CAMP VICTORIA!

Chuti khawpa nipuia hmun lum, thlasika hmun vawtah chuan hnam pasalthate chuan ral lemchan an zir a, ram leh hnam tâna an thiamna leh theihna bakah an that lai hun zawng zawng hmang zo turin hmun thlanawm loh ber mai chu khawvel hmun thengthaw nuam tak tak karah an thlang a, chhunah bianga thlantui far zawih zawiha hnathawk chungin zalenna ram thlirin tual an chai a, zanah thosi karah thiante khawvel ram hrang hrang insingsak dan an sawiho va, an tapchhak zawl atangin ram laili pawh chiang takin an hmu pha tho mai; taksa tâna tangkaina nei lo ninawm tinrengte nen mutmu an tuah leh a, chuti reng renga hringnun hmang thinte tân chuan remna leh inpumkhatna zawnga khawvel hmun dang atanga tlawhpawhtute chu Thlarau Thianghlim patê a chang pha maithei. An khualtha neih hun chhûng, hun rei lo te chu an hun rangkachak-ah pawh a tle nalh lai ber a ni awm e.

Ram leh hnam tân hah a sawi theih loh va, bianga thlantui far zawih zawih hian malsawmna a thlen thin.
 

April ni 26, 2014 zing dar 6-ah chuan Mizo Students’ Union President Zodinpuia, Treasurer Benjamin Lalnghaka Fanai, Executive Committee Member Valkima leh kei chuan Aizawl khawpui chhuahsanin Burma ram kan pan a. Kan kalna tur hi Farkawn chhak |iau kamah a nih avangin Farkawn paltlang turin East Lungdar lamah kan kal a, Tiau lui kan thlen meuh chuan tlai dar 5 a ri tawh a. Kan inbual fai a, Tiau-a inbual hi a nuam a ni! Mizo tân a nuam danglam bik.

 
Kan inbual hnuah kan tum ram kan pan a, chu hmunah chuan Basic Political Training for Chin Students’ & Youth an nei dawn a, Chin zirlai tam tak an kalkhawm dawn a; sawm kan nih angin chu hun chu kan hmang ve dawn a; kan hmachhawp lian tak tihhlawhtlinna turin remchang kan la ve a ni. Chu hmun chu CAMP VICTORIA a ni.
 

Kan kal dawnah khan keia phûr pheng chuan thiante zak dêk nan hrim hrim pawh tiin ‘Ka lunglen ram Burma tlawh turin ka chhuak leh ta... Khawvela ka khaw hmuh châk ber Tahan leh ka lui ngaihhlut ber Rûn lui (hmanlai Mizote nunna lui) tlawh theihna hun remchang a awm mial mahna’ tiin facebook-ah status ka update a, thiante’n min lawmsak ngang mai.

 Chu camp chu Chin tâna zalenna sualtu Chin National Army (CNA) camp a ni a, Tiau lui chhak lawkah awmin khua anga din chhoh mek a ni. Camp bul lawkah training camp a awm bawk a, kan kal lai hian training mi 50 chuang hret an awm a; a bul lawkah Vanva lui luangin a piah lam chu Falam district a ni tawh a.

Kan thlen veleh camp hotute (an hming tarlan loh a hrisel zawk awm e) chuan min lo lawm thiam hle a; thingpui min lo pe nghal var a. Hmun hrang hrang atangin mikhual lo thleng hmasa pawh an awm teuh tawh a, kan hming an chhinchhiah zel a; mikhual pawh a za tel an awm âwm e.
 

Khualtha thlenin min lo thleng a, an sipaite chuan kan mutna tur an ngaihtuah zung zung a. Lui bula awm ni mah se tui a harsa a, kan in tur leh kan hman tur tui te min chhawpsak zung zung a, an fel chiang!
 

Zanah inkhawm hmain an sipai hotulu ber chuan a chênnaah min hruai a, kan inkawm a. Chaw ei hmain inkhawm turin kan inzui chhuak a. Biakin pangngai tak an nei a, a chhuatah thutna dang dah lovin chartin an kham a, chu chu thutna a ni. Biakin hma lamah chhuat an dawhkang a, a chungah dawhkan pakhat an dah leh tawp a. Keyboard an nei thlap a, guitar nen, khuang nen kan zai a, an zai uar bawk a; a nuam hle. Kan president chu thusawina hun an pe nghal bawk a ni.

Biakin chhung

He hmunah hian Lai tawng an hmang a, Hakha Lai a ni awm e. Lai tawng ni mah se Mizoram Lai tawng hman nen a inang lo thung. Heti laia kan tawng hman, Mizo tawng (Duhlian tawng) hmang thei an tam a, keini zawkin an tawng hman kan thiam tha mang si lo va, a zahthlak thei lek lek mai.

 
Zanah kan inkhawm a. Lai tawng an hmang kan tih tawh kha, tawngtaina hmangtu thenkhat chuan kan hriatthiam loh hlauvin English an hmang leh thung. Inkhawm banah bawngsa tui tak mai kan ei a, dul kan zût kan zût a. Aizawl atanga kal kha driver nen mi panga kan ni a, in khatah kan riak tlâng a; a tûka Chin National Front (CNF) hruaitu lawk pakhat a rawn thlen khan kan riahnaa an innghah avangin hmun dangah kan insawn ta chauh a ni.

Bawngsa tui tak kan ei!

A tûk chawlhni a ni a; inkhawm hi an kalpui tha hle. Biakin khat tlatin kan inkhawm thin a, sipai lam pawh an thuam famkim nen an inkhawm mai. Mikhual chu zirlai, naupang tak tak vek an ni a, chung mite pawhin incheina an ngai pawimawh vak lo nge, a hmun hi incheina chi-ah an ngai vak lo, inpenparh hmuh tur an awm lo. Pheikhawk an uar lo hle a, kelawnga dawhsan atanga inkhawm kaihruaia thusawi te pawh an awm a ni.
 

He inkhawm hi khaw thenawm atangin thalai rual mi thahnem takin an rawn chhim a, joint fellowship ang a ni awm e. Chung lo kal zawng zawng chuan zaipawl an nei a, an va han thiam chiangkuang em! Anni hi inkhawm banah an khaw lamah an lêt leh nghal a ni. Mi 50 vel an ni awm e.

 
Chawhma inkhawm banah chuan meeting tur an ti a, Yagon atanga lo kal Nancy-i chuan tawng a let a, kan president chuan inpumkhat a tulzia uar takin a sawi bawk. Nancy-i hi a hmelthain a hleitling hle mai a, a pian a nalh bawk si a, ka mit a la hle. Kan thlen zan khan dawhsan lama thu zingah a tel a, tawngtaina a hmang nghe nghe a. Inkhawm ban veleh mi rawn chibai a, English nalh lutukin ‘Ka hmu che chu ka lawm hle mai’ a han ti a, a hming min hrilh pahin min zawt pah bawk a. Chuta tang chuan Nancy-i chuan en bik a hlawh ta a ni! (A duhawmzia hi a hranpa liau liauva ziah tham a awm ang!)

Nancy leh MSU President

Chhun lamah chuan Tiau luiah kan zu inbual a, a lum tha ham ham bawk a, tui chêng pawh an tam narawh e. Ral lehlam, Farkawn rama Border Trade Centre tur an sak meka hnathawkte pawh an rawn chhukthla bawk a; Tiau lui a lûn kher mai. Tiau lui kaiah chiah hian dawr te a awm a, gate a awm bawk a, ‘Welcome to Chinland’ tih a intar kuau bawk a. He gate hi zan dar 6 hnuah kaltlang phal a ni tawh lo. Sawrkar pawhin he ramri hi CNA kutah a dah ni awm tak a ni. Kan kal lai hian sawrkar leh CNA lam hian inkahhai an neih lai a ni a, boruak a ralmuang khawp.

 
Zanah kan inkhawm leh a. Zan inkhawmah Mizoram atanga Mizo Students’ Union (MSU) aiawha zin pangate chu zai turin min ko chhuak ta phut mai! Hnial chi a ni tawh si lo, zai turin kan chhuak a. Kan president-in guitar a chang a, (D key chiah a perh thiam a, a bakin kan thiam lo!) keiin khuang vaw bawk a, Pu Rokunga hla ‘Ro min rêlsak ang che’ tih kan han sa ta a!

Mizoram atanga MSU kalte kan zai

Engtik lai maha biakina ding chhuak ngai reng reng, din chhuah chu sawi loh, hla pawh sa ngai reng reng lote kan ni hlawm a. A thu kan la thiam chhuak lo zui a. A tirah phei chuan kan sa hleithei lo, nuih a kal tlat a. Mipui lam lah lo nui bawk, kan nui tlâng ta dar dar a. Kan zinga pakhat phei chu kuhva heh em em mai a ni a, kan zai chhûng zawngin zai ve lovin a lo then sen kuit thak! Tichuan, khuang vuain kan la thuai a, mipui lam khan kut an lo bêng thap thap a. Kan thiam chhuah loh avangin a remchang laiah kan rek bung ta mai a ni. Inkhawm chhûng a rei vak lo. Hla kan sa a, inkhawm chu tawngtaiin an hlãn a, thuhriltuin thu a sawi a, hla kan sa leh a, kan tawngtairual a, a zo a ni mai.
 

Camp kawt lai takah chuan programme dang hmanna tur an siam a, stage leh banner an siam bawk a. Mipui lam thutna turin chartin an kham bawk a; a khûk em avangin tlai lamah tui an leih huh sa diam bawk. Chutah chuan hmun dang atanga zirlai kalhote’n inkhawm banin hun an hmang leh a. Zan lam hunah hian sipai training laite pawh an lo tel phei tawh a, biakinah pawh an lo inkhawm vek a ni. Chawlhni zan an programme hmannaah hian sipai hmeichhia pakhat Nubawihi chuan sipai thuam nen Hard Ray hla ‘Zantin mangtha’ a rawn sa a, kan hruaitute’n pawisa min va pektir tak kha.

 
Camp-ah hian generator an hmang a, Mizoram aiin current an nei tha zawk! Wifi a man ve a, mobile phone changkang deuh neite chu an online thei a. Mizoram lam network engmah a hman theih loh avangin kan phone chu a bengchheng lo kher mai. Hemi zan hi a nuam viau, Nancy-i nen khan kan thu dun a! Nancy-i ngaihawm em emna chu, a nui hek hek thin hi a ni. A hritlang deuh va, a mit a sen rám bawk a. A chhan ka zawt a, a hma ni-a luia sangha an manna lamah tuiah a chêng nasa a, chuvanga a mit sen rám a nih thu a sawi a. Kawtlai vel a khûk em avanga hritlang a ni tih a hriat bawk a. A ngaihnobei tawk lekin a insût leh thin a, a rawn nui leh thin! 'Kan inhmu khât tawh awm mang e' ka han ti a, 'Khawvel te chu a zîm alawm' zuk ti reuh va!

