24 February 2016

Kawng chhia leh thiltithei Guite Road

Sinzawl hi Aizawl atanga kilometre 260 vela hla a ni a, in 200 vel a awm. Ngopa atangin kilometre 60 vela hla niin a kawng hi Ngopa - NE Khawdungsei - Khawkawn - Sinzawl a ni. Sinzawl hi hemi road-a kal hian Mizoram hnaih ber khua a ni a, Khawkawn nena a inkar Tuivai lui hi Mizoram leh Manipur state inrina a ni nghal. Zofate tuallenna khawpui Churachandpur kalte chuan he kawng hi an zawh tlangpui.

He kawngpui hi National Highway-102B a ni a, ‘Guite Road’ tiin an sawi thin. Churachandpur thlengin a inrin ruah a. Kawng metal loh, fur lai phei chuan Tuivai atanga Sinzawl inkar kilometre 10 vel lek hi nilenga tlan ngai a ni. National Highway a nihna chu thuhran ni se, Mizoram leh Manipur inkalpawh tawnna ber a nih avangin a pawimawh hle a, kawng siamthatna turin state sawrkarin cheng vaibelchhe tam tak pe chhuak thin mah se, hman tangkai a ni thin lo niin a lang.

Nikum August ni 31-a Manipur state sawrkarin Anti-Tribal Bill an tih mai, bill pathum — The Protection of Manipur People Bill, The Manipur Shops and Establishments (Second Amendment) Bill leh The Manipur Land Revenue and Land Reforms (Seventh Amendment) Bill an pass khan a duh lohna lantirin Manipur-a tribal pawl hrang hrang chuan duh lohna an lantir a, tribal MLA-te in halin Zohnahthlak mi 9 laiin nunna an chân a, hei hian boruak a tisosang zual a. Hemi hnuah pawl hrang hrangte chuan Joint Action Committee an din ta a ni.

Joint Action Committee din a nih hnuah tribal movement pawh awmze nei zawkin a kal zel a, thil dangah a kangkai zel a. December ni 31, 2015 khan JAC chuan Manipur Tribal Movement Road Construction (MTMRC) chu an din ta a, an hruaitute chu hengte hi an ni:

President : G. Nengdouthang
Vice President : S. Zamzapau
Secretary : GF Lalniropuia
Asst. Secretary : Seilet Mate
Treasurer : Thangkhanlun Samte
Fin. Secretary : Dalkhanmang

Anni hian he road construction movement hi an kalpui a, an hna hmasa ber (first phase) atan chuan Tuivai to Sinzawl road hi an bur ta chat a, a tul anga hmun dangah pawh hma lak chhunzawm zel an tum. A tirah sum engmah an nei lo va, zero balance-a bul tan an ni. Heti chung hian mi inphalte avangin kar lovah sum cheng nuai 3.084 an nei nghal a, hemi sum hmang hian JCB leh road-roller te hire-in he kawngpui siam that hna hi an thawk dawn a; chumi tur chuan programme pawimawh tak an buatsaih a, Mizoram atangin CYMA, MSU, MZP leh ZORO an sawm a, CYMA tih loh chu an tel kim thei a ni.

MSU, MZP, ZORO leh MTMRC hruaitute
MTMRC buatsaih, he kawngpui siam hnatlang hawnna (flag-off & commencement programme) chu February ni 23, 2016 khan Tuivai lui leh Sinzawl inkar kawngpuiah neih a ni a, hemi hun hmang turin Mizoram atangin pawl pathum hruaitute — MSU atangin Finance Secretary T. Nengkhansut leh midang pathum, MZP atangin Vice President B. Vanlaltana leh midang pathum, ZORO atangin General Secretary Lalmuanpuia Punte leh an Thalai President Lalhmachhuana Zofa leh midang pahnih an kal.

Programme hi chhun dar 12 velah tan a ni a, MTMRC Vice Chairman S. Zam Khan Pau chuan a kaihruai a, JAC Chief Convener H. Mangchinkhup leh MTMRC Secretary GF Lalniropuia te thu an sawi a, an hmalak chhoh tan dan leh an hmalakna pawimawhzia te an sawi. Hemi hnu hian Aizawl atanga kalte’n thu an sawi theuh va, Mizoram atanga kal zawng zawngte chu Zomi Mothers’ Association-in parthi an awrhtir theuh va, chumi hnuah Lalmuanpuia Punte-in kawng siam flag-off-in JCB leh road-roller chuan kawng an lai nghal a, Sinzawl khaw mipuite pawhin hnatlangin an pui nghal bawk.

ZMA-in Mizoram atanga kalte parthi an awrhtir
Manipur atanga lo kal thusawitute hian inpumkhat a tulzia an sawi nasa hle a, thusawitu pakhat chuan, “Zofate kan inpumkhat theih nan Manipur-a mite’n tihtur kan nei a, Mizoram-a mite pawhin tihtur in nei,” a ti a, “Inpumkhat kan châk a, kan tui a hâl a ni,” a ti hial. Mizoram atanga thusawitute pawhin, kan unaute kan theihnghilh lohzia leh an tana thawh kan inpeihzia te, he movement-a tha thawh an duh vanga kal an nih thu leh a tul anga sawrkara hmalakpui an inhuam thute an sawi ve bawk a ni.

He hmunah hian tanpuina a lut nghal tak tak a, hetiang hian:

ZORO — Rs. 5000
PCI Sinzawl — Rs. 5000
Lalhmachhuana Zofa — Rs. 2000
MZP — Rs. 1500
MSU — Rs. 1000
H. Laltanpuia, Advocate (Lalmuanpuia Punte kaltlangin) — Rs. 1000

A hmunah hian mipui kalkhawmte chu an au rual nghal a, Paite tawng hman a ni. An auhla thenkhat chu — Sinzawl kawng hi - Ka pu ha bal ang a ni, Sinzawl kawng hi tute nge siam dawn - Mizoram leh Manipur tribal-in, Pu Lal Thanhawla - Dam rei rawh se, tih te a ni hlawm.

