a dil thu a sawi bawk. Congress candidate ni lovin MNF candidate ni ta se, vote a hmu chhe em em chuangin a rinawm loh.

Mizo mipui tam zawk chuan Kidnap lemchan vang te, kan nitin mamawh - tui, êng, gas leh thil dang te a chhiat em avang te'n Congress hi tlahniam hle turah an ngai a, mahse, heng thil kan sawite hian khi bial chhung khi a nghawng ve mang tlat lo. Kidnap lemchan hian sawi a hlawh hle laiin bial chhungah chuan tu'n an sawi ve mang lo. Khawpuia kan lak thutak ang em emin thingtlang lam chuan an la thutak vak lo a ni mahna. Thingtlang mite tan chuan tehna a tling lo a tih theih ang chu. Tin, kan nitin mamawh - tui, êng leh gas tih vel hian thingtlang hi a nghawng lo lehzual. Sawrkar inthlak avangin a that thut phah lo va, a chhiat thut phah hek lo. Chuvangin heng kan mamawh chi hrang hrang supply tha lo hi thingtlang mite tan chuan dan pangngai, ngaiawhna mai a nih avangin a nghawng teh chiam lo va, eng party tan pawh ni se chhiat phahna tur leh that phahna tur a tling ve tlat lo a ni.

Dr. Ngurdingliana khingpui lian ber chu MNF Candidate Lalvenhima Hmar hi a ni. Inthlan tur thãwm a rik tan atangin Congress lamin boruak a neih hma atangin boruak lian tak a nei tan tawh a, mahse, a zuih chho telh telh a, Congress lam an rawn pawng telh telh thung. Hei hian Congress leh MNF political game inthlauhzia a tilang chiang hlein ka hria. Pu Vena bik hi han sawi kai ta ila. Amah leh a campaigner te hian tih fuh loh lian tak an nei a - chu chu communal feelings tichhuak thei tur zawnga an campaign kha a ni. Kha kha an chhiatpui ber niin a lang. Chalfilh bial chhungah khian a mala lak chuan Hmar mipui chu an tam berin a rinawm a, chutih laiin Hmar mipui aiin Lusei leh Paite leh a dangte belhkawm an la tam zawk a ni. Chu chu an hmuh thelh deuh niin a lang. An campaign dan avangin party danga Hmar vote a hui phah em em chuang si lo va, an party chhunga mi ngei ngei Hmar ni lo vote tam tak a kal hran phah thei bawk si a, neutral vote a umbo va, hei hi a chhiatpui ta ber ni-ah a ngaih theih.

Tuna Pu Vena dinhmun hi ka thlir a, hmabak a nei chau hlein ka hria. Inthlan hmasaah khan UDA (ZKP+MPC+ZNP) Candidate a ni a, a tling zo ta lo va. Tunah MNF-ah a lutin a rawn ding chhuak leh a, a hma aiin a tlahniam leh ta a. Hei hi inthlan hmasaa a vote hmuhna pahnih - MPC leh ZNP-in candidate hrang an siam vang niin a lang. Tuna a tlin tak si lohvah chuan kum tawp General Election-ah hian chance a nei tawh lo mai ang em? MPC leh ZNP ticket-in a ding tawh lovang tih chu chiang sa a ni a, MNF hian risk la-in an vawrh chhuak leh ngam kher ang em? An khuaa a vote hmuh dan en chuan bial dangah ding tawh mai zawk se a dingchang thei zawk mai lovang maw, tihte hi zawhna pawimawh tak tak awm theite a ni.

MPC Candidate Pu Lalhmangaiha leh ZNP Candidate Pu C. Lalchhandama te han thlir leh thuak thuak ila. Pu Lalhmangaiha candidate tur a ni tih ka hriat khan mak ka ti a, mak ka tih rualin ka lawm hle bawk. Kum dangah Chalfilh bial khi Party-a mi lian leh mi pawimawh dang an dah duh ngai lohna, tling pawh ni se Minister tur ni lo tih chiang reng te an dah ngai lohna a ni a, thenkhat phei chuan bial dang zawng zawnga party candidate tha tha an dah hnuah a bang nawi kan chang ve tawk thin, an ti nghe nghe! Chutiang a nih laia an Party President meuh a rawn ding chhuak hian mipui tam tak a tilawm a, a vote hmuh tam zawk hi lawmthu sawina vote ni-ah ka ngai. Tin, a pa Brig. Thenphunga Sailo-in mipuite hnena a thuchah leh ngenna khan mipui thinlung a khawih a, mi a hneh a, kha khan awmzia a nei thui hle bawk ang. Candidate hi mipuite ngaihzawn turin awm thiam thei phei sela chu sang taka invawrh tur a ni.