 
Programme-ah chuan thusawi a awm lo va, mipa leh hmeichhia tleirawl têin an kaihruai a, an hnehsawh bawk a ni ang, an nui dar dar zel a. Zaite pawh an hot thiam a, sipai training ho an lâm nasa. Hetiang hun hi an tawng khât awm si a, an tan he hun hi a van hlu dawn tak em!
 

A tawp dawnah sipai training chuan hla pakhat a rawn sa a, chutah chuan kan inkaihkuah a, a tualah a kualin kan lâmho va. Nancy-i kut no tak kha ka vuan kham lo thlawt! Chu a hla sak chu hnam hla a ni a, a hnuah a hla awmzia tlangpui chu Nancy-i ka zawt a, ‘Chin kan ni a, kan awmna hi Chin ram a ni. Bengali-ho angin hnam dang kan va tibuai ngai lo va, kan ram hi kan tã a n’ tih lampang hawi a ni awm e. Laltanpuia hla ‘Kan ram hi kan ram a ni’ tih te pawh mi tihrechhuak a. Keinin ‘Insuihkhawm leh zai i rêl ang u’ tih hla kan hlut ang chiahin chu hla chu an hlut ve a nih a rinawm.

Zan programme hman zawh hnuah chu tualah tho zirlaite nen meeting kan nei leh a. He meeting-ah hian MSU-in kum tawp lama Hakha-a Zo-Cultural Festival neih kan tum chungchang kan sawiho va, Partei bawkin tawng a let a, thil pawimawh tam tak sawiin zan kan meng rei hle a; duhthusam anga meeting hmawr kan bâwk hman loh avangin a tuk, thawhtanni chu kan châm tlang a lo ngai ta a ni.

Zab programme hman zawhah zirlaite nen meeting kan nei

A tûk lamah chuan an programme political training chu zirlaiho chuan an nei tan ta a, zing dar 7 atangin chaw ei lovin kan inkhawmna biakinah training an nei a. Keini chuan tihtur kan nei lo, sipaiho training-na hmun kan tlawh a, lui-ah sangha te kan man a. Tiau luiah kan zu chêng leh ringawt a, chutiang chuan ni kan hmang tluan ringawt mai a ni. Tlai lamah mikhual an lo thlen belh a, zaithiam an lo thleng bawk a, sound system famkim nen.
 

Zanah inkhawm a awm tawh lo va, zirlaiho nen meeting kan nei leh a. Hetah hian kan inkhawmpui hman turah budget estimate te kan siamtha a, ruahmanna thar tam tak kan siam ta bawk a. Anniho pawh an phur hle a, a tuk maia haw tur kan nih tawh avangin hming leh phone number te, email te, facebook name te kan inhrilh a. Lung a lêng tan.
 

Kan meeting zawhah hian mual inkhawm neihah kan thu a. Zaithiam an zai leh ngawr ngawr a, kan president pawh zai turin an request tlat a, ‘Insuihkhawm leh zai i rêl ang u’ tih hla a play-tir a, stage-ah CNF hruaitu pakhat nen kutbengin an han lâm ringawt mai a ni. Hemi zan hian Nancy-i’n a kaihruai a, kan chang ta lo!
 

Kan ban veleh keini chu kan mu a, zirlaiho khan mualah meeting an nei leh tal tal a, an mengrei thin hle. Indian Standard Time aiin Burma sana hi darkar khatin a hma zawk a, India tangkai cheng khat hian Burma tangka 15 a hen bawk.
 

A tûkah zingkara chhuah tum kha sipai hotu lamte’n chaw ei tura min tih deuh tâk tlat avangin tukthuan kan ei leh tê tê a. Kan eikhamah zirlaiho chibai phawt kan duh a, anni lamin training an neih laklawh avangin kan nghak a. Nghah pahin thla te kan lo laho va, Nancy-i pawn a phone number ilo vel mi pek tak kha le. Zirlaihovin hun an hman zawh veleh pawnah an lo chhuak chu kan lo chibai zel a, mi an ngaina ve hlein a hriat a, hnuk a ulh lek lek.

 
Kan inchibai zawh hnuah chuan kan kal ta vang vang a, a lan theih chhûng kan in-bye bye lawp lawp mai a ni. Haw kawngah Fiara Tui (Farkawn) te, Thasiama Seno Neihna te, Lianchhiari Lunglen Tlang te kan tlawh a. Hemi ni hi Saikhumphai an hâl atanga a kum khatna chiah a ni a, Vaphai khua kan tlân tlang ziai ziai! Dungtlang-ah hian Saikhumphai tanpui tura kan kal tuma Dungtlang-a kan tànna, in pakhat kan inkulhna hmunah tlang kan tlawh hlãnin chaw kan chhumtir a. Tuipui-ah sangha tin siamin artui kan nen, nghapih nen kan chawfun kan thet a, kan ei nghek mai! Nuam ve chiang. Tuipui atanga kan chhuah leh hian khua a thim chhalh chhalh tawh a. Aizawl kan thlen meuh chuan zing dar 2 a hnaih thuak tawh a ni.

 
Rihdil hi tum thum ka kal tawh a, mahse, tlawh zawk ang chi a nih avangin a zo hi a ni nghal mai a. Kan tun tum zin erawh lut ril lovin ramri bul lawk ni mah se thil tam tak ka hriat phah a, ka hmu bawk. Ka thil tawn zawng zawng chu unau kan nihzia tilang chiangtu vek a ni! Kan danglamna chu, anni chu Myanmar ramri chhungah an awm a, keini India ramri chhungah. Annin Lai tawng an hmang a, keinin Mizo (Duhlian tawng). Annin Chin an inti a, keinin Mizo. Khawsak phungah chuan keini aiin hmanlai Mizo nundan phung an la kalpui thui zawk niin ka hria a; danglamna dang kan nei lo. Unau diktak kan ni tih a chiang thlawt.
 

Mizo thalai zingah hminga buai lo an tam telh telh. Khi lamah Chin an inti a, he lamah Mizo kan inti a, khu lamah Kuki an inti leh a; hei hi hming mai a ni. Khi lamah Myanmar ramri chhungah an awm a, he lamah India ramri chhungah kan awm a, khu lamah Bangladesh ramri chhungah an awm a; hei hi ramri mai a ni. Chhinlung chhuak Zofate!
 

Kan khawchhak zin hian rahtha tam tak a chhuah niin ka hria. Mizoram an ngaihven a, kal an châk em em thin. Pakhat chuan lo zin a châk thu sawi chungin, “Lo zin mah ila harsatna kan tâwk awm si a,” a ti a, ka rilru a khawih kher mai. ‘Khawchhak mi’ tia kan hmuhsitna hi an hre vek, an rilru a na thin. “E, lo zin mawlh rawh, kan awm chhûng chuan harsatna i tâwk lovang,” tiin ka lo chhâng a.

Zinkawng hriatreng tlak, hlawkthlak leh hlauhawm!

January ni 18-22, 2014 chhung khan khawthlang lamah tuikuk misualte’n Mizo an rukbote chungchangah kan zin kha a ni a. Kan haw hnuah ni 3 vel chu natna khumah hun ka hmang phawt a. Ka dam fel ta maw tihah zinna tur remchang dang a lo awm leh ta! Zin nuam ti mi ka ni a, ka zirna lamah kan chawlh lai a ni bawk a. Ka nêp phal thin lo.

‘Zo Re-Unification Organisation (ZORO) Conference cum Commemoration of the 122nd Anniversary of the 1892 Fort William (Chin-Lushai) Conference’ chu January ni 29-ah Manipur-a Sadar Hills-a Saikul-ah hman a ni dawn a. Chutah chuan Mizo Students’ Union aiawha kal ve turin min ti a lo ni a. MSU atangin kan Social & Culture Secretary Lalbiaksanga nen kan ni a. MSU President Zodinpuia chuan cheng 600 ve ve leh MSU diar leh camera min kentir a; a lawmawm khawp mai. January ni 27, 2014 zing dar 7:00-ah Manipur panin Vanapa Hall kawt atangin bus pahnihin kan chhuak ta a ni. Mizoram atanga kalte hi ZORO General Headquarters hruaitu thenkhatte bakah Aizawl-a college hrang hrang Students’ Union hruaitu te, Mizo Students’ Union (MSU) aiawh leh Mizo Zirlai Pawl (MZP) aiawh te, MNF Underground Returnee Association (MURA) hruaitu te, Govt. T. Romana College Cultural Club te kan ni. Heng bakah Bangladesh atanga lo kal mi palite chu kan bus-ah an chuang bawk a, kan vaiin mi 60 vel kan ni âwm e.

Assam lam atanga lehluh tur kan nih avangin Vairengte lamah kan kal a. Dar 10:30AM veleh Bualpui N-ah tukthuan kan ei a. Chhun dar 12-ah Kolasib thlengin hetah hian Kolasib ZORO hruaitute’n min lo hmuakin thingpui kan in leh a. Chawhnu dar 2-ah Vairengte thlengin tlai dar 3-ah Silchar kan thleng thei hram a. Silchar-ah hian vanduaithlak takin kan chuanna bus chu a chhe hlauh mai a, a siam chhungin bus pakhat zawk (Art & Culture Dept. bus) chuan min nghak bawk a. Darkar 3 vel ngawt a chhe siama kan tangkhang hnuah zan dar 8-ah Manipur khua Phaitol kan thleng ta a; hetah hian kan riak dawn a ni.

Phaitol khua hi Thado khua a ni a, Mizo tawng an lo thiam hlawm khawp a, an fel hlawm hle. Aizawl atangin UPC an rawn din a, Salvation Army te pawh a awm. Kristian vek an ni. Kan thlen veleh kan awm dan turah kan buai nghal char char a. Zana thleng kan nih avangin thil a awlai lo khawp mai. Kan tam tham deuh avangin chaw eina tur min sem a. In pakhatah mi pahnih zelin min sem zar zar a. Hetih lai hian zan dar 10 vel a ni tawh a. Thenkhat chu an lo mu tawh a, an kaitho chawp a. Hmun thenkhatah chaw an chhum chawp chuk chuk bawk a. Min semdarhtute an indaih loh avangin pahnih chu mi 20 chuangin kan zui dul dul a! Pahnih den dena an sem chhung chu rei tak a ni. An chaw eina turah hrilhfiah hmasak zel an la ngai zui a!

Keini mipa rual 7 zet chu zan a rei tawh avangin a tawp berah kan inhnawhkhawm ta a. Zan dar 11-ah leilet buh tui tak nen, bal leh ramsa bai pawlh, sangha kan leh vawksa bai kan hmeh ta a. A tawpah tih tawk a awm kan ti kan ti mai. Vannei kan inti hle. Kan hahin kan ril a tam tlang bawk a, kan ei teuh hlawm a. An chawhmeh a thak hlawm fer fer bawk a, thak ngam lo kan lo tam angreng bawk nen, a then phei chu an thinrim titih zawk a! A hnu leh zelah pawh kan chaw ei tawhnaah chuan chawhmeh zawng zawngah hmarcha an telh vek!