He programme neih chhung zawng hian Churachandpur-a Cable TV changtlung leh lian ber Angels Vision-in an cover char char a, Mizoram atanga pawl hrang hrang kalte kawmna (interview) a neihpui bawk. He programme hi an ngai pawimawhin an ngai thupui hle a, Manipur mai ni lo, India mai ni lo, khawvel mithmuha pho chhuah an tum thu an sawi nasa hle.
Angels Vision-in MSU aiawh interview a neihpui
Guite Road hi Manipur-a kawngpui pawimawh leh mantam pawl tak a ni awm e. BRO/GREF te’n he kawng an siam zawh hnuin kum 1998 chho vel khan state PWD kutah a awm nghal a, kawngpui tangkai tak ni chho nghal mah se, kum 6 teh meuh mai chu siam loh leh chei lohvin a awm zui a. Thuneitute hmalakna avangin North Eastern Council (NEC) chuan November ni 21, 2005 khan Singhat-Sinzawl road, kilometre 128.17 zeta sei siamna turin cheng vaibelchhe 82.52 a sanction a. PWD chuan contractor mi 21 te hmangin kawngpui siam hna a tan ta a. Hmun thenkhata hna an tan mup mup hnuah pawh, hmun thenkhatah hna la thawh tan a ni si lo va, mipui lam ngaih a tha lo tan ta a ni.

Hei vang hian mipui lam atangin he kawngpui hi BRO kuta dah let leh tha zawk nia ngai an lo awm chho tan ta a. Hmun thenkhat lei a lo chim bawk nen, Zomi Students’ Federation (ZSF) huahawtin kum 2009 January thla khan Mass Protest Social Works chu an nei ta a, mi pakhatin a thih phah nghe nghe. He kawng siam nana PWD-in kum 2010 thlengin cheng vaibelchhe 33 a hman ral hnuah hetianga mipui lam atanga nawrhna a awm tak avangin a bak zawng release a ni ta lo.

Mipui hmalakna avangin February ni 19, 2010 khan Manipur sawrkar chuan Guite Road hi BRO kutah an hlan let leh ta a, nimahsela, PWD chuan NEC fund awm sa hi hman zawh an tum tlat avang leh an hnathawh a chhiat em em bawk si te, he kawng siamna atan fund dang hmuh a harsat tawh dawn bawk si avangin Zomi Economic Planning and Development Agency (ZEPADA) leh ZSF hmalaknain NEC fund hi pek chhuah chhunzawm a ni ta lo a ni. BRO kutah lutin pawl hrang hrangin hma la chho reng mah se, he kawng hian harsatna tam tak a tawk chho zel tho va.

State sawrkarin he kawngpui siamthatna tur hi a tikhawtlai (delay) nasa hle a, kum 2012-ah Ministry of Road Transport & Highways (MoRTH) chuan National Highway atan a puang a, state ta ni lovin India sawrkar ta a lo ni ta a. BRO kutah awm tawh mah se, a concern ministry an inthlak hian an hnathawh a tikhaihlak nasa em em a ni. Chu chang ni lovin environment clearance a lo ngai a, kum 2013-ah pawh an khawih hleithei ta lo. Environment clearance a fel ta maw tihah central-ah sawrkar a lo inthlak leh a, NDA-in sawrkarna a siam ta a, hna kal lai a buai leh ta vek mai. Sawrkar thar chuan cheng vaibelchhe 50 chung lam project reng reng chu Engineering Procurement Construction (EPC) mode hmanga thawh tur a rawn ti leh ta a. EPC mode hmanga hnathawh lah chu BRO te châk zawng tak a lo ni si lo, mipuiin he kawngpui khawih tur hian BRO lo an awm lo an tih mek laiin, BRO leh MoRTH inkarah inhriatthiam lohna a lo awm leh zel si a, an buai hle.

Tunah hian he kawng siamna tur survey neih a ni tawh a, MoRTH-in National Highways and Infrastructure Development Corporation Limited (NHIDCL) a din a, NHIDCL pawhin he kawng hi a ngai pawimawh chho ta hle. He Guite Road-a hmun thenkhat chu a siam hna tan a ni tawh a, a then chu DPR a process mek bawk a, Tuivai to Sinzawl road tak hi ngaihthah a la ni ta reng tho a ni. Hemi a nih avang hian tuna Manipur-a tribal movement denchhenin, tribal movement tihalh zelna remchang a lo ni bawk nen, JAC Against Anti-Tribal Bills kaihhruaina hnuaiah Manipur Tribal Movement Road Construction (MTMRC) chuan hma a la ta a ni.

Manipur politics boruak hi a rilin a sáng hle. Ngun taka chhût chuan tuna he kawng siam phênah pawh hian politics ril tak a inphûm ru niin a hriat. A nihna takah chuan, he kawng anga chhia leh Mizoram chhim lamah ka kal nual tawh! He road construction an buatsaih hi Manipur tribal mite’n harsatna an tawh mekah Mizoram mipuite an koh eih thei a, an maldin lo a ni tih lantirtu pakhat a ni a, harsatna tawp pawh awm se Mizoram unaute an tan an ding a ni tih lantirtu pakhat a ni thei ang.

