Ka Pisa Tê

 Kum hnih leh a chanve zên zâwn chu he pisa tê ka luah hnuah ṭuan ṭul vangin ka chhuahsan dawn ta. Vawiin hi ka ni tawp ni a ni a, seminar kan neih avangin ka tlawh hman lo. Tlai takah kan bang a, ban rualin ka va tlawh a, ka lung a leng hle mai. Ka lehkhabu leh thil pawimawh tam zawk chu ka lo thiar chhuak tawh a, banga ka lem an ziak, ka tar chu a tawp khar nan ka hmang a ni.

He in chhunga ka ṭhut luh chuan ka lung a awi a, ka thla a muang a, keima pual ve liau liau a nih hi, ka ti ṭhin. Khi hmun 'thianghlim' khi zirna avanga ka luah, man chawi lova ka luah, thawhrimna avanga ka luah theih chauh a ni a, a chhung han en mai chuan pisa ropui tak ni lo mah se, ka ngai hlu a ni. Israel faten Aigupta chhuahsana khawizu leh hnute tui luanna Kanan ram an pan ang mai khan, hmasawn duhna leh thil ṭha zawk beiseina avangin ka chhuahsan ta chu a ni a, ka lung a tileng ngei mai.

Khi hmunah khian thil ṭha lo leh sual ka ti ngai lo va, zirna leh class lak tur inbuatsaihna hmun ber a ni. Hna laklawh a awmin mahriak têin riahrun ka rem a, zan eng emaw zat chu ka lo mu khamphei ve tawh a ni. Ka dawhkan hi ama tawkah a hnawk ve thei em em mai a, hnathawh ni-ah kan zirlaiten duhsak takin min tihfaisak a, min lo rem felsak diam ṭhin a. Chungte chuan a rûk têin min tihlim veng veng ṭhin.

Zirlaiten man tlawm zawk leh awlsam zawka an zirlai kaihhnawih lehkhabu an neih theih nan, he hmunah hian lehkhabu ka zuar fo va; ka buai phah ve viau thin! Dawhkan pawhdawhah hian pawisa ka dah mai zel a, ka kalh lo. A bo ngai lo. Eng tik lai pawhin damdawi tui leh nachhawkna mum ka kawl reng ṭhin a, rikrum thilah zirlaiten an rawn ban ṭhin a. Department pisaah hian kan kawl ve tho va, a zawh laklawh chang a awm avangin ka kawl hrang ve a ni. Computer dawhkan hnuaiah hian pawhdawh lian zawk a awm a. Chutah chuan kan zirlaite test paper te, assignment paper te ka dah khawm ṭhin a. Nimin lamah ka hai a, chhuak tate paper thleng mai khan a ngai ngaiin a lo la awm a, "Guest Professor" te kha kan han ni leh lawp lawp thin kha a nia! Ka lung a leng hle.

Kum rei lo tê chauh ka awm a, chuti chunga a eng emaw ber ang ziazanga ka heti fo mai hi miin mak min tih ka hlau va, mahse, ka inthiam chawp. Ka hun hmasa lam ka ngaihtuah a, kan ṭhiante leh zirpuite tam zawk chu zirna inah zirtirtu an ni a, chutih laiin kei lah politics tuifawn nu takah ka pil bet bet a; chuta ṭangin an khawvel ka hmu pha ve vek si. Zirtirtute Ni a lo thleng a, ka ṭhiante chu an zirlaiten thilpekte pein duhsakna an hlan a, an thilpek kha ka awt a ni lo va, mahse, zirtirtu an nihna anga zahna an dawn kha ka awt ngawih ngawih ṭhin; chu chu politics lipuiah a awm ve si lo. Social media-a "Miss/Sir" an han ti te hi ka chhiar zawng ringawt pawhin ka ngaihtuahna a kal thui hle ṭhin.

