10 October 2015

Mizo thalaite leh chhelna

Hman kum lawk, kum 2005 khan khawvela intlansiakna marathon aia intlansiakna turu leh hautak zawk, ultramarathon an tihah chuan American mi Dean Karnazes chuan darkar 80 leh minute 44 chhung mu miah lovin kilometre 560 a tlan chhuak a, Aizawl atanga Guwahati ai pawhin a la thui zawk a nih chu! Hemi hma kum 2002 khan khawvel chhim tawp (South Pole), celcius –25o-a vawt chu vur rama bun chi pheikhawk bun miah lovin a lo tlan tawh a, kum 2004 khan hmun lum lutuk mai, celsius 49o-a lum Death Valley intlansiakah kilometre 217 tlanin pakhatna a lo ni tawh bawk a ni.

A chanchin hria apiang chuan Karnazes-a thil  tih chu mak an ti a, chutianga thil ropui a tih theih chhan an han zawh chuan ani chuan, “Min zirtirtuin, ‘thil harsa hmachhawn turin pen chhuak  la, harsa lehzual hmachhawn turin hlen rawh’ tiin min fuih thin a, chu chu hun harsa leh khirh ka tawh apiangin ka infuihna leh intihchak nan ka hmang thin a ni,” tiin a lo chhang a. He a thurolum rorum tak hi a vawng tlat a, khawvela hmun lum leh ro hmingthang Death Valley leh South Pole vawt lutukah te pawh chhel takin a tlan zel a, kum 40 chuang awrha upa, ft 5.8-a sang ve mai khan khawvel mite ngaihsan a hlawh ta em em a ni.

Keini, Mizo thalaite hian hetiang hi kan peih ve ang em le? Kan theih leh theih loh chu thuhran ni se, tam tak chuan a tum pawh kan tum buai peih kher lo vang. Kan boruakin 35o C a kai dek dek tawh chuan fan hnuaiah kawr phelh huangin kan thu mu thlandai a, chet pawh chechang peih lovin khawlum thu mawlh chu kan la hrilhfak thin a ni lo’m ni khah? Thla a han sik dek dek a, blanket hnuaiah mut-thuam lum ber ber inbelin, ‘a vaw-haw-haw-hawt’ kan la ti khur bauh bauh thin ti rawh u?! Chutiang mi tan chuan –25oC-a vawt leh 49oC-a lum hnuaia infiamna beih chu a tina tin chhin ringawt pawh a hahthlak nghal a ni. Mahse, anni chuan an thei tlat! An chhel tlat atin ni.

Kan Zoram boruak nuam tawk lutuk phei chu phun khum atan chuan a uiawm zawk a, hmun dangte nena teh chuan lum lua leh vawt lua ni pawhin a lang lo. Mahse, kan ngaihtuahnaah a nawmna aiin a hrehawmna a lian zawk tlat a; he khua hnuaiah hian kan nu leh pa, kan pi leh pute chuan kum 300 vel lai chu chhel takin ram hna an lo thawk tawh. Ei an lo zawng tawh a, vawiin Zoram thleng turin ke an lo pen tawh a ni. Mizo thalaite zingah hian khaw awmdan avang ringawta hna thulh phah tam tak an awm ngei ang. Eng pawh ni se, nipui lai thla thum vel lek chhung leh, thlasik thla thum vel lek chhung chu khawlum leh vawt vanga i phun loh khan chhel i inzir nghal pang.

Hlawhtlinna hi reilotea hmuh kan tum thin a, hlawhtling tura paltlang ngai thilte paltlang turin kan chhel tawk lo tlat thin. Ngaihtuah chiang mah teh, hlawhtlinna kalkawnga hrehawm tawrh tur lo awm thin hi a hun chhung a rei ngai lo.  Sunhlu phak leh kha tak ei hnuah kan tui in a thlum tui em em thin ang hian, harsatna lian tak paltlang hnua hlawhtlinna kan hmuh hi a ropui bik a, a par chhuah a mawi a, a zu a thlum tui bik a ni. Mi hlawhtling tam tak, an lehkha zir laia harsatna lian tak tak tawk thinte hian, an hlawhtlin hnua an chhuan ber leh sawi nuam an tih ber chu, an lehkha zir laia harsatna an tawh leh, chumi paltlang tura an beihna a ni tlat. Chuvangin, tuna harsatna i tawh kha, nakina i titi tui ber a la ni dawn a, chumi tur chuan eng ang harsatna pawh tawk la, chhel taka tuar zel turin i rilru tipaukhauh ang che.

Marathon kan sawi ang chiah hian khawvel hi intlansiakna khawvel a ni tawh a, a taima leh teirei peih leh, a chhel apiang chu a tawpa lawmman hmu tam an ni mek zel. Khawvel company lian hrang hrang bultantute hi thalai an ni a, tuna khawvel khaidingtute leh khawvel hmasawnna tura beitute hi thalai an ni. Internet lamah pawh — application hrang hrang siama social networking lama hmahruaitu chu mi ram thalaite an ni tlat. Mizo thalaite’n hun tam tak, uiawm taka kan khawhralna facebook leh WhatsApp atang hian mi ram thalai Mark Zuckerberg leh a thiante chuan hlawkna an la lut ruih ruih thung. Heng thila kan hun kan khawhral tam poh leh anni chu an hlawk ting mai a nih âwm hi maw. Thalai theuh theuh kan va inthlau si em! Hawh u, he intlansiakna khawvelah hian tlan turin inbuatsaih ve tawh ila, mi ram thalaite lehpel thei turin harsatna lo thlengte pawh chhel takin i hmachhawn ve tawh ang u hmiang.

Hlawhchham kan tih hi dawhtheihna tlakchham vang leh chhelna neih loh vang a ni fo. Mi ropui kan tihte hian hlawhchham kan intihna tam tak hi hlawhchhamah an ngai lo va, hlawhtlinna kalkawngah an ngai zawk a ni. Miin hna a thawha harsatnate chhel taka a tawrh zel tlat chuan eng vangin nge a hlawhchham tehlul ang ni? Chutiang thil a thleng a nih ngat chuan Siamtu meuh pawh a principle-ah a fail tihna a ni ang; mahse, chutiang chu a thleng ngai dawn lo. Indopui pahnihna lai vela Hungary rama an idol chu indo thiam leh ral that tam a ni lo, tlangval pakhat, ramtuileilo Karoly Takacs kha a ni.