Tin, rin dan leh ngaihdan angin kal ta se — JAC hian Manipur sawrkar hi tihthinrim a tum niin a lang. Sawrkar a thinrim chuan tribal mipuite an inpumkhat ruh telh telh dawn a, tribal movement a kal na telh telh dawn a ni. Tin, sawrkar puihna tel miah lova kawngpui an siam hian mahnia ro inrelna a kawk daih. Mizoram-a kawngpui siama hnatlang ang a ni lo. ‘Manipur sawrkar tel lovin kan awm thei a, kan hmasawnna tur pawh kan thawk thei’ tihna tluk a ni thei bawk ang. Kalkhawmte au hla pakhat ‘Pu Lal Thanhawla - Dam rei rawh se’ tih phei chu kum 2014 February thlaa hmarchhak mite’n endawngna leh hmuhsitna an tawh thin duh lohna lantir nana MSU-in Governor chenna kawta lungawi lohna a neiha ‘Hello China’ tih placard an ken te nen huang khata khung chi a ni awm e. Manipur sawrkar tihelna niin a hriat.


Thubelh: MSU General Headquarters atangin Finance Secretary T. Nengkhansut, Publicity Secretary TS Khupchong leh Property Secretary Lalramhluna Fanai te kan kal a, kan rualin SSPP Headquarters, Aizawl-a President Sanghmingthanga leh an president chhuak ta Ginlalmuan te an tel bawk.

Aizawl atanga kal MSU team-te
He hun hmang tur hian February ni 22, 2016 chawhma dar 10-ah Vanapa Hall kawt atangin kan chhuak a, Saitual-ah thingpui inin zan dar 8:30 velah Sinzawl kan thleng a, hetah hian zanriah kan kilho nghal a ni. He hun hmang tur hian Lamka (Churachandpur) atangin motor thahnem takin JAC hruaitute an lo kal ve bawk a, kan ri laih laih a.

February ni 23, 2016-a programme an neihna hi khua atangin a hla deuh va, kan haw kawng tur a nih avangin haw turin kan inpeih nghal a. Programme-ah hian MSU aiawhin kan Finance Secretary T. Nengkhansut chuan thu a sawi a, a sawi rei a, a sawi tha hle bawk. Mipuiin a thusawi pawh an lem duak duak niin a hriat. “Ka sawi tha em?” tih leh “I sawi tha lutuk” tih a indawt zut mai!

Programme neih zawh tlai dar 3:30 velah kan lo chhuak thei chauh va. Tuivai leiah thla kan la nasa hle. SSPP General Headquarters hruaitute’n lei thlengin min lo thlah a, lei chung sang takah banner an tar bawk. An banner tar chu — MANGPHA, in i thlen hunah PUMKHAT kan nih thu han hrilh chhawng ang che, tih a ni. A lehlamah hetiang tho hi Paite tawngin an ziak bawk. Rilru a khawih hle.

Saitual MSU hruaitute nen
Thla te laa kan inthlahfel hnuah kan chhuak leh vang vang a. Ngopa-ah thingpui inin chuta tangin zan dar 7 velah kan chhuak leh a. Zan dar 9:30 velah Saitual kan thleng. Saitual-ah hian MSU Headquarters, Saitual kan hotute’n chaw ei tur tuihnai tak min lo siamsak a, kan puarin kan tlai a, kan hlim tlâng hle. Nula leh tlangval, thian inkawm ngeih tak tak an nih avangin kalsan mai pawh kan harsat deuh va! Zan dar 10:45 velah kan chhuak thei ta hram a ni! Tluang taka tlanin zing lam dar 1-ah Aizawl kan lut leh ta a ni.


19 February 2016

Haihawt hi

Kum 2011, October ni 25 zing khan hâ ka nawt a, toothpaste kha kekawr ipte-ah ka ak a. Ka intifai a, ka chhuak ta a.

Thui fé ka kal hnuin ka bag ka han en a, ka t-shirt dang pawimawh miah lo tur, a hma zana ka ken chu ka lo phawrh theihnghilh a, ka lo ak tlang niin. Chu chu a la zia, kawrlum ah tura ka tih kha ka ah theihnghilh daih a. Ka duh zawk awm lova ka duh loh zawk awm ta chu tiin ka haw leh ngat a. Ka kawrlum chu ka la ta a.

Ka kal leh a. Ka kal thui fe tawh tihah ka kekawr ipte-ah mi kam relh relh a awm a. Ka han en chuan ka toothpaste ah kha lo niin! Ka bag ka en leh a, nidanga toothbrush ak reng thin khan ka’n ak lo leh tlat pek a! Toothbrush awm lova toothpaste ken ngawt mai chu tiin ka haw leh nal nal a. Toothbrush chu ka la a, toothpaste chu ka dah leh ta a.

Ka chhuak leh ta a. Ka kal thui leh fe tawh tihah kim lo riauva inhriatna ka nei a! Ka indap a, ka phone ka lo ken theihnghilh leh ta pek a! Ka bag ka’n en leh a, ka charger chu a lo awm thlap bawk si a! A phone-a ber keng lova charger ken ngawt chu tiin ka thin a rim ta em em a, tlan hlirin ka tlan haw leh ta a. Charger pawh chu keng ta lovin phone ka la a, ka kal ta nal nal a.

Bus-ah ka lut fel tihah chuan engtik lai pawha ka ah reng thin ka pendrive ka ak lo tih ka hria a, ka hritlan avanga ka ah reng thin, ka rawmawl chu thiante inah ka theihnghilh tih ka hre chhuak bawk a, kawnghren ka hrêng lo tih ka hre chhuak leh a, ka chhuah chhan ber, ka thianpa note-bu ka hawh chu ka ken theihnghilh tih ka hre bawk a. Zinga phone charge tum khan ka charge leh ta miah lo tih ka hre bawk a. Zingah chaw ka ei lo a ni tih chenin ka hre chhuak ta leh zel a!