Chutiang mi chu, ka awh em em dinhmunah Pathianin min dah ve ta phut mai a, zirtirtu anga duhsakna ka ṭhianten an dawn thin ang kha ka dawng ve ta ṭhin a nih chu! Ka thinlung hlimna leh lawmna min hriatthiampui vein ka ring. Kum hnih leh a chanve chauh pawh ni se, ka tan chuan a hlu zual bik em a, mi dang zawng aiin ka kamtampui lo thei lo a ni. He pisa tê hi ka la luah kham lo va, chutih rualin keima duhthu ngeia chhuahsan chu ka ni ve deuh lawi si. Kan kumhlun theihna hmun tur chu he pisa tê chhungah awm ni sela, ka'n kalsan lo tur che a ni a. Chung lamin ka tana a buatsaih hmun chu thahnemngai tak leh theih tawp chhuaha ka luah mai a lo ngai ta a ni.

Aw, ka pisa tê hi! Rei lo te hnuah chuan Josefa hre lo lal dang a lo piang ang mai kha a ni tawh dawn a. Neitu thar a nei tawh ang; kei aiin a tuaihnumin a luahlum thiam zawk maithei! A kalh leh hawnna chabi ka kuta awm ve reng ṭhina kha, duh hun huna luhchhuah pawh a remchang ve tawh dawn lo. Zan mu ka chhînna hmun kha khual ka channa hmun a lo chang tawh dawn a ni. Ni hnih khat chhung lek tê mai pawh hian khawvel a va inher danglam chak em! Khi, kan hma lawkah Krismas pawh a fu leh vûng tawh alawm!

"Aw... Ka ngaih, zawngho!"

Generation Pahnih

He lei hringnunah hian mihring hun hi, generation hrang hrangah an then a, chung zinga pahnih — Millennials (Generation Y) leh Generation Z chungchang hi tlem azawng han sawi ta ila.

Milennials (keiniho) hi kum 1981 atanga kum 1996 bawr vela piangte hi kan ni a, kan hun chhung hian khawvel hi technology-ah a ṭhang nasa em em a; digital khawvel lo daidar hmasatu kan ni.

Khawvel sum leh pai dinhmun a ṭha lo va, zirna lamah harsatna kan tawk nasa a, puitu loan lak te a harsa a, he khawvela dam khawchhuak turin hahthikula kan beih a ngai a; khawtlang, vantlang, pawl leh kohhran lama nihnain min phuar nasa a, kan nun leh chhehvel thil hi a inzawm nghet lehzual a ni.

Gen Z-te hi kum 1997 aṭanga 2012 inkara piang, tunlaia 'ṭhalai/ṭhangthar' kan tih, tun khawvela a changtute hi an ni ber ang chu. Anni hi digital khawvela lo piang chhuak liau liau an ni a, technology an ṭhan hnan a, social media leh an nun a inzawm tlat tawh a ni.

Khawvel a changkang tawh a, zirna leh hmanrua a ṭha tawh em em a, an thluak pawh a ṭha a. Sum leh pai dehchhuah a lo awlsam tawh zawk a, eizawnna bul han van mai pawh an harsat lo va, khawl (smartphone/computer) hmaa bur ngar ngar an nih avangin chhungril (mental) lamah harsatna an nei nasa niin a lang.

Gen Y-a thil serious taka ngaihte kha Gen Z-ah chuan ngaia an neih thil a lo tam ta a. Tun hmaa bra nena thla lak mai mai pawh veng chhung aṭanga inhnawhchhuahna tham a ni a, tunah chuan khawlai len nan kan hmang lo chauh tawh a ni.

He generation pahnih ka rawn tar lan chhan chu, chu khawvel hmang kawp kan ni a (kan nu leh pate erawh Gen X an ni). Gen Y-a piang leh seilian, chu nungchang leh nihphung keng, mahse, Gen Z-a luta ṭhat lai hun hmang chho ta kan ni a; kan that lai hun hi he generation pahnih danglam ve tak hian min nangching a, kan buai zo ta a nih hi.