Hepa hi sipai a ni a, pistol kah thiam em em mai a ni. Kum 1940 Tokyo Olympic Games lo thleng turah Hungary ram innghahna a ni a, a ram tana gold medal hawn ngei turah an ngai. Mahse, vanduaithlak takin hemi hma kum hian grenade a keng puak palh hlauh mai a, a silai kah thiamna lam, a kut dinglam chu engtikah mah a pangngai tawh dawn lo! Mahse, hlawhtlinna kawng a zawhnaa he harsatna leh vanduaina lo thleng hi hepa, kum 29 mi lek hian a tudai tlat a ni. A vanduaina hi tumruh nan a hmang a, chhel takin a kut veilamin silai kah a zir leh tauh tauh a; kum 1939-a Hungarian National Pistol Shooting Championship-ah a hmel a rawn lang hlawl a. A chanchin hretu mipuite chuan a vanduaina tawh chu an tawrhpui thu leh, chu intihsiak en tura a kal thei chu an lawmpui thu an hrilh liam liam a. Mahse, ani chuan heti hian a lo chhang — “He hmunah hian entu ni turin ka lo kal lo va, intihsiak turin ka lo kal a ni,” tiin! A thiam ber niin gold medal a hawn zui nghe nghe a. A tum a ruh a, a thawkrim a, a chhel a ni! Indopui lo thleng avangin Olympic lo awm tur chu tum hnih ngawt thulh a ni a, kum 1948 London Olympic-ah telin gold medal a dawng a, world record a siam. Kum 1952 Helsinki Olympic-ah tel lehin gold medal a dawng leh! Hei hi kan sawi chhel lawmman chu a ni. Hungarian mipuite chuan an theihnghilh tawh ngai lo vang.

Hetih hun lai vek hian Mizote pawhin chhel hmingthang kan nei ve alawm! Mizo nu hrin ngei Kaphleia khan kum 1937 khan TB natna a vei a, hetih lai hian kum 27 mi lek a ni. Natna khirh tak tawkin, hrehawm tam tak tuar chungin, kum 1939 khan khatih laia natna tihdam theih loha ngaih, tunlaia cancer kan hlauh tluk zeta an hlauh TB vei chungin ‘Thlirtu’ essay kha a ziak a; thla 6 chhung ngawt a ziak a ni. Mizo zinga essay puitling ziak hmasa ber a ni a, tun thlengin he essay hi Mizoram University-ah MA zirlaite’n an zir mek a nih hi. Hetiang dinhmuna ding tur hian Kaphleia kha a chhel a ni! Kum thum chhung ngawt TB natna avangin khung hran a ni a, vui ahnekin, “...kan chunga thil thleng tur kan hriat lawk theih lohna hi Pathian thilpek ropui a ni,” a la ti thei nia. A ropui ngawt mai. A natna kha chhel takin a tuar a, tuar chhuak lo mah se, Mizo literature a awm chhung chuan Kaphleia hian Zofate zingah hriat a hlawh kumkhua tawh dawn a ni. Chu tluka chhelna lawmman ropui a awm chuang em ni?

Natna kan tawh te, harsatna kan tawhte hian Mizo thalaite hi engtiang chiaha chhel nge kan nih le? Damdawi tha ber ber eiin damdawiinah leh mahni inah kan inenkawl a, kan hna pawimawh zawng zawng kan kalsan a, kan nat hun chhung chu hrehawm hlirin kan hmang tluan zak mai thin. Chuti ni lovin, Kaphleia angin natna pawh chhel tak lehna tangkai takin kan hmang tangkai ve thei dawn lo’m ni? Kan nat hun chhungin nat loh huna awm dan tur, nat hma aia ropui zawka din chhuah leh dan tur ngaihtuahin intipaukhauh ve ila. Karoly leh Kaphleia te kha mihring ve tho an ni; robot an ni lo va, alien an ni hek lo. I boruak hîp kha nunna atan an hmang ve tho va, i tui in tho kha dangro hnàwn nan an hmang. I vaivut pal khuk sat sat thin chunga chêng ve tho an ni. Anni chu an chhel a, an ti thei mai.

Kan thiltihna kawngah hian harsatna te, natna te, hrehawmna te hi chu lo thleng tur a ni alawm. Nimahsela, engati nge Mizo thalaite hian kan nun leh kan thiltiha harsatna lo thleng thin hi ngaiah kan neih theih tlat loh? Eng ang harsatna pawh lo thleng se, kan insal behtir tur a ni ngai lo. I thuhnuaiah dah la, a tul chuan chhel takin tuar fan fan rawh. Kan Pathian thu ngei pawhin, “Engmah tlachham lova in famkim a, in puma in him theih nan chhelna chuan thawk famkim rawh se” (Jacoba 1:4) a lo tih kha. Siamtu meuh pawhin hlawhtlinna tawng turin chhel a tulzia min hrilh lawm lawm a nih hi.

A tawp berah chuan hengte hi inzawt chiah ila. Biak Inah — mutchhuak do zo tur leh thusawi ninawm tak ngaithla zo thei turin i chhel tawk em? Zirna inah — zirlai hriatthiam har tak, i thiam hmaa zir reng thei turin i chhel tawk em? Hnathawhna hmunah — i thlai chînte’n rah an chhuah hma leh, i buh tuhte’n vui an chhuah hmaa a sur a sa hnuaia hna thawk reng turin i chhel tawk em? Eizawnnaah — i dawr siama hlawkna i hmuh hmaa hlohva kal char char turin i chhel tawk em? Infiamnaah — hnehna i chan hmaa vawi tam tak chak lo zawk ni ngam turin i chhel tawk em? Inthlannaah — Abraham Lincoln angin tling tura vawi tam tak tlak inhuam thei tur khawpin i chhel tawk em? Heng zawhna te hi ‘aw’ tia i chhan vek theih hunah i hlawhtlinna kan la lawm dawn nia.

Mizo thalai, chhelna chhehchhawl rawh; hlawk taka hlawhtling ngei turin.