Zan dar 12 velah kan ti fel thei hram a. An community hall-ah kan vaiin min riahtir a, zing lam dar 1 velah kan mu fel thei chauh awm e. Hetih lai hian Tripura lam atangin sumo khatin kan kalna lamah an lo kal bawk a, Phaitol khuaah tho hmun dangah an riak a ni.

Phaizawl khua a ni a, tui a lo awlsam fahran lo va. Kan zin chhunga kan buaina ber chu, inthiarna, inbualna leh mobile charge-na a ni tluan zak! Tichuan, a tuk January ni 28 zing dar 6-ah Phaitol khua atangin kan chhuak leh ta a. Chawhma dar 10:45-ah Nungba kan thleng a, hei pawh hi Thado khua tho a ni. Hetah hian chaw kan ei a; Nungba-a kan awm lai hian Manipur Deputy Chief Minister Pu Gaikhangam chuan Nungba Market a lo hawng mek a, kawng tluanin sipai an duty khat tlat a. Khaw chhunga a awm lai hian kan kal tlang an phal loh avangin kan nghak reng nghe nghe. Nungba khaw pelh hnu lawkah truck lian tam tawk kan tawk a, an vaiin 700 vel an ni. Tlan a sawt lovin a ninawm duh kher mai; kawng chhiatna leh a khûk em emna a ni zui. Tichuan, tlai dar 5:40-ah Imphal kan thleng a, zan dar 7:30 velah kan hun hmanna tur Saikul khua chu kan thleng ta a ni.

Kan thlen veleh kan thlenna turah an buatsaih Model English Higher Secondary School-ah kan innghat a, hei hi kohhran sikul niin an sawi. A vawt hle a, Mizoram-a thlasik vanglai tak tak ang a ni. Kan thlen veleh a bual huai zual an inbual a, kan hmeichhiate pawh vawt ti chung chungin an inbual sap sap a, an khawngaihthlak zawk e! Zanah bawk chaw kan ei leh a, vawksa leh bawngsa an siam a, kan ei teuh va. Sai ei lote eitur an lo ngaihtuah hmaih hlauh va, a thenin an ei lo va, a thenin tui nen an chawm thung a. Chaw ei khamah meeting pawimawh kan nei a, zan dar 12:00 velah bawk kan mu thei ta hram a. Hmeichhia a hrangin an mu a, mipa a hrangin kan mu bawk a.

Palai kal zawng zawng hi inchhiarna a awm hran lo va, mi 300 vel chu kan tling ang. Mizoram atang bakah Burma ram Kachin leh Chin State atang te, Bangladesh atang te, Tripura atang te, Assam Barak Valley atang te leh Manipur hmun hrang hrang atanga kal khawm kan ni. Tripura atanga lo kalte hi Darchawi khaw mi vek an ni a, kum 2012 ZOFEST, Darchawi-a hman a nih tuma kan hmuhte kan han hmuh nawn leh chu a lunglenthlak duh kher mai.

A tukah hma takah kan tho va. Kan Conference hmanna tur te kan en a. A zau tha duai duai kher mai. In chhungah ni lovin khelmualah a ni a, stage chu sang leh zau takin an siam a, a chhak lam chu ram a ni tawh a. Thalak a mawi duh raps. Hmun dang atanga kalte thutna tur bik chu stage sirah pandal te reuh te an siam a. Stage hma lam zawng chu mipui thutna turin puan an phal tlar tawp mai a ni.

Chawhma dar 11-a tan tur a ni a, mahse, dar 12-ah kan tan thei hram! Saikul bialtu MLA Pu Yamthang Haokip-in lungphun a hawn hmasak vang a ni awm e. ZORO President Pu R. Thangmawia chu khuallian a ni a, Conference theme chu ‘Together we ascend’ tih a ni. Mipui an lo kal tam kher mai. Khelmualah an thu khat tlat a, mipui lo kal zawng zawng hi 2000 an tling awm e. Nilengin an thu a, ni lah chu a sa tha vawl vawl khawp a. Tumah an haw then lo; programme hman chhung zawngin an thu tluan zak a, nu leh pa bakah pitar putar, naupang chenin an kim khawp mai. ‘Mizoram chu ni se thusawi laiin an haw zo deuh vek awm sia’ kan ti kan ti mai a, an entawntlak takzet a ni.

He hunah hian Kanggui Autonomous District Council Chairman Pu Haokholal Hangsing chuan Souvenir a tlangzarh a. Khuallian Pu R. Thangmawia’n darkar hnih vel zet thu a sawi bawk. Mi pawimawi tak tak 40 zet an ko chhuak a, ngaihhruina diar an khimtir bawk; ka tel ve! Hnam hrang hrang zai te, hnam hrang hrang lam te entir a ni a, hnam hrang hrang aiawh theuhte’n thu an sawi bawk. Mi pawimawh hrang hrang kalkhawm tih takah sawrkar lam sipai leh underground lam sipai chu an silaite nen an ther fur mai a, sawrkar mi pawimawh chu sawrkar sipaiin an veng a, underground mi pawimawh chu underground sipaiin an veng mai a; a nuam angreng! Tlai lamah resolution paruk kan pass a, pawl hrang hrang aiawh mi 19-in hming kan sign hnan a ni.

Nileng programme bakah zanah concert-in a chhunzawm a. Mipui an kal thaleh pek hle a, tun lai tawng takah an enjoy vak lo, ding chungin an en tawp mai a ni. Mizote bawk chu a lâm pawlah kan tang a, zan rei deuh lamah phei chuan helho an lo lâm ve a, AK-47 nen an lâmho zek zek mai! Kan Cultural Club hruaite an phur thiam a, an fel hlawm a, tumah ngaihtuahawm an awm lo va, a hunah Zo lâmin an lam a, a hunah sap lâmin an lam mai a ni.

Zanah buaina neuh neuh a rawn awm ta! Mizote-ah bawk! Mizote hi kan phunchiar bikin buaina kan ngah bik em ni chu aw ka ti thin. Zan rei tak thlengin kan inhau lawng lawng a, zing lam dar 1 velah bak kan mu leh thei pek lo. Kan mu tam lo thin khawp mai. A tuk chaw eikhamah kan kalna lam atang bawkin kan haw leh a, zing dar 8 velah Saikul kan chhuahsan thei tawk a. A khaw mite paw’n min ngaina der em em a, kan in-bye bye lawm lawm mai a ni.

Kan tlan par par a, Imphal-ah kawng kan bo phawt. Buaina a intan dawn chauh! Chumi hnuah tlai dar 4-ah Naga khua Khongsang kan thleng a, hetah pawh hian kawng dik lo lamah kan peng palh hlauh va. Km 2 vel kan tlan hnuah kan let leh a. Khongsang khua kan pel fel chiah tihah kan bus chu a chhe leh ta! Zinkawnga bus chhia hi a ninawm takzet a ni. Bus pakhat zawk erawh fal taka kan hmaa tlan a nih avangin a tlan tlang par par mai a ni awm e.

Khaw chhungah a part lei tur a awm lo va, bus driver leh conductor-te an buai khawp mai. A tawpah Churachandpur-a awm mek, Tripura lam atanga lo kalte chu a part kan chah a. Anni hian Churachandpur an tlawh a, an riak nghal a. Kan hawna lamah an lo haw leh a ni. Khongsang-ah hian Kuki Students’ Union President a fel khawp mai a, a theih ang angin min buaipui char char mai a; kan thla a timuang hle. Zanah pawh bus-a kan mutbu chu kan la a, an Community Hall-ah kan riak a. Driver leh Conductor erawh chu bus chhungah an riak thung. Zanah pawh chuan dar 12 velah kan mu leh thei ta hram a.

A tuk chu January ni 31 a lo ni tawh a, ruahman lawk dan chuan Mizoram kan thlen ni tur a ni tawh! Bus pakhat zawk kal tlang kha kal lama kan riahna Phaitol-ah an riak a, vawk an lo talh nghe nghe a. Kan chang ve ta lo a ni! A tukah nilengin Khongsang-ah kan awm a; a thenin nula an rim a, a thenin card an deng a, a then an leng mai mai a. Mahni awm awmin kan awm a. Chawhnu lamah Tripura thiante chu an lo thleng a, a part an lo phur a, an han siam sawk sawk a. Tlai dar 4-ah Khongsang khua kan chhuahsan thei ta hram a ni. Tripura unaute hi an fakawm khawp mai. A part an thlak chhung zawngin min lo nghak a, kan chhuah hnuah pawh kan rualin an chhuak a. Kan hmaah an tlan a, zan thil a nih tawh avangin kan inhlat deuh hunah min lo nghak zel a ni. He khuaah hian chaw vawi hnih kan ei hman. Hotel-ah zel kan ei a, sum a hek duh diai diai e.

Kal lama chaw kan eina Nungba kan thleng chu rei lo te kan chawl zawk a, chumi chhung chuan helho an lo lang hman hram pek a! Cheng 1500 min dil a, pek loh ngam chi ni hek lo! Bus-a chuangte’n kan thawhkhawm liam liam a. Driver hnenah a hrana an dilte nen a vaiin cheng 2000 chuang hret chu kan pe awm e. Kal lam khan Deputy Chief Minister leh sipai tam tak awm lai a nih vangin min lo dil ngam lo a lo ni awm e.

Kan pek hnuah kan tlan leh a. Makru leiah harsatna kan tawk leh ta a. Lei an lo khar tawh avangin kaltlang an phal tawh lo. Mahse, Mizo pahnih (Paite pakhat) an lo awm hlauh va, anni’n theihtawp min chhuahpui a. Darkar khat dawn kan nghah hnuah kaltlang min phalsak thei ta hram a. Gate an hawng a, kan tlan tlang leh ta a. Harsatna dang tawk tawh lovin zan dar 9 velah Phaitol kan thleng ta a ni. Phaitol-ah hian a lo thleng hmasa te (Cultural Club te) leh khaw mipuite’n programme an lo hmang hi a lo ni a. Kan thlen hian an lo hmang zo chiah a. Chaw kan ei nghal a. Kan intihfel neuh neuh chhung nen dar 12 kan hawlh leh ta a. Hetah hian Tripura lam unaute nen hall khatah kan riakho tawh a ni.

A tuk zing dar 7:30-ah Phaitol kan chhuahsan a, Silchar-ah chaw kan ei a. Zan dar 10-ah Aizawl kan thleng ta hram a ni. Kan bus-a chuang hi 31 kan ni a, hmeichhia pathum an tel a; MURA atanga kalte pahnih hi kum upa lam an ni bawk a, kum 1970 chho vela Mizo inbuan chak hmingthang Pu Tlangdingliana pawh a tel a; an chhel hlawm khawp mai.