Bus fare an rawn khawn a, ka pe tur chuan ka wallet ka keng lo tih ka hre leh ta chiah a! Pawisa nawi dang ka ah tho avangin ka pe a. Ka kal thei ta hram a.

Haihawt hi sim theih a ni si lo va, ka van mangang thin tak em aw... Hun a heh em em a, tha a heh bawk si. Mite sum sen lohna turah sum tam tak ka sèn phah a, mite neih ang ka neihte pawh ka neih loh leh phah thin. Hauh lah ka tawk zing narawh e.

Mi a tizak zing em em mai a. Ka mobile phone-ah phone number 1300 vel a awm ve a. Hming inang, chhinchhiahna hrang ka neih reng si te pawh a ni lo zawk ka lo be leh nulh thin. Nuihzatthlak bawk zahthlak bawk.

Ka lawm a tlai a, ka lungngaih a tlai bawk a, keimah hrim hrim pawh min titlai a ni. Engtin nge ka tih tak ang le...HAIHAWT tih mai loh chuan.

17 February 2016

Pendrive kawrawng leh mihring nun

Hmanni lawk khan kan zinnaah pendrive 16GB chu ₹100 lekin ka lei a; a tlawmin a memory a tam si a, lei fuh ka intiin ka lawm khawp a. Lei châkawm takin mawihnai takin a in-pack thlap a, quarantee pawh a awm ngei bawk a. Pendrive ka nei lo bawk a, ka hmang țangkai hlein ka ring a. Nimahsela, in ka thlen hnua ka han hawn chuan a chhung a lo kawrawng hiau mai a, belhchian a lo dawl lo ngei mai; hmantlak reng a lo ni lo.

Kha pendrive ang mai kha ka lo ni e! Pawn lam lan danah chuan ka îtawmin ka hmelțha a, ka hrisel hmelin ka pâ em em a. Ka fel hmelin kawm ka châkawm bawk si. Chu mai ni lovin ka pian a nalh tel em em bakah ka lo nui mawi tel kher bawk nen, nula tam tak tan chuan thlannahawm tak ka ni âwm e. Nimahsela, a chhung lamah erawh engmah ka ni lo. Ka chhawrnahawm loh va, midang tan țangkaina ka nei tlem em em a, pawn lam lan dana ka lan mawi ang aiin chhung lamah ka ngaihtuahna te a țha si lo. Pawnlang taka min teha min pantute'n ka nun chhungril an hmuh chuan min kalsan leh mai țhin a ni.

Pawn lam lan dan hi engmah a lo ni lo va, midangte bumna atan a țha em em chauh a ni. Hmelțhatna te, mawina te, îtawmna te hi a tak takah chuan engtik lai pawha tluchhe rup thei, daih rei lo thil a ni a; kan chhungril nun erawh a ngêt thei lo va, a lem a awm thei lo va, ngaihtuahna kan neih chhung a daih a, a pawimawh ber zawk chu a ni.

Chuvangin nula chuan, hnawihsen aiin thu țha sawi chhuak thei tur hmui a mamawh a, tlereuh aiin ngaihtuahna thianghlim a mamawh zawk a ni. Bengbeh man tam ai chuan a thu hriat tur a thliar thiam a ngai a, eyebrow dum țha tak inhnawih fo aiin a mitmeng a thunun fo a ngai zawk a ni. Mipa pawhin silhfen rothap leh pâ tak tak aiin nun puitling a mamawh a, chemte leh hriamhrei lawm viau aiin taimakna hmachhuan a fuh zawk ang. Aw ropui neia țawng dum dum aiin ngaihtuahna țha nei sela a fuh zawk hle ang.

Mihring tichhetu chu pawn lam thil a ni a, a tiropuitu chu chhung lam nun a ni thung.

(February ni 17, 2015-a ka ziah a ni).

14 February 2016

Ka pi, lawm hle rawh

"Ka pi, i fanuin bialpa a nei tih i hriat chuan lawm hle rawh. Tunlaiah an fanute'n bialnu an neih avanga a ruk taka buai nu leh pa hi an tam tawh a nia."

"Ka pi, i fanu sikul naupangin chaw a heh viau chuan lawm hle rawh. Tunlaiah an fanu sikul kal laiin damdawi an heh tak em avanga a ruk taka buai nu leh pa an tam tawh a nia."

"Ka pi, i fanuin khawilo kal nikhuaa a feng chhing țhin viau a nih chuan lawm hle rawh. Tunlaiah an fanute khawilo kal țha peih lo feng peih lo an tam tak em avanga a ruk taka buai nu leh pa an tam tawh a nia.

"Ka pi, i fanu damlo thisen dawn ngai khawpa a awm a nih chuan lawm hle zawk rawh. Tunlaiah an fanute thivar dawng lova an awm theih tawh loh avanga a ruk taka buai nu leh pa an tam tawh a nia."

"Ka pi, i fanuin pasal a lo nei ve ta a nih chuan lawm hle rawh. Tunlaiah an fanute'n duh hun huna pasal an neih deuh reng avanga a ruk taka buai nu leh pa an tam tawh a nia."

"Ka pi, i fanuin in inchhung ngeia zu a in keuh keuh a nih chuan lawm hle rawh. Tunlaiah an fanute'n khawlaia zu an ruih țuang țuang țhin avanga a ruk taka buai nu leh pa an tam tawh a nia."

"Ka pi, i fanuin min lo duh a nih chuan lawm hle rawh. Tunlaiah an fanute'n min duh loh avanga a ruk taka buai nu leh pa an tam tawh a nia!"

(February ni 14, 2014-a ka ziah a ni).

04 February 2016

Mizo țhalaite hi tute nge kan nih?