(He thu hi September ni 13, 2015 zanah All India Radio-ah tihchhuah a ni a, MSU General Conference 2015 puala souvenir an siam 'KULVA'-ah tihchhuah a ni tawh bawk).

09 October 2015

Mary Kay Cosmetics Inc. dintu Mary Kay

Incheina leh lampang siamchhuaktu Company Mary Kay Cosmetics Inc. hi kan hre țheuh àwm e. Keini Mizote phei chu incheina ngaina tak kan nih avângin a hming kan hre bel viau tawhin a rinawm.

Mary Kay hi American hmeichhe sumdâwng lâr tak mai a ni a. A company, Mary Kay Cosmetics Inc. pawh hi khawvêlah pawh incheina lam (cosmetics) siamchhuaktu company lâr berte zînga mi a ni nghe nghe a. Amaherawhchu, hetiang dinhmun thleng tur hian Mary Kay hian harsatna tam tak a paltlang ve tho va, thawhrimna leh tumruhna nen mahni inringtâwk tak chunga beiṭțâng țânga hetiang dinhmun thleng ta a ni a, awlsam taka hlawhtling a ni bîk hauh lo.

Mary Kay hi a hming diktak chu Mary Kathlyn Wagner a ni a, Edward Alexander leh Lula Vember Wagner te fa naupang ber niin May ni 12, 1918 khan Hotwell, Texas-ah  piang a. Sikul a kal țan hnuin a pa hriselna a țha lo va, a nu chuan restaurant-ah nitin darkar 14 chhung hna a thawk a; chu chu an chhungkaw intunnunna ber a ni. Chutih laiin Mary Kay chuan a theih ang anga in lam hna lo thawkin eirawng a lo bawl a, a pa damlo chu theihtawpin, duat leh hmangaih tak chungin a lo enkawl țhin a ni.

An sikul lamah pawh Mary Kay hi thiam thei tak leh hma sàwn chak tak mai a ni a. Debate leh thusawi tih angreng vêl pawh a thiam hle a, an sikulah pawh an zirtirtute lawm leh fak a hlawh hle nghe nghe a. Mi tumruh tak leh mahni inrintâwkna ngah tak a ni a, chu chuan tûn dinhmunah a hlângkai tih loh rual a ni lo.

High School a zir zawh hnu chuan an chhûngkaw khawsak a harsat tâk ém avângin college a chhunzawm thei ta lo va. Mahse, mi tumruh tak mai a nih avângin a beidawng duh mai bîk hauh lo. Kum 17 mi a nihin Ben Rogers nen an innei a, fapa pahnih leh fanu pakhat an nei. Pasal a neih hnuah pawh in tinah lehkhabu a zuar kual țhin a, kum 27 a tlin meuh chuan a college kalna tur a tuak ngah ta a. Tichuan, fate pawh a neih hnuin lehkha a zir chhunzawm leh ta a. Mahse, vânduaithlâk takin a pasal sipai, chawlh hmanga rawn haw chuan ințhen rawn rawtin an ințhen ta a.

Hetia an ințhen hnu pawhin lehkha a zir chhunzawm zêl tho va, college kal pahin Stanley Home Products-te thil siam chhuah zawrh hna a thawk pah reng a. Tichuan, University of Houston-ah a zir chhuak ta a ni.

A hnathawhna chungcháng hi tihian People Magazine hnênah a sawi nghe nghe a. "Branch Manager hnuaia ka thawh chhûng khân amah (branch manager)-ah thil tam tak zir tur hmuin remhriatna leh thil tihna réng rênga fîmkhur dân min kawhhmuh a, chu chuan ka khawvêl a siam a ni,” a ti hial a ni.

Hmeichhia a ni na vang vangin hmun hran hranah lehkhabu zuarin țhahnem a ngai hle țhîn a. A hnuah lehkhabu zawrh chu bànsana sumdàwnna lampang khawih a rilrûk ta a. A hna chu a bànsan a, hmeichhiate'na an hnathawhna hmuna harsatna an tawh chungcháng chu a ziak ta bawk a. Chutih rual chuan sumdâwngmi hlawhtling tak nih a tum tlat bawk a. Chumi chungchángah chuan puitu tur a mamawh hle a. Hmai lampang enkawlna chi hrang hrangte chu a siam chhuak a, chu chu zau zâwka hralh chhuah rilrûkin company țhenkhat chu phungbâwmah a sawm a, mahse, chung Avon leh company dangte chuan thawhpui duh lovin a thilsiamte pawh an zawrhsak duh lo a ni.

Kum 1963 nipui lai khan a pasal thar George Arthur Hallenbeck nen Mary Kay Cosmetics Inc. bulțan turin ruahmanna a siam dun a. Thla khat hnu lawkah vanduaithlak takin a pasal chuan a boralsan a. Beidawng duh lova bei zelin, a fapate pahnih, Ben Rogers Jr. leh tuna a company khaidingtu ni mek, Richard Rogers te nen $ 5000 nen chauh bul țanin, Mary Kay Cosmetics Inc. chu September ni 13, 1963, zirtawpni khan din a lo ni ta a ni.

Chu a company chuan Dallas, Texas chu hmunpui berah hmangin incheina leh taksa lam enkawlna chi hrang hrang a siam chhuahte chu hmun hran hranah a zuar kual ta țhîn a ni. Chung an thil siam chhuah chi hrang hrangte chu hmai vun enkawlna te, sam colour-na chi hrang hrang te, tin hnawih te, taksa (body) tâna țha cream chi hrang hrang te, nizung laka invenna chi te, mipa tân bîka siam vun enkawlna te, rimtui (perfume) chi hrang hrang bâkah vun leh taksa tâna chaw țha siam thei thil chi hrang hrang 200 chuang ngawt a siam chhuak a. Mahse, chung thilte siam nan chuan thil nung lampang chi réng rêng a hmang lo thung a, hei hian a hming a tițha hle nghe nghe a ni. Hemi avâng hian a company chuan a thil siam chhuahna kawnga mite tâna environment lama entawn theih tur țha tak a hnutchhiah avângin United Nations Environment Programme (UNEP) ațangin chawimawina (award) a dawng nghe nghe a ni.