* Manipur hi hel tamna a ni a, kan kalna lamah pawh an tam a. A ralmuang lo hle. Khaw hrang hrang mipuite pawh ti dêkin an awm a, an nun a zalen lo. Chutih laiin Mizote erawh kan zalen em em si a, a then phei chuan awm chintawk an hre mang lo va, kan inkhap fo. Mi rama awm dan kan thiam lo hle a ni.

* An programme hman dan a felfai viau. Programme sheet-a an ziah bak chu an belh leh paih an nei tlem khawp mai. Zai, thusawi leh lam an chawhpawlh vak lo va, zai hunah chuan zai turho an zaitir ngawr ngawr a, thusawi hunah thusawi a awm char char a, lâm hunah lâm an ti leh ngawr ngawr mai a ni. Thusawi an thiam hlawm a, Pu R. Thangmawia tih loh chu minute 30 aia rei thusawi an awm lo. Mipui lam an fakawm. Chawhma atanga tlai lam a tawp thlengin ni sa hnuaiah, lei charah an thu tluan zak a ni.

* Conference hi Kanggui khuaa nghah tura ruahman ni mah se harsatna dang a awm avangin Saikul-ah an sawn thut a. Chuti chung chuan an inbuatsaihna a tha hle. A tawi zawngin ‘an ti zung zung mai.’ A thlengtu hi ZORO Northern Zone a ni. Programme hman laiin TV news lam an lo kal a, DD News an lo kal bawk a, Pu R. Thangmawia bakah ka kalpuipa BS-a an interview nghe nghe.

* Zu kan duh hle. Kan chawlhna khua apiangah zu an zawng nghal zel a. Dar tin deuhthawah Sekmai (an local) an nei deuh vek. Kan Conference hmanna Saikul velah hian helhovin zu zawrh an khap tlat a, chuti chung chuan kan zingah in tur lo nei theite an awm tho. Silchar kan han thleng chiah chu a hmei a pain wine shop-ah an kal hul hul mai a ni. An zinga ruia awm kan hreh si lo va, anni an rui ngai si lo va, kan rui bual bual chu mak min tih hmel thin viau.

* Zohnahthlak hnam hrang hrangte hi an hawihhawm takzet. An hmelhriat ngai miah loh chu nuam takin min mikhual a, zinkawngah pawh buaipui kan ngaihna laiah min buaipui char char peih a. Khaw kar kawng thlengin min lo buaipui zel peih a ni. Kan haw lam hian Bangladesh atanga lo kal zinga pakhat, Kuki-Chin Development Organisation (KCDO) Senior Vice President Pu Jonathan Lalrindika, Bangladesh-a Bandarban District-a Ruma khuaa cheng nen kan titi a. Hnukulh teuhvin, “Mizoram hi a nuam ka ti em em a, ka hmangaih a ni,” tiin min hrilh.

* Kan paltlang khua khaw tinah sipai hmun a awm a; khaw daiah checkgate a awm a, min lo tiding zel a, tlan a sawt lo hle. Chutih rualin kan bungruate min check ngai lo va, an sawifel thei zel mai a ni. Hmun thenkhatah phei chuan sipai zingah Mizo tawng thiam te an lo awm a, a mak khawp mai. Hel tamna ram a ni a, Mizoram nen chuan inthlau tak a ni.

* An kawngpui a awhawm hle. Chhe tak tak awm mah se a zau a, chetsual a hlauhawm loh a ni. An tlangram kawngpui chhia te pawh zau tak tak vek a ni. Chutih rualin kan tlanna lamah chuan kawngpui chhia aiin kawngpui tha a thui zawk a rinawm. Hel tamna ram ni chunga hetiang kawngpui tha an nei hi, Mizoram anga ralmuang ni sela chuan kan va tluk dawn lo rua em!

* Hmarcha an uar viau. An chawhmeh siam zawng zawngah an telh vek a, hmarcha ngam lo tan chuan hrehawm tîk tâk tak a ni. Chaw einaah tui an chhawp ziah thung. Kan chaw eina hotel zawng zawngah a ni vek. An chaw a tui khawp mai, leilet buh ka ti mai. Mizo buh pangngai ai pawhin tui ka ti zawk.

* Hel tamna ram tih takah an nun a zalen lo va, anmahni thununtu a awm a nih tih a hriat hle. Kan ramah han awm thut se nuam an va ti dawn em! Keini kan nun a lo zalen ropui mai si a, an zingah pawh kan rama kan thawven ngaiin kan thawveng reng a, min khap fo mai. Zanah hma takah an mu a, khawlai chhuak an awm mang ngai lo. Helho hian motor-ah chhiah an siam ni awm tak a ni.

* Ni 6 zet kan thang a; ni khat chu Conference ni a ni a, a bak zawng chu bus chhungah hun kan hmang a. Kan chuanna bus-a chuang mi 31 chu kan inngaina hman hle a, thianah kan inchhar a; upa zawk te, hmeichhia te, Bangladesh kan unau te, college zirlai te, driver leh conductor chenin kan inkawmngeih hman hle. Ni 5 chhung bus tê pakhat chhunga hun hmanho chuan a loh theih loh. Mobile number te kan inpe a, kan inkawm zui zel a ni.

* Zohnahthlak hnam hrang hrangte hian Mizoram hi an ngaina a, an suangtuah thin. A chhunga cheng Mizote pawh min ngaisang a, min ngaina a ni. Chumi chu hriain entawntlaka kan awm a ngai takzet a. An rin aiin kan lo mâwlin kan lo sual palh ang tih hi thil hlauhawm tak a ni. Zohnahthlak hnam hrang hrangte zingah Mizote min hmusit hi tumah an awm lo va, chuvangin keini pawhin kan hmusit tur a ni lo.

ZORO dam reng rawh se.

Bangladesh ramri-ah darkar 44!

January ni 18, 2014 chhun dar 11-ah Mizo Students' Union (MSU) Emergency Executive Meeting neih tur ni mah se ruahman lawkna fel tak kan lo neih tawh avangin Vanbawng Students' Union Executive Meeting lamah ka kal ta zawk a. Meeting zawh tlai dar 3-ah Ramhlun South-a Vanbawng Welfare Committee inthlannaah kan tlang nghal a. Uisa ei nghal tura inngaia rilru nuam taka inthlannaa ka awm laiin MSU President atangin phone call ka dawng a, function laklawh a nih avangin ka pick lo va, message ka hnutchhiat ta zawk a. Ani chuan SMS vekin khawthlang kal a ngaih thu leh ka hman leh hman loh mi rawn zawt a. Ka phur zawng tak a nih avangin function atangin ka chhuak a, uisa chânin kan haw ta vang vang a. Hetih lai hian tlai dar 4:30 a ni tawh.

Insiam chhung neuh neuh neuh nen tlai dar 6-ah Aizawl atangin kan chhuak thei hram a. A kalte hi mi panga — MSU President Zodinpuia, Treasurer Benjamin Lalnghaka, Executive Committee Member David Lalmuanpuia, driver leh kei kan ni. Rawpuichhip chu zar dar 8:30 velah kan thleng a. Rawpuichhip MSU Sub-Headquarters President RK Hnuna te inah zanriah tuihnai tak an lo buatsaih chu kan kil tlang a. Saza sa bai, arsa kan cial, zawngtah tui tak han ei chuan puar taka ei loh theih a ni lo. Chaw kan eikham veleh kan chhuak nghal a. Dar 11:30PM veleh West Phaileng kan thleng a, Tourist Cottage nghaktute kaitho chawpin chutah chuan kan innghat ta a.

Tlachawp tak meuh meuhva kal kan ni a, a tukah engtia kal zel tur nge tih ngaihtuahin kan buai hle. Silsury lama kal nge tha ang Tuipuibari lamah tih pawh kan zawt kual nasa a. Chutih lai chuan police lampang inleng kan nei ta a. West Phaileng SDPO Pu Vena sawmna angin police station-ah kan zu leng a, kan inkawm a. Chanchin te kan han inzawt a, Shillong MSU President hlui a lo ni a. Pu Vena pawh chuan kal tlang lo tur leh West Phaileng chhuahsan lo turin min ngen a. Kan haw ta a. MSU chungah thuneitu an awm lo a ni chek ang, kan thlennaah chawl kawi ta lo chuan Silsury pan chuan kan tlan ta vang vang a. A hnu, January ni 21-a rukbote lam tura Silsury a rawn thlen khan, "Patling leh patling kan indawr tawh a, in kal luih ka lo ring lo va. Kan naute ka dantir thei lutuk cheu asin maw le," tiin a phun nang nang a. Tum tak tak ni se ngaihthaa min kaltir lovin mi panga lek chu min han dan hneh dawn vei nen. Mizoram MSU a la hre chiang vak lo a ni ang e, ka ti rilru deuh a.

Tichuan, chawhnu herah West Phaileng kan chhuahsan a. Lallen, Saithah, Phuldungsei, Phulpui, Pukzing, Hnava kan paltlang hnuah tlai dar 6-ah Silsury chu kan thleng ta a. Hnava leh Silsury hi Chakma khua a ni tawh a. Silsury-ah hian kan lo biak lawk angin Forest Beat Officer Purna Nath inah kan innghat a, a felin mi a duat khawp mai. Ani hi Mizoram police CID te pawhin innghahna chaw eina leh thlenna bera an hman a ni.

Silsury hi in 700 vel niin Chakma hlang awmna a ni. Buddhist an tam ber a, Kristian hi in 60 vel an awm a, a hlanga an awmna hi in 16 vel a ni. Synod tirhin Missionary pahnih an awm a, mipa pakhat leh missionary nurse pakhat an awm a. Biakin pawh tha tak a ding a ni. Political party-ah chuan Congress an lian ber a, VC-ah pawh sawrkarna an chang mek a ni. Inthlan dawna an tar Pu Lalrobiaka poster a la tam hle. MNF-in an dawt a, ZNP leh BJP an awm bawk. Zirna lamah Primary School pakhat a awm a, Middle School hi pahnih awmin pakhat zawk hi SSA enkawl a ni. Mizo zirtirtu pakhat a awm nghe nghe. A khaw bulah hian Sazek lui (West Tuipui kan tih) a luang a, a lehlam chu Bangladesh ram a ni tawh a.

Tichuan, zanah tihtur tul te tiin kan buai nghal char char a. An khaw VCP kan tlawh nghal bawk a. Kan kal chhan ber chu — helhovin rukbo chhungte an rawn biaknaah, "Mizoram sawrkarin keimahni be lova pawl dang an biak char char avangin kan lungawi lo," an tih avanga anmahni ngei be tura kal kan ni ber a. A tul chuan an awmna hmuna kal chilh mai inhuama kal kan ni. Kan kal hi a lo tha pakhat hle a, Mamit-a Pu R. Lalzirliana lim an hal kha Silsury lamah chuan tuikuk 'in panga an hal' tiin a lo thang a, theih ang angin thil awmzia leh nihna diktak kan hrilh darh a. A tha remchang phian. Silsury kan thlen hian police CID tumah an awm lo.