An chawrchhuahna hmunin a zir loh avanga khawvel pum huapa mi ropui ni pha ta lo, chutiang nih phu em em si hi he ka ram nuamah ka chipuite zingah ngei ka hmu ta zauh zauh a.

Vawiin khan I&PR Auditorium-ah Samuel Lalrozama lehkhabu buatsaih 'Țhalaite khawvel' tlangzarhna hmunah chutiang mi ropui, a chanvo chang pha lo ka hmu leh ta. Vawiinah chuan mi pahnih an awm a; pakhat chu khuallian a ni a, pakhat chu khualzahawm a ni. Khuallian chu Parliamentary Secretary a ni a, khualzahawm chu mitdel MA a ni. A tu zawk nge ropui ka tih zawk in hre maithei e.

Khuallian mit țha zawk chuan tarmit a vuah a, khualzahawm mit khaw hmu thei lo chuan tarmit a vuah lo. Khuallian sawrkar mi pawimawh chuan kamis var nawh mar nalh tak a ha a, khualzahawm mitdel chuan t-shirt banbul ung tawh lam a ha. Tu zawkin nge ka mit la zawk in hre maithei e.

Khuallian chuan thu a sawi a, Mizo țhalaite fuihna thu a sawi a. Mizo țhalai hnathawk peih lova khawlaia tei huai huai an tamzia a sawi a, a sawi țha ngang mai. Khualzahawm chuan fuihna thu a sawi a, harsat taka lehkha a zir chhoh dan sawiin a nun hmang ngeiin a țhalaipuite min chovin min fuih a ni. Tu thusawiin nge min lêm zawk in hre maithei e.

Khuallian leh khualzahawm chu mi inang lo tak an ni. An țhu dun a; ka en reng a, vawi khat tê mah an inbe lo. An inkheuh lo va, an inhawi tawn hek lo. An awm a ni tih an inhre lo tawn ve ve niin a lang.

Thusawi apiang mai (an vai chuan ni lo ve) chuan khuallian chu chibai bûkna thu an sawi hmasa zel a, khualzahawm erawh a awm a ni tih an theihnghilh palh a ni maithei e. Chu khualzahawm, mitdel chuan a zir chhoh dan a sawi rualin a harsatna tawh hrang hrang te a sawi tel a...

Nikum khan mitdel chungin MA a zir chhuak a, a theihtawpin hna a zawng ve a. Mizoram sawrkar hnuaiah rualbanlote tan sawrkar hna 3% chu seat reserve a ni a, nimahsela, a beidawnna thlentu mai a ni. Govt. Job 3% seat reserve chu rualbanlo tak tak ni lo, hna an hmuh theih nana rualbanlo derte'n an luah țhin tih a sawi a, sawrkar hotu lam pawh a theih ang angin a dawr țhin a, a vei zawng tam tak a sawi bawk. Ka beidawnpui a, ka hnuk a ulh a ni.

Harsa takin mitdel chungin lehkha a zir țang țang a, mit var tam takin an theih loh MA a zir chhuak a; a chanvo a chan theih nan theihtawpin a bei a, mahse, a tawpah Moriah Blind School-ah Warden a ni thei ta hram a. Warden ni turin khaw hmu lo chungin MA a zir bik hauh lo vang maw le. Ka rilru a nâ a ni.

Mitdel MA mi 5 vel lek awmte tan sawrkarin hna chhete pawh a siamsak thei thlawt lo vem ni? Tunah hian mitdel pakhat chuan Mizoram University Mizo Deptt.-ah 4th Semester a zir mek a, ka hmu țhin. Kuminah MA a zir chhuak tawh dawn; beiseina a nei a, a hlim a ni. Mahse, khualzahawm ang mai khan a beidawnna thlentu tur mai a ni ang em? Ka hre lo. Ka hriat chu - anni hi khawvel mi ropui, an chawrchhuahnain a zir loh avanga chu an nihna leh chanvo parhchhuak zo ta lote an ni tih hi.


Kum 2013 March ni 1 khan mi ropui pakhat chu natna khirhkhan tak tuarin a boral a, vawiin hi a thihcham vawi khatna chiah a ni. Hmeichhe tleirawl kum 18-a upa a ni a; Govt. Hrangbana College zirlai a ni. Kaphleia te hun laia Ngawr natna an hlauh ang tluk zeta tun lai natnaa kan hlauh Cancer natna nen an inbuan thial thial mai a ni.

Cancer natna hrehawm tak tuar chungin pawl 12 (Science) chu 1st division-ah a pass a. A natna avangin science practical neih te harsa a ti a, arts-ah a inlet chho ta a ni. Treatment la chungin exam a bei a, chemo an khai hun lai vel pawhin class a kal hram hram a. Zing țawngțai inkhawmah a kal a, a chhungte hnêmtu zawkah a la tang a. Ka sawi nawn leh ang, amah chu hmeichhia a ni a, kum 18 mi chauh a ni. Amah ka hre ngai lo, a boral hnua a chanchin ka hriat laiin ka mittui a tla hial mai.

Nula pakhat hi a awm a, Zemabawk atangin nitin bus-in Mizoram University-ah class a kal țhin. Amah chu English Deptt.-ah 4th Semester zirlai a ni a, thisen cancer vei enkawl mek a ni!

Nikum fur lai khan Mizoram University kawng chu a chhe takmeuh va. A kawng zawh țhinte chu kan phun a, chanchinbu-ah kan chhuah uai uai a ni. Chutih laiin chu nula, cancer treatment la mek, Zemabawk ațanga nitina class kal țhin chu a ngawi reng a, a phun ngai lo!

College zirlai a nih laiin college hrang hrang intihsiakna debate-ah kan inhmachhawn tawh a, ka hneh lo. Chutih laia a classmate-te chuan thisen cancer a ni tih an hre lo! Tunah hian cancer treatment a la mek a, hneh a tum a ni. A hmelah na tuar hmel kan hmu ngai lo.