Tunah hian khawvel ram hrang hrang 37-ah branch tam tak a nei a. United States-a cosmetics lam thil siam chhuaktu lian ber a ni bawk a. A hmaa amah pui duh lotu, Avon pawhin a tluk ta lo hle. Kum tinin an thil siam chhuah dollar tluklehdingawn 3 man zet chu an hralh chhuak chur chur a. A company hnuaia hnathawktu zawng zawng pawh mi 30,00,000 ngawt niin mi tam tak eizawnna a siam mêk a ni. Hmeichhe chawikàn lampang a vei ém êm a, hmeichhia a tam thei ang ber a company hmanga eizawnna siamsak chu a duhthusàm ber a ni. Hemi vâng ni hmiang, a company-a thawkte zînga a tam zâwk chu hmeichhia an ni a, hmeichhe tam takin dinchhuah phah tawhin a țhenin eizawn nan an hmang mek a. Tûnah hian a kaihhruaina hnuaiah a fapa chu company president a ni mêk a ni.

Chutiang khawp chuan hlawhtlingin mite tân malsâwmna mah ni se, lo ertu leh sawisèltu chu a tawng lo bîk hauh lo. Mi țhenkhat phei chuan a company chu rindân leh ngaihdân, thil awm thei tak tak lo mitthlâ chung leh suangtuahna mai maia hna thawk ni-ah an ngai rèng a ni. Khawimu pawh hi amah maia thlâwka a taksa lian tak zo tur chuan a thla a tel a ngai a, chumi hmang chuan a thlâwk mai țhîn. A hlawhtlinna pawh hi chumi hmang chuan a tehkhin țhîn a ni. "Hmeichhe țhenkhatina an hriat miah loh an hriat țûl nia ka hriat chu, dinhmun sáng berah an inhlângkai thei a, mahse, chumi tur chuan an thawh a ngai a ni,” a ti țhîn. Tin, hmeichhiate hi an tum tak tak chuan mi ropui leh hlawhtling tak an ni thei tih hrilh hriat hi a tum ber a nih thu a sawi țhîn bawk. Hemi vâng pawh a ni thei ngei ang, Mary Kay Cosmetics a thawk hmeichhe tam takte'na an thil siam chhuah ațanga dollar maktaduai tam tak an thawh chhuah rèng ni.

Mary Kay hian hmeichhiate tâna hna a thawh țhat avâng leh a hlawhtlinna avângin lawmman chi hrang hrang tam tak a dawng a. A hnathawkte hnênah sum chang ni lo, finna leh hriatna mai bâkah taimakna leh tumruhna a tuh a. Midang țanpui duhna thinlung leh khawngaihna chî chu amah ngeiin tuhin chu chu a puitlin thlengin uluk takin a châwm chho a ni. Kumtinin a hnathawkte hnênah lawmman lunghlu chi hrang hrang leh tlereuh man to tak takte a pêk țhîn bâkah five star hotel-ah te intihhlimna a neihpui țhîn a. Chutiang chuan a hnuaia hnathawkte tân hamțhatna tam tak a siam a ni. Hmeichhe thluak hmanga hma sâwn chho zêlin hmeichhiate tâna țangkai leh pawimawh tam tak an siam chhuak bawk.

Sumdàwnna ngawr ngawr bâkah Mary Kay hian țanpui ngaite a țanpui nasa hle. Mary Kay Ash Center for Cancer Immunotherapy pawh dinin, he a society hian cancer veite enkawlna turin Komen Foundation leh American Cancer Society kaltlangin sum tam tak a pe țhîn a. He a society pawh hi St. Paul Medical Center Mobile Cancer Screening Unit hriatreng nan a hlân nghe nghe bawk.

Hemi piah lamah lehkhabu engemaw zat a ziak a. A autobiography 'Mary Kay' chu copy maktaduai chuang teh meuh mai hralh a ni a, țawng hrang hranga lehlin a ni bawk. A lehkhabu pahnihna leh pathumna 'Miracles Happen' leh ‘You Can Have It All’ chu August 1995-ah tihchhuah niin a hun laia lehkhabu hralh țhat berte zing ami a ni.

Award leh chawimawina chi hrang hrang a dawn bâkah amah hriatrengna tur tam tak din a ni a. Țum engemaw zat ‘Women of the Year’ atana thlan a ni bawk. Hetih laia US President, Ronald Reagan chuan chawimawina a pêk bâkah National Federation of Independent Business Report-ah chuan a sumdàwn dân kalhmang tarlan a ni bawk. The Mary Kay Museum chu din niin kum 30 chuang hlawhtling taka a sumdàwnna hriatreng nana hlan a ni bawk.

Mary Kay hian taima tak leh tumruh taka hnathawkte hi a ngaisâng ém êm a, an hlawhtlin ngei ngei pawh a ring tlat a, tu emawina ei leh bâr zawn kawnga hlawhtlin a tum tlat chuan zalèn takin chumi hmanga sumdàwnna a din theih pawh a ring tlat a ni.

“Tih theih i inrin chuan i ti thei ang a; tih theih i inrin loh erawh chuan i ti thei ngai lo vang,” tih hi a vawng tlat a, a innghahna ber pawh a ni nghe nghe. Pathian țih mi tak a ni a, "God first, family second, career third" tih hi a thupui ber a ni. Mary Kay hi hmeichhe tân thawkin thawhhlâwk hle mah se, mipate tân pawh entawntlâk tak a ni. A hlawhtlinna zawng zawng hi amah mai ni lovin, midangte'n hlawhtlin nan an lo hmang bawk a ni.

Mary Kay Ash hian kum 1996 ațang khan stroke natna a nei țan a, a nat ațanga kum 5, November ni 22, 2001 khan kum 83 mi niin a boral a, Dallas-a Sparkman-Hillcrest Memorial Cemetery-ah phum a  ni. A thih lai hian a company chuan khawvel ram hrang hrang 37-ah hnathawktu mi 8,00,000 neiin, company kum khat sum lakluh pawh dollar maktaduai 200 a tling. A thih hnu hian a fapa Richard Rogers chu CEO a ni chho va, Mary Kay Cosmetics Inc. chu a rawn khaiding chho ta zel a ni.