General Election-ah hian MPC hian Zoram pumah vote sing chuang zet hi chu an hmu ve reng thin a, hei hian PC ruh tak tak an la tamzia a tilang a. Chalfilh bial chhungah ngei ngei pawh chutiang chi, PC ruh em em mai eng emaw zat an la awm tih a hriat a; chutih rual chuan, PC ruh kan tih te hi kum upa lam te an nih avangin an tlem hret hret a, an Pary President hian kalphung thar deuh emaw, insiam thar lehna tur tha deuh emaw a ngaihtuah chhuah loh chuan an dingchang har hlein a rinawm a. An Policy, Six Basic Needs tha kan tih em em laia MPC a lian thei hauh lo hian mamawh leh tlakchham an nei tih a tichiang hle a; he by-election hi awmze neiin hmang sela a duhawm hle ang.

ZNP hi khi bial chhungah a chhe ber an ni ngai lo. Mahse, inthlan hmasa zawka Congress an tlin veleha NLUP dawn duh vanga Congress party-a lut hum hum zingah ZNP mi leh sa, chhungkaw tam tak an tel ve a, tun thlengin ngai an la awh chho thei ta lo a ni. An party Candidate hi mi fel tak, kohhran-ah pawh a kul a taia tang thin niin an sawi a, mahse, mipui hîpna em em a nei lo va, kum upa lam tawh a nih avangin thalai a hîp em em lo niin a hriat a ni. An khua Phuaibuang-a vote 100 pawh a hmu tling lo kha Opposition party an nih laia Phuaibuang khawchhuak tho Pu Chawngtinthanga vote hmuh that ngaihtuah chuan - thil mak tak a ni. Hei hian ama mimal bakah ZNP dinhmun thui tak a tarlangah a ngaih theih ang.

Kum 2008 inthlanah khan Phuaibuang khaw chhuak Pu Chawngtinthanga kha thlan tlin a ni a, an khuaah pawh a sang filawr hle. Mahse, mi tam tak sawi danin, an khaw pa an thlang tling kha a khua angin an chhawr vak lo a ni awm a, chutih laia ZNP candidate lo ding chhuak lehah hian beiseina an nei sang vak lo niin a ngaih theih bawk ang. ZNP Policy, thlai thar rate leh a hralhna chungchang hi thingtlang mipui chuan tha an ti em em a, mahse, kum 10 chuang an kal chhung hian sawrkarna an la la thei lo chu a ni a. Congress leh MNF ning intite hian engati nge MPC leh ZNP hi an sawilan ngai miah loh? He party pahnih hian, sawi tawh angin ding chhuak tur chuan mamawh leh tlakchham lian tak an nei tih phat rual a ni lo.

Party lam chu han dahtha tawh ila. Kum 2008 atang khan mumal takin, Mizoram-a inthlanna thianghlim leh senso hautak lo zawk a awm theih nan Mizoram People Forum (MPF) chuan hma a la a, kawng tam takah chuan a hmalakna hi hmuh theihin a lang a, a lawmawm hle. Chutih rualin Party leh Candidate te tan chuan, a thatna leh that lohna tam tak a awm thei ang. An hmalakna avang hian Election Commission of India-ah pawh an mikhual lo hle niin an sawi nghe nghe a. Mahse, engati nge mi tam takin an sawisel si? Chhan eng emaw tak a awm a ni.