Anni hi khawvela mi ropui an ni. An chanchin hi ngaihnawm ka ti a, ka lung an tichhe em em a ni. An chanchin hi ka sawi fo thin. Ka va han ngaisang tak em!

Mizo țhalaite hi thatchhia kan la inti cheu dawn em ni?

A tawp bernaah chuan vawiina PRISM President Pu Vanlalruata thusawiin ka'n khar ang e.

"In fate thawh atana in duh loh hi min thawhtir tum suh u."

[He thu hi March ni 1, 2014-a ka ziah a ni e.]

29 January 2016

Khami ni-a zirlaite tawrhna kha

January ni 21, 2016 tlai lama Aizawl Chaltlang-a police leh zirlaite innawr buai vak kha kan hre theuh awm e. Persons with Disability (PwD) Commissioner atana sawrkar hna atanga pension tawh, Pi B. Sairengpuii rawih nawn awn awn duh lohna kal zelah MSU leh a thawhpuite'n kawngzawh an huaihawt vang a nih kha. Amah Pi B. Sairengpuii hi Mizoram Chief Minister Pu Lal Thanhawla nupui Pi Lal Riliani unaunu a lo ni kher bawk si a, hei bakah a enkawl tur rualbanlo pawl thenkhatin an dodal nasat avangin amah duh lohna a zual deuh bik ni te pawhin a lang.

Khami ni-a police leh zirlai innawrnaah khan zirlai lam kha inhliam an awm nual a, a hranpaa list siam leh record fel tak dah a nih loh avangin a zat chiah hriat a har hle. Heng hliam tuarte hi MSU chuan a theih ang angin a kan zel a, a tira an chanchin hriat loh, a hnua damdawiin lama lo buai ta viau te pawh an la awm zel bawk niin a lang. Police-te hian zirlaite hi an vaw na hle a, police thahnemngai fal an awm laiin, an thiante kal na lutuk lo khap daih tum police an awm bawk. Video clip tawite-ah hian a lang chiang em em a ni.

January ni 23, 2016 zan khan MSU hruaitute chuan Rawpuichhip tlangval, Kanan Veng-a awm, Govt. Aizawl West College-a II Semester BA zirlai Peter-a chu an kan a. Ani hi facebook leh whatsapp lama a thlalak lar tak, lu pawp thisen chhuak kha a ni. He thlalak hi kawngzawh tuk, zirtawpni-a boruak tisosangtu pakhat a ni a tih theih ang.

Hliam tuar Peter-a
MSU hruaitute'n Peter-a an kan
January ni 27, 2016 khan Aizawl Civil Hospital-ah police tear gas vanga zirlai zai tur a awm thu MSU chuan kan dawng a. A rang lamin hospital-ah kan tlan nghal a. Ani hi Gospel Lalzaipuii, Keitum khua, tuna Tuikual South-a awm mek, Govt. Aizawl West College-a II Semester BA zirlai a lo ni a. Khatia police-in tear gas an hman khan a lo hîp lut hnem deuh ni tur a ni, kar khat hnuah pawh a luak reh hleithei lo va, damdawiinah inentirin an inentir ni la la hian zai tura admit nghal a ni.

Gospeli chungchang hian titi a titam hle. A rilphir hi paih tura tih a ni a, mi tam tak chuan tear gas leh rilphirin inzawmna a nei lo niin an sawi a, a dik ngei pawh a rinawm, Chutih laiin amah hi tun hma atanga pum na thin leh rilphir lama harsatna lo nei tawh a ni a, tear gas vanga a luak nasat hnu khan a natna lo awm sa chu a tizual ta niin a lang. Thahnemngai taka vawi khat luak ringawt pawhin taksa a tihchauh theihzia chu kan hre theuh awm e.

Tichuan, January ni 27 zan dar 7-ah Aizawl Civil Hospital-ah zai a ni a, hlawhtling takin a rilphir hi paih a ni. Zai lai hian MSU hruaitute leh an khaw mi bakah, amah lainattu zirlai an pungkhawm hnem hle. A chanchin an hriat rual hian Aizawl-a college hrang hrang zirlaite chuan amah kanna turin pawisa an thawhkhawm  nghal a ni.

MSU hruaitute'n Gospeli an kan (zai hma)
Gospeli an zai zawh hian MSU hruaitute hian Aizawl Saron Veng-a in luaha awm, H. Hlimawma, tuna Pachhunga University College-a II Semester zirlai chu an kan zui a, a ni hi Lunglei khua a ni. Hlimawma hian police nena an innawr ni khan police vuak a tuar nasa hle a, a banrek an vaw pelh a, an vuakna a hnungzang ruh nâ a reh hleih theih loh avangin January ni 25, 2016 khan damdawiinah inentirin x-ray nghal a ni a; MRI hi la tih leh tur hi sum harsatna avangin an la ti thei lo va, MRI hian a dinhmun a tichiang thei dawn a ni.

Hlimawma hi a hnungzang ruh nâ avangin harsatna a tawk nasa a, a awmdan pangngaiin rei tak a awm thei lo va, ngil takin a mu thei lo bawk. Kûn leh taksa han tihchet vel pawh a harsat hle niin a sawi.
MSU hruaitute'n Hlimawma an kan
Anni bakah hian hliam tuar dang an la awm nual niin an sawi a, chiang taka hriat a harsa hle. Sound duty-te pahnih hi police-te'n an vaw nasa hle a, "Keini chu sound duty kan ni a..." an tih lawm lawm chung pawhin police-te hian an hmaih bik lo. An hnungzang leh malpui vel chu an vaw duk vek a, a naupang zawk phei chu hun eng emaw chen a hna a thawk zui thei lo nghe nghe. Pakhat zawk chuan, "Hetiangah chuan ni khatah cheng 10000 hlawh tur pawhin ka duh tawh lo," a ti hial!