Ruahmanna kan siam angin January ni 20, 2014 thawhtanni-ah chuan Chakma hel JSS (Santi Bahini) nen inbiakna kan nei thei dawn ta. Chaw kan ei kham veleh kan thlennaah an section commander ve ve an lo kal a. An lo kalna hi ni khat kal a ni mai! Thlenin pa leh Silsury YCA president chuan tawng an let a, keini driver tel lovin pali kan awm thap a. Chawhma dar 10-a inbe tan kha chhun dar 12-ah kan zo ta hram a. Keini chuan rubotute kan biak theih dan tur min ngaihtuahpui turin kan ngen a, anni chuan harsa an tih thu te, a hlauhawm thu te, rukbote an chhuah theih nan theihtawp an chhuah thu te min hrilh a. Mahse, Mahmuam kan kal duh chuan min hruai theih tur thu min hrilh a, a hnuah harsatna kan tawk a nih chuan an mawhphurhna a nih dawn avangin an ngam loh thu min hrilh leh a! Thil tam tak kan sawi a, anni'n an hriat ang ang te min hrilh hreh lo va, thil tam tak kan hriat belh ta reng a. Hemi hnu hian zanah kan inbe leh a.

A hnuah YCA President chuan Mahmuam-a kan kal a hlauhawmzia hetiang hian min hrilh. "UPDF hovin an hruai chhuah chu kahhlum tur, ruang kalsan chu phûm tur, 'ruang phum loh tur' an tih chu tuman phûm lo vang," tiin. Hel nena kan inbiak dan zawng zawng te, hel kan biak zawng zawngte hi tarlan vek a rem loh avangin a pawimawh zual chauh ka han tar lang thuak thuak a ni.

Bangladesh Chittagong Hills-ah khuan hel chi hrang hrang — Naga hel NSCN, Tripura hel NLFT, Assam hel ULFA, Bodo hel NDFB (National Democratic Front of Bodoland), Tuikuk hel pali TNT,  BNLF (Bru Liberation Front of Mizoram), BLFM (Bru Liberation Front of Mizoram), BDFM (Bru Democratic Front of Mizoram), Chakma hel pathum JSS (Jono Songhati Somiti), UPDF (United People Democratic Front), SONGSTER te an awm a. Heng lo pawh hi hel pawl neuh neuh dang an la awm nual an ti a. Hengho hian area an nei theuh a, Mizoram ramri hnaih lam hi JSS (Santi Bahini) area a ni. Chakma hel ve ve mah ni se JSS leh UPDF hi an inhal hle a, khawii emawah lo intawng palh ta se an inkap nghal a ni mai. Vawiduailo an lo inkap tawh reng a ni. UPDF hi NLFT (National Liberation Front of Tripura) thlazar hnuaia awm an ni a, a rubotute pawh NLFT thlazar hnuaia awm an ni deuh ber awm e. Chutiang chu a nih avangin a rubotute kan hmuh dawn chuan UPDF an lo lang lo thei ta si lo va, JSS chuan min hruai an ngam ta chiah lo a ni.

Kan rilru a buai ngang mai. Thuthang tam tak kan hria a, awih tur nge awih loh tur tih ngaihtuahin kan buai hle. Chawhnu lamah Bangladesh ram chhungah kan lut a, Golden Bridge (an ti maiin ka hria) lam atanga lutin ramri depah hel pawl pakhat UPDF kan be leh a. Kan inbiakna hi JSS area a ni a, a ralmuang lo angreng viau. Mahse, JSS lam kan lo biak tawh avangin an lo haider ve a ni ang, harsatna kan tawk lo va. Hetah pawh hian rubotute kan biak theih dan tur min ngaihtuahsak turin kan ngen leh a, anni phei chu a harsa lehzual. JSS area chin vek a nih avangin an thei lo fithla thak a, thumum awm lovin kan let leh ta a. Tlaiah chuan UPDF Army Chief Roshik chu phone-in kan bia a, rukbote chu chhuah an nih tawh thu min lo hrilh ta a. (A hre hma pawl chu kan ni maithei) Bangladesh Chhippui lam biak kan tum a, kan hlawhchham a. Mahmuam YMA Secretary Pu Hriata kan bia a, chutiang thu a hriat loh thuin min lo chhang a. (Pu Hriata hian rukbote hi Mizoram thlengin a rawn thlah a ni) Ngaihdan siam a harsa ta hle mai. Zanah Roshik chu kan be leh a, an chhuah tawh thu bawkin min lo chhang a, a tuk lama chutiang a lo nih loh chuan Bangladesh Mahmuam-a luh thlak rawih chu kan rilruk ta a. YCA President Pari Purna pawh min hruai turin a lo inhuam khawp a.

A tuk zing chaw ei lai velin Mizoram CID ho chu an thuam famkim nen Silsury an rawn thleng ta rup a. Rukbote dawngsawng turin an inpeih ta khawp. Keini lah thleninpa hovin card kan lo deng mai mai a ni si a! An lo thlen atanga reilote-ah JSS lam atangin phone call kan dawng a, a rûk têin, Mizoram CID leh BSF te hriat lohvin an inhlanna tur lam kan pan a. A receive tur pawhin kan inpeih at tawh! Mahse, JSS lamin thlen dawnah ruahmanna dang an lo neih tak avangin kan receive ta lo mai chauh a. A hnuah CID lam an lo thlengthla chauh a ni. Lo receive ni ila CID lam chu an mualpho viau ang le!

Kan awmnaah hian aircel a hman theih a, a dang engmah a hman theih loh thung. Bangladesh call man a to hle a, minute khatah cheng 20 lai a ni. Aizawl lam kan phone a, topup cheng 500 man kan thuntir riap mai! A vaiin topup manah cheng 1000 vel kan seng awm e. Thil awmzia kan hre zel a. Chakma helte hian Mizoram sawrkar laka hmingthat an duh vek hi a lo ni a. Hel inhlanchhawn thuhlaa Chakma hel UPDF an lo lang daih pawh chumi vang chu a lo ni a. NLFT duhsakna changin UPDF-in Mahmuam thlengin an hruai a nih kha. JSS-in Mahmuam atangin Mizoram thlengin an rawn hruai a, kan mi biakte pahnih bik hi civil dress-a inthuamin Mizoram an rawn kai nghe nghe a, an thian dangte erawh Mizoram kai lovin an let leh a ni. YCA President khan rukbo pahnihte hi pumin a kar kai nghe nghe. Heng JSS mi pahnihte hi Mizoram Police CID te nen pawh an inchibai lawp lawp mai. Rukbote hi rawn hruai kher lo mah se palaite'n an rawn hruai thlen theih dawn tehreng nen! Mahse, a phenah thil dang a awm!

Kan inbiak lai khan anni chuan chhuah a nih thu hi thuthang angin an hre tawh a. "Kan kuta an awm thei a nih chuan nangmahni ngei kan hlãn ang che u," an ti ve tlat! Keini lamin, "CID an awm a, BSF an awm bawk a, an kuta hlan kha a him ber ang e. Rukbote chhuah an nih theih nana theihtawp chhuah tura lo kal mai kan ni," kan ti a. Anni lam khan kan kuta hlan tumin an rawn hruai kher a lo ni a. Mahse, Mizoram an rawn thlen dawn hnaihah an hotute lam atangin BSF leh Mizoram CID te kuta hlan turin thu a lo thleng a. BSF leh JSS hian inhriatthiamna thui tak an nei a, chu chu a chhiat an hlau a ni. (Kan inbiak hmasak ber zawh khan JSS pahnih kha BSF CID nen an inkawm nghal reng a!) Chumi avangin kan kutah an lo hlan lo chauh a lo ni a. Silsury khaw chhungah kan motor-ah an pahnihin an chuang a, an sawi anga kan kuta an hlan loh avanga an inthiamloh thu te min hrilh nual a ni. A awmzia berah chuan Mizoram CID hi tihchak a ngai a ni ber. Keini min hmang tangkai duh se a aia hmain rukbote an hmuh theih a rinawm.

JSS ho hi an polite em em a, Mizote an zah hle bawk. Kan inbiak hmasak ber khan keimahni min be turin an camp atangin tlaivarin an rawn kal a, zingah an lo thleng a. An let leh hnuah a tukah rukbote an rawn hruai leh a, mutmu pawh an tuah lo va, an inpekna a ropui takzet. Bangladesh pawisa taka 300 min pe nghe nghe. Zanah kan inbiaknaah hian an chhuah thu hi a chiang thawkhat tawhah kan ngai a, (UPDF Army Chief atangin chhuah a nih thu kan dawng nawn) an area paltlang a ngaih avangin harsatna awm lova rukbote'n Mizoram an rawn thlen theih dan tur te kan sawi ber a. UPDF-in rawn hruai tlang ta ngat sela chuan himdamin an rawn thleng hauh lovang! Kan duhthusam ang ngeiin anmahniin an rawn hruai thleng ta a ni.

Rukbote inhlanchhawnnaah hian hel pawl hming dang dang a rawn lang nual a. Hrethiam lo kan awm tâkin — NLFT-in an thiantha UPDF kutah an hlãn a, UPDF-in Mahmuam-ah dahin chuta tangin JSS-in Mizoram an rawn hruai thleng a ni. NLFT-in UPDF kuta an hlan kher chhan hi UPDF-in Mizoram sawrkara hmingthat an duh vang a ni a, NLFT blessing an dawng ve a ni ber mai. UPDF-in Mahmuam-a an dah hian anmahni helin an dah lo va, palaiin an dah a, JSS lamin Mahmuam atanga an lak pawhin anmahniin la lovin palaiin an hruai a, kawng lakah an zawm chauh a ni. Chutiang ni lovin anmahni lawngin inhlanchhawng dawn sela an inkah phawt a ngai! JSS hming lan chhan chu kan sawi tawh a; rukbote himdam taka Mizoram an rawn thlen theih nan JSS-in an hruai a ngai, kan tih tawh kha.

A hmun ngeia kan zu kal hi a lo tha hle a ni! A hmaa thuthang kan hriat tam tak kha a nihna diktak kan zu hria a. BSF hotute atang ngei pawhin thu tam tak kan hria a. (Kan haw lamin BSF lamin min lo phar ding a, an hotu bel thum nen minute 30 vel kan inkawm, kan inkawm tih lemah an vuivaina kan hnenah an thlen a ni zaw mah awm e. Darkar 7 lai Mizoram CID palaite an tiding tih vel thu kha an hre tho va, khatianga hmingchhiat an duh loh avangin thil awmdan dik tak leh thudik min hrilh) Thudik leh dawt tam tak kan hria a, thil awmzia kan hria a, tarlan vek chi a ni lem lo va, a tul ber lo bawk.