Tun By-Election-ah hian MPF chuan  hma a rawn la leh ta a. Party panga te chu inremna thuthlung siampuiin, mipuiin candidate te an hmelhriat theih nan Common Platform tum thum a buatsaih a. He'ngah te hian Candidate zawng zawng sawm an nih loh avangin Chalfilh bial chhung zirlai pawlte chuan an theih ang angin hma an la ve a, Khawruhlian-a MPF Common Platform pawh an boycott nghe nghe a nih kha. He'ng a boycott-tu zingah hian MPF member te pawh an awm ve nawk a, hei hian MPF hrim hrim an dodal lohzia a tilang chiang hle awm e. Zirlai pawl hmalakna hian tun thleng hian rah duhawm a la nei lo va, MPF hian an kalphung an siamrem dawn a nih loh chuan a tul anga hmalak zel an tum thu an sawi nghe nghe a nih kha.

Heta lo lang chiang em ema chu, MPF hi mipuiin kan beisei sang em em a, an hmalakna hi kan duhkhawp ta lo deuh em, tih hi a ni. General Election-a an kalphung an siamrem a nih loh chuan, bial dang zirlai pawlte pawhin chet an tum tur thu min hrilh ve bawk a. Chuvangin, huapzo MPF ni thei sela a duhawm ngawt ang. Hetih lai hian party lam atang pawhin duhkhawp lohna a awm niin a lang. Kohhran dinchhan deuhva kal a ni a (Local Forum-a a puipate hi Kohhran Upa deuh vek), Kohhran pawi sawi an hlauh vang leh, Kohhran mipui vote hmuh tlem an hlauh avangin party-te hian a lang a pauvin an sawisel ngam lo va, an vui ngam lo ni pawhin a lang; Kohhran lenna ramah chuan thil âwm tak a ni.

Tun tumah pawh hian MPF-in a duh loh zinga langsar ber, ruaitheh a lar hle. Chanchinbu lama kan lo hriat dan chuan, Chalfilh bial chhung khaw eng emaw zatah ruaitheh a ni a; mahse, MPF erawh a ngawi hmiah thung. Hei hian an inremna an kengkawh tlang ngam lo tihna emaw, an inremna palzutte lakah action lak theih dan an nei lo tihna emaw a kawk thei ang. Heti a nih laia 'MPF duh loh dana awm an hriat loh thu' an sawi fo erawh thil mak danglam tak a ni! MPF hi vul zel sela, dik famkim bik an ni lo tih erawh pawm ngam sela, insiamthat nan hmang hlauh teh se.

Eng pawh ni se, Chalfilh Constituency MLA thar Dr. Ngurdingliana hi ka lawmpui em em a, bial chhung mi ka nihnaah amahah beiseina sang tak ka nei bawk. Chalfilh bial mipuite mamawh em em, Moral Reformation hi rawn kalpui sela, Economic, Health & Education a siamthat chuan Moral Reformation hi a thleng mai dawn a ni tih hriain theihtawpa hma la turin duhsakna ka hlãn e.

Ka ke a nâ!

Vawiin chu thil pawimawh tiin ka chhuak a. Tlai lampangah chuan in pakhat aṭanga ka chhuak hi kawngpui ka chhuak dawn chiah tihah step ka rap pial a, rem tak mai hian ka ṭhu hnáwp mai a. Ka ke ka ṭhut fuh chiah lo ni tur a ni, a na ṭhawt a. Ka hawi kual të të a, min hmu an awm lo tih ka hriat hnuah zawimuangin ka tho va, ka bai phei aih aih a. Chhel tum tak maia bai loh hrám ka tum paw'n ka bai tlat mai a nih chu!

In ka thleng a. Ka han châwl hahdam chu, a na ta telh telh mai. A rei telh telh a, a ti tet tet a, kalna tur nei ni âwm fahran hian a turin min tur ta ut ut mai a. Ṭah te lam a chhuak ta lek lek a. Neuva chanchin ka chhiar nasat lai a ni a, Neuva ka ngaihtuah chhuak vawng vawng a. A hmaa ka ngaihsan lêtin ka ngaihsan phah ta hial a. Engtin nge nâ an lo tawrh bik le, ka ti rilru deuh reng a.