04 October 2015

Pa, engtin nge i tih theih?

Pa, engtin nge i tih theih? Kum 40 chuang zet chu lo neiin ei i zawng a, biangah thlan tui luang zawih zawihin hna i thawk a. Vawiin anga khaw lum em em ni-ah hna i thawk a, zingkar khaw vawh em em lai pawhin i țhulh chuang lo. Kum khata ni 365 awmah ni 250 chu hna i thawkin ka ring; i chhelna neih zatve tal nei ni ila chuan, rim tak leh hah taka i thawh a ngai tawh lo ni mai tur. Pa, engtin nge i tih theih?

Pa, engtin nge i tih theih? Hna awlsam leh hlawk zawk i neih theih nan te, i retheihna ata khai chhuak tur chein roreltute'n ruahmanna an siam țhin a. A hriate sawi danin, chung ruahmannate chuan i hnen an thlen phak loh chang a awm țhin. Mahse, nang chu ngawih reng a; phur takin lo hna chu i thawk zel mai si. Tumruhna i neih zatve tal nei ni ila chuan, rim tak leh hah taka i thawh a ngai tawh lo ni mai tur. Pa, engtin nge i tih theih?

Pa, engtin nge i tih theih? Innghahna tlak lo tak fapa i nei a. Beiseina sang tak nen min enkawl seilian a, engtik lai pawhin ka lakah rinna i nghat a. Thui takin ka hma lam hun i lo thlir țhin. I fapa hi bana kaih rual lek a nih ațanga tun thleng hian, tawp lovin ka chungah beiseina leh rinna i nghat tlat si. I beiseina neih zatve tal nei ni ila chuan, rim tak leh hah taka i thawh a ngai tawh lo ni mai tur. Pa, engtin nge i tih theih?

Pa, engtin nge i tih theih? Kum 25 chhung zet chu nitin, thlatin kumtin ka hmel i hmu țhin a; mi nin tak aruangin hmanni lawka i fahrin ang maiin min hmangaih em em reng si. Han kal bah chang i neih lai pawhin, tute emaw pa ang maia thinrim inhrikthlak nana nupui fanaute kaltir mai lovin tun thlengin i âng chhungah min la chêntir reng si. I hmangaihna neih zatve tal nei ni ila chuan, rim tak leh hah taka i thawh a ngai tawh lo ni mai tur. Pa, engtin nge i tih theih?

Pa, engtin nge i tih theih? Kum 20 chuang zet chhia leh țha ka hriat hnu hian, mi pawi i sawi ka va hre ngai lo em! Mite chuan an sitin an itsik che a, an sêl chang che pawhin i ngawi reng țhin. Kohhran leh khawtlang pawhin hman tlâka an ngaih tawh loh i ni a; i nun kawng chhukchhovah kham leh suar, harsatna leh beidawnna tur i van ngah em! Mahse, nang chuan mi pawi i sawi ngai lo. I insumtheihna neih zatve tal nei ni ila chuan, rim tak leh hah taka i thawh a ngai tawh lo ni mai tur. Pa, engtin nge i tih theih?

28 September 2015

Ka phone a puak!

28.9.2015: 22:00-Lunglei: An sawi fo phone battery puak in la hmuh loh takin, hei le! Tun maiah khan keima phone ngei mai chu a battery a puak e! Ka charge laia puak a ni lo. Charge loh lai a ni e.

Ka thlauh a, minute 5 hnu velah a ri sur sur a, a puak dup mai! Kawngkhar na taka khar ri țhuai ang vela ring a ni. Bathroom-a ka awm lai a ni a, tukverh/kawngkhar invaw ri țhuai emaw ka ti a, a lo ni hauh lo. A nghawr a na khawp mai; a bula telephone hi chhuatah a nghawr tla a, a sir lehlama hlabu tê a titla bawk a, a bula bible awm a tikâng ût ruam a, a dahna dawhkan a kâng ût ruam bawk. Phone hi ka ken/ah lai a ni lo hlauh va, a vanneihthlak hle. Ni lo sela, ka taksa a kâng huam thei dawn a ni.

Phone hi a thlawh darh a, a ût ruam bawk. A battery hi a ngaihna awm lo a ni tawp, phone battery phêk te reuh te chhungah hian thil a lo va inkhung hnem âwm em ka ti! Lian deuhvin a pawrh túrh mai. Ka vodafone simcard a chhe lo turah ka ngai a, memory card ka vuah lo hlauh bawk a, contact hi google account-ah ka save vek bawk a, a pawi nêp deuh e.

Nikum, 2014 kum laihawla Thanchhingi & Sons ațanga ka thawhchhuah ve liau liauva ₹5500-a ka lei chu kum khat leh a chanve hnuah ka thlah a ngai dawn ta! Hemi hma hian țhiante'n a hmai min thlauh kehsak tawh avangin a touch a țha vak tawh lo hrim hrim a, a hnuah ka thlauh fo tawh bawk. Tun țumah chhuat cement charah ka thlauh chu a tuar zo ta ngang lo a ni ber. He phone hi a pan thler a, a smart em em a, thlauh a dâwl hle bawk. Mahse... Goodbye XOLO A550 :'(

Thil pawimawh bik a awm chuan 9436173488-ah SMS or WhatsApp chauhvin ka biak theih rih ang! Call theih loh.

Google-ah search la, phone battery puak avanga ramtuileilo leh nunna chân an awm nual tawh tih i hmu ang. Chuvangin i phone dim la, duat la, dimdawi rawh.

I charge laiin khawih suh la, hmang hek suh. A full-in charge la, a full veleh phawi nghal zel la, 15% a tlin hma chuan charge suh. I phone chhawm ngei hmang la, a inmil avang ringawtin charger remchang apiang hmang suh. I phone battery leh i phone taksa insikna tifai țhin rawh. I phone kha ni sa lutukah dah suh la, mei bulah dah suh. Phone thlauh hi chin loh a țha. Phone battery phawia tihfai zeuh zeuh țhin tur a ni.

A nazawngin phone battery a puak zen zen lo va, he thil hi chiai nana hmang lovin fimkhur nan i hmang hlauh dawn nia. Khawlte pawh hian anmahni hmangaihtu an hria a nia.