Gen Y-ah chuan nulate kan la inrim a, mihring nun a nuam a. Tunah erawh chuan inrim a bo titih tawh a, nula leh tlangval inkawm dawn chuan khawiah emaw len chhuah te a lo ngai a. Gen Y-in Gen Z ngaihzawng a neih chuan a insiam rem fe a ngai. Chu chu tuna ka dinhmun chu a lo ni ta a ni! Tunlai ṭhangtharte nun leh an khawvel hi chenchilh mah ila, hriat chian tak tak a har a. An tui zawng leh duh zawngte chu a lo dangin a lo hrang ta deuh va, keini zawng kan hlui ta vawng vawng a ni ber.

He new generation-ah hian a tlangpuiin hmeichhia (nula)-te hian 'duh tak bahra khur laihpui' ai chuan 'duh ve tho khuangchawipui' tur hi an changvawn a ni ta deuh mai a. Hmangaihna aiin humhimna (security) an dah lalin an dah pawimawh tawh zawk niin a lang a. Gen Y tlangvalte leh Gen Z nulate insuih rem chu thil tih huphurhawm tak a ni ta reng mai.

Materialism thlipuiin min nuai ta telh telh tawh a, kan thiangzau (liberal) ta em em mai a; 'kan' nun leh 'an' nun hi a inthlau tawh a. Kum aiin sum a pawimawh tawh zawk niin a lang. Ngun taka ka ngaihtuah ka ngaihtuah hian, tun chen chen ka la 'hetih' chhan chu he generation pahnih inkara âwl (gap) zau lutuk hi ni ta berin ka hria!

(November 7, 2023-a ka facebook status ka rawn dah tha a ni e).

Khawdur kara ni êng chhuahtu hripui leng

 "Zirtirtu ka ni" han tih ringawt mai te hi inthlahrunna riau ka la nei a; classroom-ah kan han lut a, zirlaite'n duhsakna thu min lo hlan (wish) te hian nasa takin ka la lai thin. Kum hnih tha bak hi mi ka la zirtir lo va, ka zirtir avangin miin thiamna te, hriatna thar te an neih phah em ka hre lo va, mahse, keimah tak hian hlimna ka chhar a ni. Zirtir hna hi nuam ka ti a, sikul chawlh ni-ah te hian ka khua a har em em thin. Nun chawhnu lam ka tem chho tan a, zirlaite nena hun hmanho te, an zinga awm hrim hrim te hi ka thlahlel em em thin.

Ka sawi ve fo thin a, zirtirtu nih hi ka châk a, mahse, nih tumna ka nei ngai lo. Hun a inher a, he khawvelah mihring ruahman lawk loh angin thil a lo thleng fo thin a, chutiang thil thleng thin chuan keimahah 'zirtirtu hna' a rawn her chhuahpui a ni ber.

'Intih-engemaw' ve riauna ka nei a. Mahni kea din a, mahni thuna bera eizawnna neih a, mi dangte tana eizawnna siam hi ka tum ber a ni thin. Chumi a nih avang chuan MA ka zir zawh hnu te, M.Phil ka chhuah hnu te thleng pawhin zirtirtu hna emaw, sorkar hna emaw ka dil ngai lo va; ka tum ber kawng zawhin dawr (desktop publishing) ka siam a, chumi hnuah computer zirna ka han ti leh a. Chutah chuan ka thu ber a, mi tam tak tan thil ti thei lo mah ila, mi pahnih khat tan tangkaina ka nei thei a, ka lungawi em em tho.

College kal lai atangin zirlai pawlah ka inhmang a, kum 2017-ah thiante nen intiam rualin politics-ah zuang lutin MNF ka zawm a. Eizawnna atan Vanapa Hall hnuaiah sawn dawr ka siam pah bawk a. Ka duhnaah tak ka inhmang thei a, ka zalen a, party lamah pawh theih tawp chhuahin ka inhmang a. MNF opposition laia lut kan ni a, sorkarna a chan theih nan tha pawh kan thawh ve hman a ni. A rîk rêt rêt lai atanga ka ngaihven ve reng, RUSA zirtirtu hna lak te pawh kha politics-a ka luh tak hnuah chuan dil enah pawh ka en lo va, ka dil ta lo reng bawk a.