Kan thianpa pakhat Vanlalruata chu police-in an vuak bakah a tlu hnu an chhuih zui kher a ni âwm e. Chu kher chu a la na ngang mai! Ani hi Mizoram University Students' Council (MZUSC) 2012-2014 session-a President kha a ni.

Hei bakah hian police vuak tuar dang, helmet keh khawpa lu-a vuak te pawh an awm. MSU hruaitute zingah ngei pawh police kut tuar thisen chhuak an awm nual a ni. Hemi innawrnaah hian PwD Office tuala Wagon R chu an tichhia a. Mita hmutute sawi dan chuan, zirlai lamin a hma lam an tichhia a, police lam pawhin motor hnung lamah kut an thlak ve bawk. He car hi PwD office building neitu, kan thian Kima te motor a lo nih nghe nghe âwm kha!

Hemi ni-a police kut tuar zirlai an tam avangin zirlaite an thinrim hle a. Zanah MSU office-ah emergency meeting neih nghal a ni a, zirlaite hi bengdaih leh khap daih theih an ni lo. Internet lamah thisen chhuak thlalak a lo darh bawk si a, hei hian zirlaite leh mipuite a tithinrim em em a ni.

Tichuan, college hrang hrang zirlai hruaitute chuan ngawrh zawk leh khauh zawkin an zirlaite-ah hriattirna an chhuah a, January ni 22, 2016, zirtawpni a nih chuan Vanapa Hall kawtah zirlai an ding khat tlat mai. Treasury Square atanga Mizo Hnam Run kawt thlengin zirlai an khat tlat mai a, an kalthui hmain an thil nawr chu sawrkarin a tihlawhtling ta a ni.

Tarlan tawh ang khan zirlaite an thinrim kan tih tawh kha. Kawngzawh tuk zet chu zirlaite pawh an thawkrip a, helmet an khum a, zirlai thahnem takin an ipte-ah sairawkherh, lungtum leh tiang te an pai bawk. Police lam pawh an thahnem hle a, chhim leh hmar lamah zirlaite hi lo endik zelin, sairawkherh leh thil dang eng emaw zat an man. Sawrkar lo inhnukhniam hlauh lo sela chuan, hemi ni hian thisen a chhuak nasa hlein a rinawm.

Mipuite hian zirlai movement hi kan la pawm thiam tak tak lo va, mi tam tak chuan 'zirlai tê tê si, an va zaktheilo ve, an va tirapthlak ve' ti zawngin boruak an la daih mai. Hei hi politician leh party worker thenkhat ngaihdan awm tâwk lek a ni. Mizote kan vannei a, sawrkar a tha thin bawk a, zirlai movement lian tham kan la tawng lo. Chutih rual chuan, movement azawngah zirlai movement hi a hlauhawm a, a rapthlak a, tunlai tawngkam takin a 'bon' a ni. Hei hi mipuite'n kan hriatthiam a ngai. Mi rama zirlai movement rapthlak takte leh a thlen chhan te hi ngaihven a tha hle. Chhiar zau duh tan — Khawvela zirlai protest langsar zualte

24 January 2016

Rualbanlote hnehna ni kha

An zinga pakhat chuan thinrim tih hriat tak maiin a kut a hûm ruh a, a hachang a țhial ri bap bap a; tih theih a nei si lo. A bula pakhat lah chuan lung a chhar a, a’n vawm dawn a, “Police leh zirlai i hre hrang âwm si lo va, lo vawm ve ngawt suh,” tiin an lo khak a. January ni 21, 2016 ningani zet kha zawng, an hotunu duh lohna lantirin mitdelte pawh an țang khawp asin.

Persons with Disability (PwD) Commissioner atan hian kum 2012 khan sawrkar hna ațanga pension tawh Pi B. Sairengpuii chu kum thum chhung atan sawrkarin a ruat a; hetih lai hian Mizoram Blind Society leh rualbanlo pawl dang dangte’n an duh lohna an lo lantir tawh a; mahse, awmzia a nei lo. Kum thum a ral hnuah, nikum kum tawp lam khan sawrkarin kum hnih dang rawih nawn a tum leh ta a. A enkawl tur rualbanlote’n an duh loh chu thuhran, Mizoram Chief Minister nupui Pi Lal Riliani unaunu a lo ni kher bawk si a; hei zet hi chu, en liam theih a ni ta lo.

Sawrkar hna lak hrang hranga 3% hi rualbanlote tana hauhsak a ni a, hei hi sawrkar advertisement-ah pawh tarlan tel ngei ngei tur a ni. Chanchinbu te i chhiar chuan sawrkar advertisement i hmu fo ngei ang. Heng an hna lak tura 3% chu rualbanlote tana hauhsak a nih thu chhuahna i hmu khât hle thung ang. Hei tak hi en liam lova a țul anga hmalak chu PwD Commissioner tih tur pawimawh tak pakhat a ni. Mahse, hei hi a ti lem lo niin a lang a, hei hi rualbanlote’n an duh lohna chhan pawimawh tak pakhat a ni awm e.

Rualbanlo pawl hrang hrang zingah hian Mizoram Blind Society hi a inhlawm khawm țha ber an niin a rinawm. An zingah hian lehkha thiam tak tak te, graduate mai bakah master degree nei te an awm fur. Anni hi palzut leh pal liam mai mai theih a ni lo. An tan MSU a pen chhuak ta a. Mipui nawlpui hriat lem lohvah MSU chuan PwD Commissioner ruat nawnna hi sût turin sawrkar a lo dawr tawh a, a department kaihhnawih Social Welfare Department minister pawh an lo dawr tawh bawk. Mahse, chuti maia awlsam a lo ni lo.