Mizoram CID kuta a awm hnuah lui kamah thlalakpuina neihho a ni a, kan thleninpa inah an chawlhpui a. CID lamin chanchin kimchang an report hnuah an chhuak ta a. Keini chuan kan zui nghal mai lo va, JSS ho chu ramri thlengin kan zu thlah a, lawmthu kan sawi a; thlenin te chhungkua nen thla kan laho va. Chumi hnu chhun dar 1:30-ah Silsury kan chhuahsan ta chauh va. Phuldungsei-ah CYMA President Pu Mabiaka hovin OB pathum leh CEC member thahnem tak an lo awm a. CID lamin rukbote chibai takngial pawh an lo phal lo a ni awm a, a zia lo khawp mai. CYMA hian rukbote chhuah an nih theih nan hmalakna tam tak a nei a, mahse, an tlangzarh ve vak vak lem lo. Engmah hre lova kan dem vak vak thin hi sim ila a tha ngawt ang. Lallen-ah MZP Vice President Pu Lalsangzuala te inah kan lut zawk a, amah pawh a awm lai a ni a. Thlalak pawimawh zual pahnih chu internet-ah kan dah a, zanah TV lam news-ah an hmang nghal nghe nghe niin an sawi.

West Phaileng kan thlen chuan MZP lam pawh an Asst. General Secretary leh Finance Secretary hovin an lo awm tawh a. West Phaileng-ah an huaihawtin rukbote an lo hmuak hi a lo ni a. Zanah Mamit lamah an zu zui tlang a, chu lamah pawh MZP huaihawt thovin a hmuahna hun an lo hmang a, Aizawl Vanapa Hall kawtah hmuak lehin a vaiin vawi thum an hmuak a ni. Keini chu Mamit-a tlang tawh lovin West Phaileng-ah kan riak a. A tuk zing chaw ei hmain an tlang chho va. Dapchhuah-a kan chawlh laiin rukbo hruaitute chu an rawn thleng chho ta a ni. Rawpuichhip-ah chaw kan ei a, hetah hian kan camera kan theihnghilh tih chu Lengpui-a Congress thalaiin an lo hmuak lai thla lak ka tum chuan ka hre chhuak chiah! (Thlalak pawh ka la rawn upload thei rih lo, camera a rawn thlen veleh ka rawn bel chawp mai ang) Sihhmui-ah Maxicab Association lamin an lo hmuak a. Tichuan, chhun dar 11 velah MSU-in a hmuahna programme an buatsaihna hmun Hunthar kan thleng a. Kan thlen hnu reilote-ah rukbote an rawn thleng ta bawk a.

Hetah hian MSU chuan rukbote chawimawi lovin CID Additional SP Pu Thangzuala leh a hote chawimawina hun kan hmang a, rukbote thla hualna kan hmang bawk. Sanglianthanga leh a nupui an inhmu chiah tap zawih zawiha an inkuah han hmuh chuan mittui a far lo thei lo. Patling mittui hru an tam khawp mai. An lawmpuiawm thlawt e. MSU-in a hrana a hmuahna programme a siam chhan hi zep awm lovin han sawi tlang law law ila. MZP lam hi joint-a programme siampui turin MSU chuan a han berawn chhin a, anni lam chuan a hrana siam an tum avangin harsa an lo ti deuh a. Chuvangin a hranin an siam mai a ni.

Tuikuk helhovin an duhthusam berah chuan Mizoram-a tuikukho hi tlanchhia se, Tripura-a transit camp-ah lut hum hum se, chhawmdawlna sum leh pai lut teuh teuh se an ti ber a. An helho hian transit camp atangin sum tam tak an lakluh avangin chu chu an tan a remchang hle. Hemi vang hi a ni ngei ang, inremna kawngzawh an neih dawn pawh khan MZP President Pu Lalhmachhuana chuan, "An thangah kan awk dawn lo," a lo tih reng ni. Tin, tuikukho hian camp-a faisa ringa hahdam taka awm chu an hreh lem lo. Mizoram-a chêngte aiin Tripura transit camp-a awmte hi an hahdam fe a ni. Tuikuk hi an mâwl vek lo va, an sual vek hek lo. Eng emaw thil a thlen apianga Mizoram tuikuk zawng zawng nen lam kan huaa an zavaia hnawhchhuah duhna rilru kan pu thin hi kan sim a hun. Fel tak tak an awm a, khua leh tui tha tak tak an awm bawk a, anni pawh hian rukbo hi pawi an ti a, a chhuah theih nan an phak ang tawkin hma an la ve a, ralti taka kan dah fo hi a tha lo hle. Mumal leh felfai taka Mizoram-a an awm loh kan duh tak tak a nih chuan an chanvo neih zawng zawng (an vote neihte nen lam) kan tihbo vek a tul ber.

JSS sawikai leh lawk ila. Rukbote hi sawrkarin pawisa pe ta se a pawisa dawngtu tur chu NLFT an ni an ti. An sawi leh zel danin, Bangladesh-a hel inkulh te hian Bangladesh BDR (Bangladesh Rifles) hnenah pawisa an chhunglut thin a, chuvangin sum an mamawh a ni. Chumi tur chuan rukbote hi pawisaa tlan ni ta se emaw, tuikukte hi tlanchhe ta se NLFT hian sum tam tak a hmu thei dawn a ni. "Sawrkarin pawisa a pe em?" tia kan zawhna chu JSS ho chuan, "Kan sawi thei lo, secret a ni," tiin min chhang.

I awh i nei e

"Ka u, hmannia ka zin chu ka lênna te in a nuam lutuk."

"Khawiah nge i lên a?"

"Ka thiannute inah."

"Eng nge a nawmna?"

"In nuam leh ropui tak an nei a. An kawmthlangah huan zau tak an nei bawk a. Chutah chuan thlai chi hrang hrang an chîng a. An in awmna a laili tho bawk sia. Chênna atan ka awt lutuk. An chhungkua lah ni se hna rim leh hahthlak engmah an thawk bawk si lo. Ka u, ka thiannu anga awm ve ka duh e..."

"In nuam leh ropui kan nei lo a ni maithei e, mahse, kum 10 mi kan nih laia boral ta kan u leh naute nena kan lo khawsakhona in ngei kha kan tan a tluka hlu a awm chuang lo. Rinawm takin thlipui leh ruahpui min lo tawrhhanpui tawh a. Nghet takin tun thlengin kan tan liau liau a la ding zel a.

Keini pawn kawmthlangah huan zau tak kan nei ve tho lovem ni? Keimahni siam leh keimahni enkawl ngei mai khan huan dang zawng aiin nun a la tihlim ber tho va. A bul velah thing leh mau an to va, rahtlan sava chi hrang hrang an chiar nak nak reng a; thlai mai bakah thei chi hrang hrang kan chîng a. Anni'n sum tam taka an lei thin kha thawhrimna nen kan lei thin.

Khawpui hmun laili taka chên i châk a, rualawhna khawvel a nih avangin ka dem lo che. Keini chu kan bul leh a chhehvela awmte hian boruak tha, hriselna leh hlimna min pe a, awh tur dang a awm tawh lo. I thiannute in atangin ruahawhna bak i chhar chhuak lo va, chu chu thil hlu ber a ni lo tih hrethiam teh. Engtik lai mai pawha sava hrâm ri aia motor pît ri hriat leh ramngaw mawi tak takte aia thenawmte bang hmuh reng hi nin loh inring ngai suh.

Engmah thawk lova hahdam taka awm der der i châk hi dem mai tur i ni lo ve. Kan pileh pute pawn pialrala faisa ringa nun hi an châk ber a nih kha. Mahse, chu chu hlimna a ni lo. Nawmsakna aiin hlimna hi mihringte thlan zawk tur a ni. Kan thlan tla te hi eitur min petu thlan a ni a, a hlu bik asin. A luangliam riral ngai lo hi thlan hlu bik a nihna a ni.

I thlantla chhêm ro tura thlifim lo thaw heuh heuh lehzelte hian sawi ngaihna awm lo khawp hlutna an nei a. Chuti khawpa hlu a nih avangin a hmingah 'Chhemdam' an ti hial a. Chu thil chu khawpui hmun laili taka dawn theih a ni ngai lo. Nang erawh chuan hnathawh pahin i dawng thei a, kan ina i awm laiin rual i awt ngai lo rêng a, kan chênna hmun i chhuahsan veleh rual i awt ta chauh a nih kha. I awh kha i nei.

Ngaihtuah teh, chu hmun, leilung mawina leh ropuina zawng zawngin a hual velah chuan chhungkuain kan khawsa mek a. Hei aia ropui leh hlu hi Pathian-in pek tur che a nei chuang lo. Pathian thilpek ropui ber i nei tawh a, a dang neih tum reng renga i khawsak chuan i vanneihzia i hre hman lo vang a, i nui hman lo vang a, i hlim hman lo vang a, i hahdam hman lo vang a, i bula i damchhan kha i zawng kumkhua mai dawn asin."

Siklunglen

Mizo hunpuiah chuan thlasik hun hi a nuam ber âwm e. A chhan chu hunpui zawng zawngah Mizo kristian-te rilrem ber, Mizo kristian kaihhnawih hunpui krismas hun lai a nih vang te pawh kan ti thei ang. He thlasik hian kan rilru-ah ‘thil’ rawn thlen a nei a, he ‘thil’ rawn thleng hian kan rilru ngaihtuahna a chawk nung thin.

A tlangpuiin Mizoram-ah chuan thlasik hian November thla chawhnu atanga February thla tir thleng a awh a. A ninawm hman loh va, a khamawm loh tâwk chauhvin mi a tiphâwklek a, naupang atanga tar thlengin krismas lo thleng tur nghakin thlasik kan thlîr kumtluan thin a nih hi maw...

‘Ber’ thla kan chuangkai tan dêk dêk a, thlasik rim a rawn nam nghal châk châk a, rilru chuan Bethlehem lam a thlîr nghal ngawt a. A tawrhna lam aiin a pianna lam chu rilru-ah a lian a, thlasik rim nam chuan krismas rim a rawn ken tel miau avangin engtin pawh awm ila, tumah indem tur bik kan awm lo.

A zing ni chhuak te hi a mawi bik asin. Ni chhuah hma atang tawhin tiauchhum chuan kawr ruam a bawh var vo hlawm a. Khaw vawh vanga a hma zana dai tlate chuan hnim hnah leh pangpar mawi tak takte chu bawh huhin a tilang thar sur a. Ramngaw thing leh maute chenin a tilang hring dup mai a. Zoram khawvel a mawi leh ta!

Khawthlang lamah vazar leh tlaiberh tukthuan chaw zawng turte chu a rualin an lêng kawi zar zar a. Khawvel chu ni chhuak hmuak turin a inpeih ta maw tihah khaw chhak lam tlang chhîp atangin inthlahrung âwm takin, nileng daih turin ni a rawn chhuak ta dêk dêk a. A zung thlûr zung te chuan ruam tin a chhun sút a. Ruam deuhva tiauchhum var vo te chu a hnawt tiau va, khawvel tân a ze chimawm loh a rawn chhuah leh tan ta a nih chu maw le.