Chung hun lai chuan, MA ka zirpui ka thiante chu zirtirtu an ni a, sikul leh college hrang hrangah an thawk darh a. Zirtirtu Ni a lo thlen changa zirlaite duhsakna an chang te, zirlaite'n zahna chibai an buk te chu an status fo va, ka awt thin. An zirlaite'n zah taka "Miss" "Sir" an ti ringawt mai te hi piang vannei ka ti a (zirtirtu kha vanneih vanga lut an ni, ka tihna a ni lo). Kei erawh chu ka dam chhung zawngin, chutiang dinhmunah ka ding ngai dawn si lo, tih te ka ngaihtuah fo mai.

Kum 2020-ah hripui thlipui a lo hrâng ta a. Kum khat vel zen zawn mai chu dawr inhawng thei miah lovin, luah man leh bill chawi ve reng siin ka kal ta a. Khawl sa eng mah nei lo, ei chawp tur thawk chhuak ve mai tan chuan tihngaihna ngang a awm ta lo va, dawr chu ui tak chungin ka tiral ta a. Kum 2021 a inher chhuak a, hripui pawhin zah a ngai tawh mahna tiin ka thiannu nen inkawpin , beiseina sang tak nen computer zirna dawr kan kharchhawng leh ta a.

Instructor kan ruai a, CSC kan ti ve bawk a, dawr chu ka thutchilh ve rân thin. Mahse, thla tam kan kal thei chuang lo. A chang leh kan inkharkhip thut thut a, a chang leh kan inthlahdul a; chutih laiin mi thiltithei zawk, eichawp dap miah lote'n sorkar nena thu ngaihtuah ho an neihin inkharkhip zel an lo rawt ve reng bawk a. Chung thutharte chu mangchhia leh ânchhia a chang a; duh angin dawr pawh kan kalpui hleithei lo va, kum chanve vel kan kalpui hnuah kan tiral leh ta mai a ni. Khatih lai khan, bei a dawng thin hle.

Kum 2018 MLA inthlanah MNF-in sorkarna a chang a. Mi tam tak chuan an hlawkpui a, an len phah a, hna hmuh nan te an hmang a, in leh lo din nan te pawh an hmang. Kei pawhin hlawkpuina a mual mual chu ka nei ve tho. Mahse, mite ang pha tura thil tih ngaite kha ka miziain a pha lo va; hripui hrâng avangin eizawnna mumal ka nei ta si lo bawk nen, kum 2021-ah chuan ka inlamlet ka thut mai.

Party la bansan chuang lovin, kum 2021 August thlaah PUC Guest Lecturer ka zuk dil a, ka tling lo. Tlin kha ka inbeisei pha lo va, interview experience neih nana dil ka ni ber zawk. Chumi hnu August thlaah MZU-ah Ph.D zir tumin ka dil ve leh a, ka tling lo leh. A hnu lawkah chutah vek chuan Guest Faculty ka dil ve leh a, ka tling lo leh. Tlin inbeisei tak chunga ti ka ni chuang lo va, kan miss leh sir-te'n academic lamah ka inher a ni tih an hriat ve nan hrim hrim a dil a ni ber.

Interview ni tak kha aw! Hripui lengin kan chhungkua min luh chilh a, RTPCR test kan neih ni tak tur a nih avangin interview pawh hmachhawn loh mai ka rilruk a, engah mah inbuatsaihna pawh ka nei ta lo kha a ni a. Mahse, test kan neih hnuah LDC ka zuk phone a, mi pathum vel interview tur an la awm thu min hrilh a. Hmanhmawh takin ka zuk tlanthla sawk sawk a, ka zuk tlingtla hram a. Ka tling lo na a, ka tih hram hramna khan tun hun min hruai thleng ta a ni.