Ka bul leh chhehvela awmte zingah nâ ka sawi a, ka na lai ber min zawh chuan a sawina lai tur tak pawh ka hre lo. A bâwr velah a na kual vel vek a ni ber a. A natna lai vel ka han en a, engtin mah a awm bawk si lo! Chuti khawpa nâ ta chu tlêm tal chuan vùn ve âwm tak, ka ti a, ka lungawi lo ru em em a. Ka zût ka zût a; a khawih vel a remchàn zawk nan tiin kekawrbul ka hâ ta ringawt a.

Ka zung tur pâwna chhuak chu ka bai aih aih a. Ka lût leh lam chu ka Mara ṭhianpa chuan, "Ṭhianpa, i tlûkna chu a nâ mi?" tiin pai lampang hian mi zâwt a. Nâ han tih dawt kha ka hreh ve tumhrang si, harsa ti tak chungin, "Na lo ve," tiin ka lo chhâng mai a. Ka chhàn zâwng chuan nâ ti tih hriat tak mai hian ka ṭhen chák châk a. Nâ tawrhah chuan dâwt sawi a har a ni ber mai e. Mi ngaihsak zui lem hlei lo va. Ka van haw reuh tak!

Tichuan le, vanneihthlak takin kan ti dawn nge ni, zan a rei telh telh a, a nat telh telh rualin a rawn vûng ve ta thár mai a. Lung hi a chhe em em a, ka tuai ka tuai ringawt mai a. Ka han en leh rih ṭhin. A sa vel chu a ṭha ṭang mai a, a na lai bawr vel ringawt pawh kg tham a tling hial awm e. A rawn vûng ta mai chu ka lâwm ta hle a. A chhan chu, vûng hian midang hmuhah nâ a nihzia a rawn tichiang tlat. Lehlam takah chuan ka lungawi ta em em a.

A nâ a lan chhuah dan chu a vûng hi a ni mai a, han tuam deuh hlûn lah chu ka ti chiah si lo. A na lai vel chu ka en a, chuti khawpa nâ  chu a chhûng lam ruh leh tî engtin tâk insîksawi kual ang maw, ka ti rilru a. A chhûngah luh theih niin kawngka pakhat awm ta se, luhna kan hai ang a, tih tur khawpin a insîksawi kikawi kual vel ka ring ta hial a. Ka han hmet kual vel nawk nawk a, a na lai tak te kha tilui tih hriat takin ka'n hmet deuh vang vang a. Eng a nih phah lem hlei lo va.

Ka ṭhu vang vang a. Ngalruh tliakte hi engtin nge an awm ṭhin le? Nikhawhrelova an awm tawp ṭhin a nih loh chuan a lo van na duh âwm em em, te ka ti rilru a. Ka ṭhianpa ngalruh tliak kha chu a tliah tirhah nikhawhrelovin a awm ngei mai a, kei hi ngalruh tliak em ni lo mah ila a nat êm tho si avangin ngati nge nikhawhrelova ka awm loh bik, te tiin ka vui lek lek a. Nikhawhrelovin lo awm ta ila, mit ngaihah pawh hliam na tak tuar ka nihzia a lang dawn a, mi'n min khawngaih em em dawn a ni. Tunah hi chuan ka harh kur mai si a, thil dang engkim ka ti thei thei bawk si, midang ngaihah chuan na der ka ang em em mai a. A vûng han hmuhtir tura kekawr hlìm sek lah chu ka tlâwmlâkna kawng tak a ni roh lehnghal a. A hrehawm ka ti kher mai.

Zan a rei telh telh a. A nâ chu hnuai lamah a luangthla dem dem ni mai hian ka hria a. Ramkâng ang maiin a chhehvelah a ṭaidarh thei em ni aw, ka ti hial a. Nâ min hrilhtu ka thluak pawh chu ka ngei ta lek lek a. Na hriat theih loh natna CIPA (Congenital insensitivity to pain with anhidrosis) hi lo vei ta ila, ka ruh lo tliak pawh ni se nâ ka hre dawn miah lo va. Midangin CIPA natna ka vei a ni tih an hre dawn bawk si lo va, ka ruh tliak rum pawh ni se nâ ti lo ang takin ka awm thei dawn a, midang tan chuan ka va han thangṭha mai mai dawn em, ka ti ta vel mai mai a.