Zing thlasik nilum chhim turin a lan theihna kawtchhuah remchangah patling rualkhatte chuan herhsawpa thu chungin nilum an hnungpuak a. Vaihlo zial zu hlat hlat chungin an phâk ang tâwkin Zoram kal vel an thlir a. Ni e, chu thlasik zing nilum chuan eng titi pawh a pawm thei vek a. Hei vang ringawt pawh hian thlasik thlen hma ni zathum hi a rei hma bikin a hriat a ni.

Nu leh pate’n maipawl, mai, behliang leh chingit ilo fahran turin chul an fang a. Kumtluana an lo chêttlatna lo chul rap te chuan an lunghlui a tileng a. Thlam leika-ah thuin thuro nupa indi an thlîr vang vang a, thlam bula zamzo par te chuan mit an la chang tawh lo. An thinlungah hla ruahthamloh a lo lut zut zut a, an rilru awm zawng zawngte chu mihring tawnga chham chhuak turin an thiamnain a tlin rih si lo. Chu chuan an lunglen a tizual a, thlasik lunglen chu an tuar ngawih ngawih mai a ni.

A khabe sêp thiam deuhte’n thu leh hlaah an chantir a, thu leh hla tuimite tân ruaichaw a lo tling thin. He lunglenna rah tha tak chhuah turin nipui, fur leh favang te hian thlasikin zia a chhuah ang em hi an chhuah pha meuh lo.

Krismas a hnai telh telh a, tlangsam par te chuan hmun tin mai chu an mawi chúk a. A par karah te chuan thlasik leh krismas a inthuah chiat mai niin a hriat a. Thlasik khawvela rannung hrâm ri chiah chiah te chu a mawi bik hliah hliah hian a hriat a ni. Tlai ni nêmah naupang sava veh haw rualin luia chakai-meichher-chhit tur leh chula pawltuam turte chuan an hmun lam an pan sang sang a, patling sa châng tur chenin an bang bik lo. He hun hian mitin mitang, tuina chitin reng neite tân remchanna a siamsak a ni.

Zanah chung lam atangin thla a rawn êng no nghial a, a hnuaia ramte chu lunglen tizuak tur tingin a èn no nghelh a. Han hawi hla leh deuh ila. Hmun hrang hrangah sa châng leh lui sa man te meichher a êng de zeuh zeuh reng a. A khât tâwka thli lo thaw leh zauh thin chuan lumna pai lo mah se tapchhak meilum tihlutu a lo ni leh zel si a. A mawi vek mai.

Thla êng a duai a, arsi a de sep sep a. In tin atangin lal piang lawmna hla a lo chhuak a. Nula leh tlangval inrîmte chuan an nileng hun hman dan an sawiho va, an krismas hman dan tur an seprawtui a. Nula lah chuan vâwt tia kha khâwng bap bap chungin tap mei a han tuah tha sauh sauh va. A thingtuah ling chu a khâwng têk chhek chhek bawk a. Chumi bialin a inlengte nen an thlasik khawvel chu an hmangho ta thin a. Khawvel dangin an lung a lên chang tawh lo.

Zan hun nuam tak, vâwt vîn tûk, thlâkhlelhawm em em si a han zo va. Zingkar rizaiin min delh beh tlat laiin chhûngkaw radio atangin Mizo krismas hla diktak a lo chhuak a. A aia ringin thenawm in atangin lal piang lawmna hla a lo ri dup dup a. Zing mut tinuamtu leh thawh tichâkawmtu a ni thei ve ve tlat. Hetiang thil inkawkalh inrem taka awmtir theitu chu he hun ropui hi a ni.

Hla phuah thiamte lah chuan châk lak nan he hunpui hi hman berah an neih a. Sikkhawthiang leh masi hunpui chu inhmeh takin hlaah an lo chawi kawp a. Chung hun bik nei hlate chu a hun bikah ngei mai lungawi leh lungleng takin kan han kûrpui leh ta ngawih ngawih thin a. Engkim khuanu ruat leh duan zinga a fuh ber pawl a ni âwm asin.

A hun milin khua lo vâwt viau mah se tuman kan sawisel lo. Khaw vawh vanga hmun sâng deuh laia vur lo tla var iarh te chuan phûr takin min hîp khawm zawk a ni. He thlasik zan khaw vawt hi biakbuk pan nana hun thlanawm ber ni lo mah se hunpui dang zawng aia biakbuka mite hruai khawm nasa ber a ni tlat thung si a. ‘Chiai’ zawng a nei tih a chiang reng mai.

Naupang kut chât khir bim bem te, nu leh pa hmui khi rip rep te, nula tlangval intuamlumna silhfen hrang hrangte chuan he hun chhinchhiahna an keng tel a ni. A chhimtute hi a ropuina hriatpuitu kan ni. A mak lo ve, khawvel mihring zawng zawngte hian he hun hlimawm hi eng emaw taka thlah liam kan tum theuh hial rëng a ni; a phu ém bawk tak a!

Thlasik dawna kan inbuatsaih ang émin hunpui dangah kan inbuatsaih ngai lo va, thlasik kan thlah liam ang éma nasain hunpui dangah kan rilru lunglen a awm ngai lo. Hunpui dang chu kan hmang chho mawp mawp a, kan hmang liam ve leh mai thin. Thlasik erawh chutianga hman liam ngawt a uiawm a, thil theih a ni hek lo. A ken tel thil hrang hrangte’n min chelhbetin kan rilru-ah a zûn zâm vel mai se, kan nin hmain a uiawm tâwk leh a tinghahhlelhawm tur tâwk lekin kan thlah liam leh a ngai a. Kan thlasik silhfen bîk te chu dahthain a kum leha lo thleng tur atan rilru kan siam fel ta thin zawk a ni.

Hetiang éma nuam leh thlâkhlelhawm a nih vang a ni ang e, ‘Chhandamtu meuh paw’n he hun hi pianna atana a lo thlan ni’ an lo tih fo thin ni.

Ngaihthaa kan awm hi kan mâwl vang nge kan huai vang?

Tuikuk chungchang kan khel zing ta malh malh viau mai. Mahse, Mizo mipui nawlpui chuan kan la ngaihven tawk lo niin a lang. Tun atanga kum 5-ah Tuikuk MLA nei thei dinhmunah kan ding ve ta! Mizoram MLA seat 2 chu Chakma-in min chhuhsak tawh a, seat 2 hi Tuikuk-in min chhuhsak leh chuan Mizote'n seat 36 chauh kan inchuh tawh dawn tihna a ni. Hei hi hlauh nachang hria ila, vei nachang hria ila, i pen chhuak ngawt mai teh ang u.

Mizoram-a rawn let duh lo, Mizoram-a vote nei, Tuna Tripura Transit Camp-a khawsa mek hi vote nei ringawt pawh mi 11331 ngawt an ni tawh! Hei hian tuna Mizoram-a cheng mek Tuikuk te a la huam tel lo zui! An vai phei chuan Mizoram-a Tuikuk mi vote nei hrim hrim hi mi 20000 chuang fe an nih a rinawm. An inthlahpung chak si a, an han inthlahpung tak tak mah ang a, tun atanga kum 5-ah chuan rapthlak tham an ni tawh ang! Engtin nge kan tih tak ang?

Kuminah ngei pawh bial thenkhatah Tuikuk MLA candidate kan nei leh ta a. Tripura transit camp-a Tuikuk vote nei zawng zawng khuan an duhthusam ang ngeia vote an thlak thei a nih vaih chuan kan hma lam huna thil lo thleng tur leh thleng lo tur chu sawi lawk theih a ni ta lo. Kum 2008 MLA Election-ah khan Hachhek Constituency-ahPu Lalrinmawia Ralte khan vote 4933 a hmu a, a tling a. Tunah hian Tripura Transit Camp-a awm, Hachhek Constituency bika vote nei ringawt pawh mi 5114 lai an ni ta! Pu Lalrinmawia Ralte tlinna aia tam voters an awm mek a, inthlan lehah Tuikuk candidate awm se an tling han han thei tawh tihna a nih chu! Mizo aiin an la inthlahpung chak zui! Hei mai bakah Tunah he biala lo cheng sa tawh thahnem tak an awm bawk! Zan mut titui lo tham a ni tawh!

Kum 2008 MLA Election-ah vek Mamit Constituency-ah Pu John Rotluangliana chu vote 4421 hmuin a tling a. Hetah hian Tuikuk pa pakhat chu independent-a dingin vote 2211 a hmu a, MNF candidate vote hmuh zat nen a intluk thuak! Tuna Tripura Transit Camp-a awm, Mamit Constituency bika vote nei hi mi 2942 lai an ni tawh! Hengho hian he constituency-a Tuikuk lo awm sa tawhte nena tangrualin engvangin nge Tuikuk pa chu an thlan tlin theih tawh loh bik lem ang le!

Chumai a ni lo, Tripura Transit Camp-ah khuan Dampa, Tuirial, Kolasib, Serlui, Lunglei South, Thorang leh West Tuipui-a Tuikuk vote nei mutmawh hnarmawha neih tham an awm tawh! Constituency pakhata an vote neih zat ringawt pawh Mizo in 200 khua voters neih zat aia tam a ni tawh! Chakma chu heti a ni tawh a, bial hnih kan hloh tawh. Tihngaihna kan hre tawh mang lo. Tuikuk an han che tak tak ang a, sebo hnua se kawngkhar tum ang chauh kan ni tawh ang.

Tuikuk leh Chakma te hi a hnam angin kan hua a ni lo; Mizo an ni lo va, an ram ni lo Mizoram-ah dinhmun sang tak rawn neih an tum hi kan duh lo a ni mai. Facebook hmanga ram vei te, pen hmanga ram vei te, tawngkam hmanga ram vei te inthurual taka kan chet a hun ta e. Chu chu India tan a ni lo, Mizoram tan, kan ram leh hnam tan a ni. Zoram nuam tak hi keimahni'n chên hman lo mah ila, kan tu leh fate tan tal aw... Kan pute pawhin kan awmna turin ram heti tiat hi min lo hauhsak ve alawm le...

Vote i thlâk ang u

Kan hma lawkah inthlanpui a lo inchhawp leh ta rup mai le. He inthlan, ni khat chhung lek hian kum nga sawrkar tur a hril mai bakah, kan ram leh hnam hma lam hun tur zawng zawng a hril avangin kumina ni pawimawh ber chu inthlan ni, November ni 25 hi a nih hmel a, vote thlak zawng zawngte hian kan ram awmdanah leh a kal danah mawhphurhna kan nei vek a. Rokhawlhna lian tham tak avanga vote thlak lote tih loh chu, vote thlak ngai lote hian kan ram kal dan turah engmah sawi theih an nei lo va, inrawlhna tur pawh an nei hek lo. Chuvangin kan ram hruaitu, kan thlan tlin leh thlan tlin zawh lote kal dana  kan lungawi loh pawha inthlahrung lo taka ngaihdan kan sawi ve ngam nan hrim hrim pawh vote kan thlak a tul a ni. Vote thlak hi khua leh tuite’n kan tihtur a ni. Vote thlak hi kan rights a ni ringawt lo va, kan duties a ni. Chumi awmzia chu, vote thlak hi kan tih tur a ni mai lo va, kan tih ngei ngei tur a ni tihna a ni mai.