Titi Tawinawi Tê Tê

* Nupui neih hmaa mi be țha peih hlawm mang si lo hian nupui neih veleh min rawn biak CK tum an rawn lang nghal țak țak ang tih ka hlau.

* 2012 kuma 'khawvel a tawp dawn' tih an sawi lar vak țum khan hmeichhe naupang tê pakhat hian, "December ni 21-ah khawvel a tawp dawn an tia, tawp tak tak dawn se 2013 Calendar an siam miah lo vang," zuk ti reuh va!

* Ka țhianpa pakhat han lerh dan em em hi! Chhas pali a kawp a - pakhat chu Sangtei a nia, pakhat chu Sangpuii; pakhat chu Matei a nia, pakhat chu Maliani!

* 'Bahsam lênga nui hiau' hi a hmelțhat hmel ngawt mai. 'Hiau' ti lovin 'sau' te han hmang ta zawk se, 'bahsam lêngin a nui sau' tih a ni ang a, a ha a bal tihna emaw a ni âwm si a. A nih loh pawhin 'bahsam lênga nui țhú' hi a nui mawi vak lo tawp ang.

* Thil tihkhawmna hmun khawi laiah pawh kal ila, zu in lote hi hlamchhiah bik kan ni ziah. Zu in mite chu in tur pêk a ni țhin a, a in lote erawh chu a inte in laia lo awm mai mai tura theihnghilh kan ni țhin!

* Êng hi a êng leh lutuk a, ka en ngam lo; thim hi a thim leh lutuk a, ka hmu thei bawk si lo!

* Facebook group pakhata ka post-ah thlarau ka titipui e ka tia, ka comment chauh zuk lang teh tuarh a!

* Engtikah emaw eng emaw ka la nih ve hunah chuan, tu emaw chuan min la eng emaw ve ngei ang.

* John Cena hi kumin krismas hmang turin a lo haw ang em aw...

26 September 2015

Computer hmaah darkar 30

Mizo Students’ Union (MSU) General Conference chu October ni 6-8, 2015 khian Darlawn-ah neih a ni dawn ta a, a vawi 14-na tur a ni. Hemi pual hian, chawpchilh takin souvenir buatsaih ni se an ti a, editor atan min ruat nghal a. Thuziak turin mi 20 sawmna lehkha kan pe a, kar hnih bak hun kan inpe thei lo. Chung zingah mi 5-in an rawn ziak hman țawk a, keimahni thuziakte leh thuziak dang la khawmin, a bua chhuah theih turin September ni 24, 2015 (Ningani) zan dar 10 ațangin ka khawih țan ta a.

Ka laptop a chian loh lai a nih avangin MSU Office-ah ka khawih a, țhianpa John-a’n min țawiawm a. Ani hian ka khawih chhung zawngin min țawiawm a, ei leh inte a tum bawk a, ka lawm hle. Zan khatna chu awlsam takin kan tlaivar ve mai. A tukah office bula Chhura Choka-ah tukțhuan kan ei a, nilengin ka khawih chhunzawm leh nghal char char a. Chawlh hahdam hun a awm lo. Conference-a tlangzarh tur a ni si a, inrinni-a press-a dahluh hman ngei ngei a ngai. A va tough em!

Nileng zankhuain ka bei leh ngat ngat a, zanah kan president-in min rawn tlawh a, a message tur a ziak chawp bawk a. Editorial board member țhianpa Muansanga’n in lamah typing lam min lo pui bawk a, zing lam dar 3 velah pawh, ‘ka hawng thei lo, rawn thawn țha rawh’ kan la inti zak zak mai a. Vawiin (inrinni) chawhma dar 11 vel khan ka zo fel thei ta a. Chhunah press-ah ka kalpui nghal a ni. A hahthlak cher cher ngei mai. Pawl lian souvenir tur ni si, ni khat leh zan hniha zawh nghal vek mai chu a inthlahrunawm zawk a, chutianga ti ngai leh ti thei hi an awm leh thei hian ka ring lo! Mahse, a sawhkhawk chu na tak a ni.

Meizial țan kaina tur tawk vel hian beng a ling a tút a, duhtawka hmarcha vaia tah hrep ang maiin a vel nen lam a sa hut hut mai. Thla riat pai raipuarin duhtawka a țhut hrep hnu ang maiin zãng (hnungzang) leh nghawng vel a kham țhúm a, beng chu a bul velah ‘kiu mit kiu mit chi hiah hiah’ rawn ti chhen an awm emaw tih mai tur hian a ri chiah chiah mai a ni. Bengchheng a tam lutuk a, mahse, a reh vawng vawng lawi a!

Lu um chhung chu tuboha chhut keuh keuh ang a ni a, a na veng veng a, a na ut ut bawk! Thluak a inlet but but a, khawhmuh bakah ngaihtuahna thlengin a vir muai muaiin a hriat. Pawnah chuan mihur duh hmu ang maiin kan chhîng suar suar reng a, mit hian a thil en hi a hmu lo reng reng! Ngaihtuahna a kal ding em em ringawt mai a ni. Mit vun a rit a, 50% vel bakin kan meng peih lo. Tlai ni tla tur pawhin min chhun sút thei nia!

Pum mawlh hi, pumpui mawlh hi! A thîp thak vawng vawng a, engtik lai mai pawhin luak a chhuak nghulh mai. Ei châkawm a awm lo va, mut thlawp hi a châkawm ber. Men chhung na na na chu tiin tui ka in hnem lui thung a, ka hriselna a tipan hlein ka hria. A chhuah lohna tur turah thisen a chhuah phah tlat. Inentir nghal a ngai!

Chutiang chu a ni. Nimahsela, hna azawngah chuan ka nuam tih ber a ni a, ka lungawi em em tho mai  Hetiang hna hi a bu-a a chhuah tawh hnuah pawh, a soft copy kan chhiar hne hlei hlui tih a awm ve lo; kan en a, kan thlek a, kan let tawn sek a, a hmuhnawm em em reng a ni. Chu chu kan lawmman a ni mai, lawmman dang beisei tur kan nei ve lo.