A hnu lawkah Sir Zara leh Pu Mawitea (Prof. RL Thanmawia, HoD) hnenah atangin phone call ka dawng a, zirtirtu damlote puibawm turin min ko a lo ni a, ka lawm ngei mai! Tichuan, kum 2020 September thla atangin zirtir hna chu ka thawk tan ta a ni (MCC lamah ka tling lo leh, tih kha han zep tel hram ila). Hrileng avangin online-a class lak a ngai a, camera ngam lo ngang mai hi ka ni a, camera hmaa zirtir hna bul han tan chu ka huphurh ngei mai. Zirtir hna la thawk ngai miah lovin University atanga bul han tan kha huphurhawm tak a lo ni ve reng reng bawk a. Academic lama rilru seng ngai lo, party-a khingpuite chhiatna ngaihtuah reng renga hun hmang thin tan phei chuan harsa tak a ni.

Class lak tan hma te khan ka vir buai nasa mai. A lo thawk tawh sa, thianpa Zuala (C. Lallianzuala) hi college ka kalpui, MA leh M.Phil thlenga ka zirpui a ni a, a inah ka zuk pan chamchi a. Ho tê tê anga ngaih tur thlengin ka zawt dap a. Thianpa Zuia (Kelsih) pawh ka zawt awl lo; chutiang chuan bul ka tan a; tunah erawh chuan Guest faculty-in ka awm ta a. Tichuan, party-ah ka inhmang hman ta lo hrim hrim bawk a, chhuahsan law law thain ka hria a. Kum 2022-ah party chhuahsanin politics lam chu ka mangtha ta a, ka inchhir lo va, ka inchhir lo zelin ka ring. Kum 5 chhung politics-a hun ka lo hmang te kha, duh aiin harh chhuak tlai mah mahin ka inhria a, ka ui takzet.

Ka beisei phak ngai loh 'Ni' bik chu vawi hnih ka hmang ve ta (2021 kha online a nih avangin zirtirtu ni hman theih kha a ni lo va). Pian ahnu lama 'Ni' bik neih nawmzia ka tem ve ta a, ka awh em em ka thiante dinhmun ang kha ka chang chho ve ta a nih chu! Thil tam tak ka ngaihtuah let a, Pathian min hruai dan hi mak ka ti thin. Ka tana ânchhiaa ka ngaih hripui leng khan tun dinhmun min hruai thleng a, mi tam tak chhiatna kha ka tan chuan khawdur kara ni êng mawi tak mai chhuahtu a lo ni reng si.

Ka tan Lalpa a ṭha

Vawiin August 5, 2022 khan Mizoram University (Mizo Department)-ah Ph.D entrance result a chhuak a, min lo thlang ve hlauh mai a, ka lawm hle. Ka rilruah ka tana Lalpa ṭhatzia hi a lo lang uar uar a, vawiin hriat rengna atan tal pawh hei hi ka ziak a ni.

Party sawi leh ṭhin loh theih a ni lo. Nikum 2021 July thla khan kan hun tawnin a lo zir bawk nen, academic lama inhman leh duhna ka nei lian hle a; thutlukna ka siam a. Party aṭanga banna hranpa thehlut chuang lovin ka active zui ta lo va (Banna thehlut kher lovin active lo zui mai ila, tih kha ka ngaih dan a ni). Kuminah, Mizoram Christian College (MCC)-ah Asst. Professor hna a ruak a, ka dil ve a. MZU lamah Ph.D an lak leh dawn chuan ka dil ve leh ang ka ti a (nikum lamah ka lo tla tawh a). Party hi ka active tak tak dawn chuang lo va, ka hna dilah emaw, Ph.D lamah emaw ka tling ve hlauh a nih chuan party pawh ka bansan fel law law mai ang, tih rilru ka pu a.