Tute nge kan vote ang tih hi mi tam tak buaina a ni fo. Tuna kan dinhmunah chuan, party tinte’n candidate an puan hma, kan biala ding tur pawh kan hriat hmain kan vote turah kan chiang vek tawh thin niin a lang. A awmzia chu, tu pawh candidate-ah rawn dah se, kan party mi a nih phawt chuan vote tur chiang sa-ah kan ngai tihna a ni ber. Hei hi khua leh tui tha nihna niin a lang lo. Party mi kan nihna hian keimahniah awmzia nei tlem telh telh sela, kan party system chhe lutuk pawh hian awmzia a nei zawk âwm asin. Kan biala rawn ding chu, eng party mi leh sa pawh ni se, a tha kan tih phawt chuan kan vote mai tur a ni ang. Kohhran leh pawl dang dangte’n inthlan thuchah an chhuah thin a. Mipuite hnena vote tura an ngen chu, Pathian tih mi, mi dik leh rinawm adt. a ni thin. Chutiang teh duah a ngai lo va, ‘Pathian tih mi’ tih hian a tâwk em em a ni; ‘Pathian tih mi’ tihah hian thil tha zawng zawng a awm vek avangin. Chuvangin kan vote tur chu Pathian tih mi a ni tawp mai tur a ni. Kristian rama awm kan ni a, Pathian tih mi vote chu a pawi lo ngawt ang chu.

Khawpuiah lamah chuan kan changkang ta a, party-a tel lo pawhin mitin kan awm ngam tawh zawk a. Thingtlang lamah erawh chuan khaw tin maiah party a lian em em a, khaw chhung inrelbawlnaah hnawksak thamin a awm a ni. Hei hi kan retheih vang a ni. Sawrkar atangin hamthatna eng eng emaw dawn tur lo awm se, ruling party-te’n duhsak bik an hlawh fo avangin ruling party-a tel lo bik nih chu retheih hliah hliahna a ni. Party engah mah awm lo phei chuan mi â nih an hlawh fo mai. Mitinin mahni nawmsakna tur kan zawng theuh va, indem tur chuang kan awm lo ve. Kan party system a that hunah a reh ve mai ang. Kan party system kan siamthat nan chuan englekhawle, vote kan thlak phawt a tul a ni.

Tun inthlanah chuan None of the Above (NOTA) an rawn telh thar dawn ta a, hei hi candidate zinga kan duhzawng an awm lohva hmeh tur a ni âwm a. Party tinte hian bial tinah tling tura an rin ni satliah lo, tha tura an rin hi rawn dah chu ni sela he thil hi kan hmang rim lutuk lovang. Mipuite pawhin kan duhtui tawlh tawlh a, mi tha thlan kan chîng tan ta a, chuvangin candidate-te pawh mi tha tak tak an ni fer fur ta mai. Tun tum inthlanah pawh mi tha tak tak an rawn ding chhuak leh dawn a, chutih laia NOTA kan hman uar lutuk chuan mi tha kan thlang chhuak thei lo zawk mai ang tih te pawh thil hlauhawm tak a ni thei. Vote thlak thei chin chu mi puitling anga ngaih an ni tawh a, vote tur hre lo rual pawh kan awm tawh lo. Kan chhia leh tha hriatna hmangin candidate zinga mi tha leh tha lo chu kan thlirin kan zir chiang ve tur a ni. Tha famkim a awm theih loh ang bawkin sual famkim a awm theih loh va, chuvangin kan chhia leh tha hriatna hmanga candidate ngei kan vote hian kan inchhir ngawih ngawih hauh lovang. Chutiang ni lova None of the Above hi sawrkarna kan siamtir mai chuan kan party hruaitute kan tizak lutuk palh ang e!

Vote thlâk duh lote hian hun hlutna an ngaihtuah chian ngai loh vang a ni maithei. Dân pangngai chuan kum nga chhungin MLA inthlanah tum khat chiah vote kan thlak thei, chu pawh mi pakhatin vawi khat! Kum nga chhunga kan vote thlak theih zat hi a tlem lutuk a, vawi khat bawhpelh hi a uiawm a nil; a bak chu dam rei nghah thil a nih tawh avangin. Vawi tam tak vote lo thlak tawhte hi mi awhawm an ni a, inchhuanna atan pawh hman tur chi zawk tak a ni. Pathian-in hriselna tha tak min pe a, chumi avang ringawt pawhin lawmthu sawi nan tal vote kan thlak ngei ngei tur a ni. Kum upa lam kum 100 chuang tawh te pawhin vote thlak an ngai pawimawh a, kal pawh kal hleithei lovin vote thlakna hmun an pan thin. Khawpuia awm thingtlangmi tam tak chu sum tam tak sêngin vote thlak turin an khuaah an haw thin. Chutiang bawkin ram danga awm zirlai leh hnathawka awmte pawh an ni tho âwm e. Chutiang a nih laia mahni awmhmuna vote thlâk pawh peih lo khawpa thatchhe fal bik nih hi kan pi leh pute pawh khan an phal hauh lovang.

Chhungte nena tum khat lek krismas hmanho loh pawh kan hlau va, kan hmanho theih loh pawhin pawi kan ti thin. Mahse, a kum lehah a lo thleng leh mai zel a. Inthlan erawh a ni ve hauh lo. Tum khat vote i thlak loh khan kum 10 lai vote i thlak lo tihna a ni. Kum 10 chu tam tak a ni, kumtin kum 10 pawh dam thleng lovin naupang engzat nge thi thin ang le? MLA mai ni lo, pawl hrang hrangah pawh kan tihsual deuh tum chuan inthlana vote thlâk leh vat vat kan châk zawk thin a, hruaitu thlâk kan duh thin a nih kha. Hruaitu thlâk thei leh hruaitu ni sa dinhmun sawhnghet theia kan awm lai a nih vang a ni. MLA inthlan pawh chutiang chu a ni mai tur a ni; kan ram hruaitute kan ning a nih chuan kan thlâk ang a, kan duh a nih chuan an dinhmun kan sawhnghet mai ang. Vote thlâk duh lo tân erawh chu tak chu thil tih theih a ni ngai lo vang.

Kan ram hi kan vei tur a ni. Politics erawh kan ruihchilh tur a ni lo. Tu pawh mai hian kan ram hi kan vei tur a ni. Zirlai pawhin ram a vei tur a ni a, hnathawktu pawhin a vei tur a ni; ram vei hi politician-te tan chauh dah tur a ni lo. Kan ram hian siamthat a ngai a, siamthatu a mamawh ngawih ngawih a. Zofate hi hmun hrang hrangah kan chêng darh a, rilru hrang hrang kan pu a, kan ngaihtuahna siamthaa inpumkhat kan mamawh ngawih ngawih bawk. Chu chu kan châk a ni. Chung kan thil duh te, kan thil vei te, kan thil awhte hi a takram a thlen theihna tur chuan kan ngaihtuahna tlêm tal kan lo sên ve hi khua leh tui kan nihna anga kan tihmakmawh a ni. Kristian kan ni a, khawiah pawh awm ila, kan tawngtai thin. Lal Isua’n tawngtai min zirtir anga tawngtai rual phei chu kan ti zing malh malh hle. Chung hunah te chuan ‘I ram lo thleng rawh se’ tiin kan chham rual dual dual thin. A ram hi amahin a rawn thleng dawn lo va, keimahni kaltlanga lo thleng tur zawk a ni. Chu kan duhthusam ram lo thleng tura kan tihtur hmasa ber leh pawimawh ber chu vote thlâk hi a ni.

Ram kalphung hre lo lutuk nih te, ram chhung politics thli tleh dan te, kan ram dinhmun leh kan ram hruaitute hre lo lutuk nih hi a zahthlak a ni. Mahni awmhmun atangin kan phâk ang tâwk tâwkin kan ngaihven ve tur a ni. Tu pawhin engtik lai pawhin ngaihdan mûm kan nei reng tur a ni a, a hre ber ang ziazanga engtik lai pawha pâwt zat zat thei em kan ni lo a nih pawhin hre lo fal bik nih pumpelh nan hrim hrim tal pawh tui lo chung chung pawhin hriat kan tum mai tur a ni ang. Tun hnaiah talkshow eng eng emaw en theihin a lo awm ta a, hengah te hian phuartu dang nei ni si lo, mahni pawha ngaihdan nei lem lo an lo awm leh mai thin. Mi zawng zawng hian kan ram hi an vei ta emaw kan tih lai pawha chutiang ngaihtuah hauh lova keimahni leh kan hnathawhna kawnga hamthatna bak ngaihtuah ngai lo an lo awm leh mai thin. Kan indem em em lo ve, vote thlâk pawimawhzia kan ngaihtuah chian ngai loh vang a ni zawk. Ram vei chuan a vote tur diktak a hai ngai lo; a vote tur hrilh pawh a ngai lo va, a bula campaign vak vakin awmzia a nei hek lo.

Vote thlak ni-a kan mitthlaa lang chu a inang lo viauvin a rinawm. Thenkhat mitthlaah kutphah a lo lang ang a, thenkhat chuan chhunah arsi an hmu ang a, thenkhat chuan an kalna apiangah electric bulb an chhi ang a, thenkhat thung chuan a hma zan atang tawhin ni an chhuahtir thung ang. Chu chu vote kan thlak dawna keimahnia thil awm thin, tuna kan dinhmun a ni. Chutiang ni suh se, kan ti a ni! Candidate tha i thlang mai ang u. Tam tak chuan kan party candidate an tlin theih nan vote an thlâk thin; kan ram a lo that theih nan vote i thlâk tawh zawk ang u. Vote kan thlak dawn hian, candidate chu party-a mi challang tak a nihna te, kohhran rawngbawltu a nihna te, tlawmngai pawl leh zirlai pawla hruaitu a lo nih tawhna te, hmeichhia a nihna te mai chuan kan kut chêttir lo se, kan ngaihtuahna thinlung chhungrila thil tak tak awm khan kan kut hmawr thleng pha rawh se; hmasawnna hian mi rethei berte hnen pawh thleng rawh se, kan tih fo ang khan.

Eng pawh ni se, vote thlâk theia kan awm hi lawmna chang i hre zawk hlauh teh ang u. Vote thlâk ila, harsatna dang nei pawh ni lem lova vote thlâk duh lo hrim hrimte i intihtheih khum leh phawt mai ang u hmiang.

31.10.2013 (23:00-00:40)