Ka ngaihtuah ka ngaihtuah a. A nâ a reh thei chuang si lo va. A nih nih ni tur leh, zingkara a lo dam var beisei tawp chung chuan ka mu ta daih a. A la dam lo ta a nih leh kan la chhunzawm leh dawn nia!

chuan...

Nakinah chuan…

Politician ka la ni ve ang a, tun angin ka rethei reng bik tawh lovang.

Chutih hunah chuan…

Tuna ka sawiselte ang ka ni tawh ang a, ka lo sawisel ṭhin ang ngawt kha a lo ni lo tih ka hre tawh ang.

A hnuah chuan…

Party hruaitu ka ni ve ang a, a thlen tak tak ka rin loh kha a thleng chho vang.

Ka hruai hunah chuan…

‘Dawtsawi hi sual’ ti-a ka lo vawn ṭhin kha ‘dawtsawi hi game’ tiin ka thlak tawh ang.

Ka tlin hunah chuan…

Mipuite hmaah, ‘Ka tihhlawhtlin theih loh tur ka lo tiam cheu a, a zia lo tak tak a ni,’ ka ti leh mai ang.

Ka tlâk hunah chuan…

Mipui hmaah ngaidam ka dil ang.

Treasury Square!

Mitin lawina chu a lo ni ngei mai – Treasury Square hi! Aizawl Treasury Square hi ania ka tih ni. A ṭawp ru riau a, a ngainatawm riau bawk a, eng emaw ti takin ka ṭih riau a, nuam ka ti ru phian bawk si!

Zing khawvar phat aṭangin a lûn nghal char char a, a tuk khawvar a bantlang ṭhin. Chanchinbu zuar leh sem chhuaktute’n khawvar phat aṭangin he hmun hi an luah ṭan a. Patling zing chhuakvakte’n chawlh hahdam nan tak an hmang a, titi hlimawm tak nen zing nilum an ai tlâng ṭhin.

Chawhmeh leh eng ilo zuar an lo lang ṭan a. Chutih rualin a hma zan lam ṭhing rim nam ram ram chunga lo ṭawng bawrh bawrh tâwk lah bo lo. Treasury Square khawvel a inṭan tlat.

DC Office leh sawrkar office hmunpui a nih avangin sawrkar hnathawk an lo zi chhuak a. Ukil an lo lang a, thubuai neite nen. Police kan hmu âwl lo, traffic police thlengin. Khar chhâwng leh standing an lo inzep a, a dawrtute nen.

Petrol la turin lirthei nei an lo inhawrkhawm a, press neitute leh thawk te, Hnam Rûn leh Bhavan mi leh sa te nen an insùlpêl zut zut a. Dâk Inpui a ding luah a, a bulah ṭangkaina ngah lo takin Assam Rifles an inkulh mup a. A khât tâwkin chak tak taka an mi leh sate pen guau guau hmuh tur a awm reng bawk.

Tlai meng si sakte hun a lo inṭan a. Nam huam huam chunga tu tute emaw nena an kal dâl dâl hmuh tur a awm fo. Hamfiri ri ṭhawt ṭhawt te, lirthei au râwl ring tak takte chuan beng an luah a, ngaihtuahna te nen lam a kiu vawng vawng thei nia!

Zan a lo ni a, thim thiltihtheihna a lo intan e! Mipa leh hmeichhia, an hmel en aṭang reng reng pawha Genesis rim nam lo tak takte chu an ṭhu khawm tuau a, eng nge an sawia eng nge an tih kan va hriatpui tawh lo. Zan thim hnua Treasury Square-a ṭhut zahthlak leh nuam lo khawpin chu’ng ho chuan hmun an hauh a, an luah tlat a. Anni leh an ṭhuihhruai, thil zuar leh mahni inzuarte’n rinawm takin chu hmun chu an luah zankhua ta ṭhin a ni.

Sawrkar hmunpui, Police hmunpui, Dâk In hmunpui, Petrol hmunpui, Press hmunpui, Chanchinbu hmunpui, Ukil ho hmunpui, Puipunna hmunpui, Bazar hmunpui, Party hmunpui, Khawvel mite hmunpui – Aizawl Centre a lo ni ngei e, Treasury Square hi!