Uar taka sawi chuan darkar 32 chu computer hmaah ka țhu a, chaw ei chhung leh thil dang eng emaw neuh neuh tih chhung chauh lo chu, zan hnih leh ni khat leh a chanve chu computer hmaah ka țhu chawt mai a ni. Ka buaipui chhung hian ka inbual lo, a balh pawh ka bal hle ta ve ang! Ka zawh ni, inrinni hi inbual ni a lo ni hlauh va, a vanneihthlak zawk!

A tira ka beisei rûk deuh, ka beisei phak chiah si loh, ISBN chu kan souvenir chuan a nei thei dawn ta a, ka lawm takzet. Thuziak rawn thawhtute zingah academician an tam a, an tan pawh a hlut hle ka ring. Thawkrimte Pathian-in mal a sawmna a ni tih ka pawm hmiah. A paper-ah pawh a țha ber chi, zãng haih, ung deuh khek khuk ang chi a hman theih maithei a, sawi chian theih a la ni lo. A hman theih a nih ngat chuan duhthusam famkimna a ni ringawt mai. Mahni insawi chan chang deuh mah ila, ka chau em a, ka chhia leh țha hriatna a la function fulfill tak tak hmain ka han ziak sawk sawk mai a nih hi.

21 September 2015

Hlawhchham avanga hlawhtlinna

Kum ruk lai a liam ta! College exam result nghakin kan ni hurh mai a. A chhuah ni tura an sawi lah chu a thleng a, a liam zel a. Tichuan, a chhuah ni tura an sawi hnuhnung ber zanah chuan college-ah result ka’n ngaihven a, a la chhuak ta lo cheu! Zanlai dar 12 velah chuan a chhuah thu min lo hrilh a. College-ah chuan a rang lamin ka tlan vat a. A lo chhuak tak tak tawh a.

Result an tarah chuan ngun takin ka hming/roll number ka zawng a. Ka hmu hauh lo mai! Ka en nawn a, ka hmu chuang lo. A tuk khawvarah chiang leh chik zetin ka en leh a, ka la hmu lo cheu! A awmzia chu, a vawi khatna atan zirna lamah ka fail tihna a nih chu. Ka va hrilhhai tehreng em!

Eng tih tha mah a tho tawh lo. Inngaihtuah vak vak ka chîng a, chaw lem a sak țalh mai lehnghal a. Khawsak a chiri duh viau a. Zan khat chu chutianga ka inngaihtuah reng lai chuan ka rilru-ah thil pakhat a lo lang zawk a. 'Vanah kan lei result a la chhuak dawn. Chutah chuan ka hming ziak hmu ta lo ila, engtin nge ka awm ang' tih hi.

Tichuan, ka harh ta! Ka hlawhchhamna chu hlawhtlinnaah ka chhiar thei ta a ni.

(January ni 7, 2011-a ziah a ni a, kum liam tawh zat erawh khi chu tun hun ațanga chhiar a ni thung. Pathian kaihhruaina azarah tunah chuan University ka zir chhuak ve ta. 1st year BA ka fail țum kha ka dam chhungin ka theihnghilh thei tawh ngai lo vang).

Ka țhianpa nen

Zankhat chu ka țhianpa a lo lêng a, kan titi mai mai a. An khuaa a haw zan lâ lâa mikhual nula a rîmthlûk thu min hrilh a. Ka nui mai a.

Kum hnih a liam hnuah he ka țhianpa vêk nen kan inkâwm leh a. Chutah chuan a zinnaah a thlen zânin mikhual nula pakhatin a lo bêm nghâl thu min hrilh leh a. Ka nui leh mai a.

Kum hnih dang a liam leh a. He ka țhianpa nen vêk kan inkâwm leh a. Chutah chuan amah an inchuh avânga nula pahnih an insual thu min hrilh leh a. Ka nui leh hawk hawk a.

Kum hnih dang a liam leh a. He ka țhianpa nen vêk kan inkâwm leh a. Chutah chuan hmeichhe pakhat avânga tlangval pakhat nena an insual thu min hrilh leh a. Ka nui leh mai a.

Kum hnih dang a liam leh a. Nupui tur hmuh loh mai a hlauh thu min hrilh ta a. Ka nui ta lo!

19 September 2015

Ka Idol Pahnih

Mizo Idol kan thlang zo va, Mizo mipuite chuan zaithiam zingah idol thar kan nei leh ta. Chutih rualin thenkhat chuan Mizo Idol atana thlan tak hi an idol ve kher lo maithei a, a âwm hliah hliah ti pawh an awm ang. Ka idol thlan pahnih hi zirna lam daih a ni a, a âwm  min tihpui leh tihpui lem lo pawh in awm maithei e. Result-ah pawh a ber ni lo ve ve an ni lehnghal.

Pakhat chu college lama a result vang a ni a, pakhat chu university lama a result vang a ni thung. An pahnih hian an result a that viau vang ni lovin, harsatna khirhkhan tak tawk chunga result \ha tak an neih theih vanga ngaihsanawma ngai ka ni.


Kumina MZU hnuaia Under Graduate degree course hrang hrang result a chhuah khan Kawrthah nula Lalremruati Ngente d/o Rochungnunga Ngente, kum 21 mi chu college a zir chhunga a chanchin tlem azawng ka lo hriat thawi tawh avangin a result ka hriat khan ngaihsanawm ka ti thar hle. Govt. Johnson College-a Mizo core zirlai a ni a, Khatla South-ah a u hmeichhia nena in luahin an khawsa a, inhlawhfa chawpin a uin a chawm a ni.  Amah hi thuziak thin a ni a, ‘Aremruati Ngente’ tihin thenkhat chuan an hria ang. College a kal chhung zawngin natnain a bawhbuai tluan zak a, damdawiinah vawi khat a awm a, a awm a tul hunah ngei ngei pawh class kal a duh vangin a awm lo va, chutiang hunah chuan nitina damdawiina a kal a ngai thung. Thi lek lekin hun a hmang fo mai.