Kum 2015 a han tawp meuh chuan, hmalak tak takna hun a awm ta lo. “Kum tharah in hre khawp ang,” tiin MSU chu a rûm chhar chhar mai. Kum a han thar chiah a, rualbanlote tana ding chhuak turin Mizo zirlaite an lo pen chhuak ta! Aizawla college hrang hrang zirlai hruaitu inhlawm khawm Aizawl City College Joint Students’ Union (ACCJSU) chu rualbanlote tan an rawn thawk chhuak a, January ni 21 a han nih meuh chuan, Aizawl kawtlaiah college zirlai sang tam takin kawng an zawh a, rualbanlote tan an au.

Kawngzawhnaah khan mitdel 12-te in lo hmu em? Kawngzawh hmahruaiah țangin, an tiang hman thiam, zirlaite vuak nana siam ni hauh lo chu hawl chungin muangchangin ke an pên a, khangmite khan a lo hmutu tam tak mittui a titla a, zirlaite’n an thil nawr a hlawhtlin hmaa nawr chhunzawm zel turin chakna an pe a ni. Sawrkar chu koh eih theih lohvin a ngawi vung vung si a, tlai lamah venghimtu police-te leh zirlai an innawr ta chiam a, rualbanlote tan thisen a chhuak ta. Mizo zirlaite thisen chhuahtu heng police-te hi tuikuk leh chakma laka tiang la lek ngai hauh lo leh, Mizoram ramria kawhmawh bawl țhin Assam Police leh Assam Forest hnathawkte hmachhawn ngai lo police an ni.

Kha innawr video en chuan in hmu ang. Police hovin an lal tiang duhtawka zirlai vuak nana an hmang lai kha. An hmaa an fapa rual lek zirlaite kha tualthattu leh pawngsualtu vuakin dîm hauh lovin an vua a, zirlaite thisen a chhuak ta zawih zawih a nih kha. Hetih lai hian mitdel 12-te hian tih theih an nei si lo. Awmhmunah an lo inhum ruh a, lung an lo hûm a, an lo inseh ruh a, tih theih nei lovin awmhmunah an lo khur chur chur asin.

MSU leh a thawhpuite’n kawng an zawh dawn tih an hriat khan heng mitdelte hian an tan a ni tih hriain a phur phurah an țang a, a țhente phei chu kawngzawh tur liau liauvin Kolasib ațangin an lo kal nia! Kawngzawh ni-ah pawh zingkar hma takah midang zawng zawng chhuah hmain an chhuak khawm a, police vuak an tuar ve ang tih an inhre lawk hauh lo. Hre lawk pawh ni se thisen hial chhuak khawpin an țang ngam. Mitdel vawtu police-te mawlh kha.

Hlawhtlinna leh hnehna chu rualbanlo leh mitdelte’n an chang ta. An lawmna a luangliam a, an pian ahnu lamah an hlimnain a tawng san ber țum a ni hial ang, MSU leh zirlai hruaitute chu lawmthu an hrilh mawlh mawlh a, Kolasib ațanga lo kalte phei chuan an haw hnuin, message-in lawmthu an rawn sawi zui țawk țawk a ni.

Sawrkar hi nawr kal ngaiin awm tawh lo sela, an hnua an tihhlawhtlin nghal theih tho tur chi-ah chuan buaina lian tham leh thisen chhuah hmasa kher lovin tihlawhtling nghal vat mai sela a duhawm hle mai.

19 December 2015

Isu ka hmangaih che

Damlo tidam hnem ber doctor ropui Lal Isua

Khawhar chhungte thlamuan thiam ber psychiatrist ropui Lal Isua

Tanpui ngaite tanpui nasa ber social worker Lal Isua

Mi zawng zawngte angkhata hmangaih theitu awmchhun pastor ropui Lal Isua

Tehkhin thu hmanga khawvel hneh thak thei professor ropui Lal Isua

Setana bum theih loh khawpa fing philosopher ropui Lal Isua

Hriat loh reng nei lo Alpha leh Omega scientist ropui Lal Isua

Ka tâna thi awmchhun i nih avangin ka hmangaih reng ang che, Lal Isu.

I vanglai hian

I vanglai hian i lei hmang fimkhur rawh, hmelma a siam thei si a.
 
I vanglai hian i mit meng fimkhur rawh, sualah mi hruai thei si a.
 
I vanglai hian i beng dawh uluk rawh, thu tinreng hretu a ni si a.
 
I vanglai hian i kut hmang tha rawh, sual bultantirtu a ni thei si a.
 
I vanglai hian i ke pen fimkhur rawh a, mi a hruaibo thei thin si a.
 
I vanglai hian i thluak tifim rawh, ngaihtuahna tha lo a siam thin si a.
 
I vanglai hian i siamtu hre reng rawh, Engkimtithei Pathian a ni si a.

Hman leh tun

Hmanah chuan ka la naupang a,
Nu leh pate thu ka awih lo va,
Khawlaiah bawlhhlawh ka paih a,
Meizial zûk ruk ka chîng a,
Inkhawm hlutzia ka hre lo va,
Thil sual ka ti fo va,
Ka nu leh pate rilru a hah thin.

Tunah chuan puitling ka ni tawh a,
Nu leh pate thu awih loh ka hreh tawh a,
Bawlhhlawh thianfaitu ka ni tawh a,
Meizial zûk that lohzia ka hre tawh a,
Inkhawm nawmzia ka pawh tawh a,
Sualin min ngam tawh lo va,
Chhungkua kan va hlim ta em!