Final, VI Semester an exam laiin a damlohna chu a zual ta a, exam hall chungah a tlun a, a khawng bawk a. Zirtirtute’n bawihsawmin damdawiinah an kalpui a. An exam chhung zawngin a thiante hnenah amah tawngtaipui turin a ngên lawm lawm thin. A thian leh a chhungte, amah duhsaktute chuan an duhsakna avang liau liauvin exam chhunzawm tawh lo mai turin an ti thin a, ani erawh chuan a tuang tichhahin, thi lo aruangin exam a zo ve thei hram a.

Result a han chhuak a, Mizoram pumah a subject-ah 5-na a ni phak a, topper nen mark 30 vel chauhvin an inthlau va, a chunga mi nen phei chuan mark khat chauhvin an inthlau. An college-ah phei chuan a titha ber a ni. Zirtirtu leh principal te hnen atangin chawimawina leh lawmpuina a dawng nasa hle nghe nghe. Tunah hian Mizoram University Mizo Department-ah a zir chhunzawm a ni.

Nursery veng tlangval, kum 27 mi, David Lalrinawma hi ka idol pakhat a ni leh a. Ani hi a nu F. Lalbiakzuali hova khawsa an ni a, college-ah chuan education honours a ni daih a; honours pawh tluan lovin general-ah a inlet chho va. Chutianga zir chho zel chungin mi ngaihsanawm tak a rawn ni chho va, Mizoram University bakah Mizoram-ah record a rawn siam hial. A ngaihsanawmna chu, chu a zirna vang ni lovin, a zir laia harsatna a tawh hnu pawha a result vang a ni zawk. A tumruh vang liau liau a ni.


Kum 2013 khan Mizoram University-ah MA Hindi a zir tan a, II Semester an zir tan chauh tihah April ni 6, 2014 khan vanduaithlak tak maiin bike-in a accident a. Hliam rapthlak tak tuar chungin Aizawl Hospital-ah enkawl a ni. Accident a tawh atanga July thla thlengin he hospital-ah hian a awm a, thla 4 dawn chu damdawiin chaw a ring a nih chu. Damlo na zual bik enkawlna, Intensive Care Unit (ICU)-ah te awmin, a dam chhuah leh pawh beiseiawm loh khawpin natna a tuar a. Damdawiin a awm chhungin thisen unit hnih a dawng hman a, thisen var (white blood) unit khat a dawng hman bawk. July thla chawhnu lam khan damdawiin a chhuahsan thei ta a, damdawiin a chhuah hnuah pawh hian tum hnih ngawt chu a lut leh nghe nghe.

II Semester exam a lo hun a, ani a la dam chiang lo va, exam loh erawh a tum loh bur. II Semester chhung zawngin class a kal mumal hman tak loh avangin zir tur pawh a nei lo va, athiante, a zirpuite chuan duhsak takin note pawimawh te an pe a, chutiang chuan a inbuatsaih a. Exam hall chhungah tiang hawl chungin a lut a, àn pawh a âng thei lo. Chuti chung chuan a exam tluan zak a, tha takin a rawn pass ta hlauh mai.

Mizoram University Hindi Department atanga mipa MA (Hindi) zir chhuak hmasa ber a ni a, tumahin engtik lai maha an khûm theih tawh ngai loh tur record a rawn siam ta a ni. An class-ah a thiam thei ber a ni lo, mahse, a result avangin lawmpuitu a ngah a, a zir laia a harsatna tawh hretute phei chuan an lawmpui lehzual a ni.

Ka idol pahnihte hi tumruhna avang liau liauva dinhmun sáng zawk leh dinhmun tha zawk luah thei an ni. Damdawiin khuma an beh lai khan an rilru chu a lo bet ve reng reng lo a lo ni. An natna avangin khawvelah an awm a ni tih inhriat loh chang nei thin mah se, an lo harh chhuah leh hnuah an thil tum chu an theihnghilh phah lo. Mi tam tak tlûk ngei ngeina tur nia langah anni chu an tlu ve duh lo va, an dingchang ta.

Ka idol pahnihte chanchin tawi i hre ta a, i idol an ni ve emaw chu.

14 September 2015

"Ânu, i thi dawn ami?"

A nu chu cancer natna hrehawm tak tuarin a awm a. Damdawiina an beidawn tawh hnuin a kal hun nghakin in lamah an inenkawl a ni.

Ni khat chu a hun tawp a hnai tih hriain a nu chuan a fanu neihchhun naupang të chu a ko va, a bulah a thuttir a. A fanu hmel a en a, a lungngaihna chu thup rual a ni lo. A fanu bulah kum 5 chiah hun a la hmang a, a fanu nena hun hman a la kham lo; lungngai lo rual a ni lo.

“Bawihte, ka thusawi hi lo ngaithla rawh aw..”

“Ânu, eng nge ni?”

A fanu chu a ngai të bawkin a nui sen sen a, a nu a en kar a. A nu chu a tawng leh thei ta lo.

“Ânu, i thi dawn ami?”

“Aw.. Bawihte, i bulah hun ka hmang rei thei tawh dawn lo va, ka lungngai em a ni.”

“Ânu, lungngai suh, tihdan ka hria alawm.”

A fanu a en ringawt a.

“Magic ka thiam asin. I thih hnuah pawh i bulah ka awm reng dawn alawm.”

“Bawihte, i la naupang sia, mi rawn zui zel chuan i hah lutuk ang. I bulah ka lo awm zel zawk ang aw.. I thil tih tur chu a that leh that loh ka lo hrilh zel ang che a, i hlim ni leh lungngaih ni-ah pawh i bulah ka awm zel ang a, ka awmpui tlat ang che. Chutih hunah chuan i nu hi ka thi lo tih i hre reng dawn nia.”

An inkuah a, lungngai takin an nui dun a.

A nu chu a thi ta a. A fanu chu nu tel lovin a seilian a, thil sual leh tha lo a tih dawn chuan hmana a nu’n a thih dawna, “I thil tih tur chu a that leh that loh ka lo hrilh zel ang che..” a tih te, “I nu hi ka thi lo tih i hre reng dawn nia,” a tih te kha a hre reng a. A nu chuan a awmpui ta zel a.

Thlêmna do harsa tak a tawh chang chuan hmana a thusawi kha a bengah a lo ri leh thin.

“Ânu, i thi dawn ami?” tih chu.

Note: March ni 13, 2012-ah misual.com-ah tihchhuah a ni tawh.