MCC lamah interview thei tur tein min lo thlang chhuak a, ka lawm hle. Chutih rual chuan ka rilruah thil dang lian tak mai a rawn awm a. 'Tlin chuan ka bansan ang' tih rilru ka putah khan inthiam lohna ka nei tlat a, Pathianah innghat pumpuhlum ngam lovin thil dangah i innghat a ni, tih chu! Party-ah emaw, party hotute-ah emaw beiseina leh innghahna la nei ve tlata inhriatna chuan 100%-in Pathianah ka lo innghat hauh lo a ni tih a rawn tichiang em em a, chan ngam khawpa Pathiana innghah kha ka rilruah a lang tlut tlut a, chu rilru chuan mi hneh ta a ni ber mai. July ni 11 khan party atanga banna chu ziakin ka thehlut ta a ni. Party aṭanga ban avanga chan tur vak a awm eng nge awm tih zawhna a awm thei. MNF sorkar theihna atan theih tawp kan lo chhuah ve tawh a, sorkar hnua han bansan leh daih kha a uiawm ve hrim hrim a. Ruling party-a nihna pawimawh tak chelh laia bansan hi (lungawi lohna vang pawh ni si lovah chuan) thil awlsam a ni lo a ni.

MCC chu kan han interview a, ka tling zo ta lo va. Pathian hnena nasa taka ka dil chu, tlin loh pawha pawm dan thiam hi a ni. Ka dil ang ngeiin kei aia ṭha zawk leh lak awm zawk an la a ni tih chu ka pawm thlap a. Waiting list-a ka awm pha ve ringawt mai te chuan min tilawm a, mahni inrintawkna leh phurna nasa takin min siam a, chu chu ka tan a hlu takzet. Ph.D pawh chu ka han dil ve leh a. Written test paltlangin interview kan nei a; written test-a ka inziak tling ringawt pawh chuan mahni inrintawkna lian tak min pe a, interview hnuah ka lo tling ta lo a nih pawhin a lehpekah chuan ka tling tawh ngei ang tih rilru ka pu a. Vanneihthlak takin min la ve ta a ni. Pathian chuan MCC-ah ni lovin Ph.D zir turin rem min lo ruatsak reng mai tih a chiang em em a. A tul a nih pawha chan ngam tura amah ka rinna chu mal a sawm a ni ka ti lo thei lo. Pathiana innghah ngama malsawm tlaka theih tawp chhuah chuan a thlawn ngai lo tih a va chiang em!

Pathian ruat lohvin eng mah a thleng lo vang tih ka ring a, ka chunga thil thleng eng pawh pawm thiam ka tum ṭhin. Nikuma academic lama inhmang tura thutlukna ka siam aṭangin hun rei lo te chhung hian a tlak theihna awm ang angah chuan ka tla ve mawlh mawlh mai a, chungah te chuan beidawnna emaw, lungawi lohna emaw, tawrh nat viau emaw ka nei ngai lo. Ka ṭha tawk lo va, ka thluak pawh a hriam tawk lo tih ka pawm a (Party-a kum 6 ka tal chhung khan zirna lam thil ka hlamchhiah ṭhak a, chu chuan zirna kawngah min tihniam a, ka hnufum a ni), chu chuan hmasawn duhna leh chan tawka lungawina min pe a ni. Chutih rual chuan, ka ta tur chu eng tikah emaw chuan a lo thlen ngei ka beisei a, ka beisei chu hun khirh leh harsa ber ber ka tawh chang pawha min khai chhuak ṭhintu khian min tihhlawhtlinsak ta a ni.

Ph.D zir tura tlin hi engti fakauva lawm tur nge tih chu ka hre lo va, mi ṭhenkhat tan chuan thil pangngai ve mai a ni maithei. Mi tam tak an lo tling tawh a, an lo zo tawh bawk. Mahse, seat chan a harsatzia leh ṭhangthar hriam leh ṭha zawk chhuah tam takzia te, chu mai bakah ka hringnun zinkawng leh ka dinhmun ka ngaihtuah let hian ka tan chuan thil ropui a tling a, ka tan Lalpa a ṭha, tih loh rual a ni lo.

 

Keimah kha

Kawlvalenchham thleng tawh mah la,

Mual za tam pen bo tawh mah la e,

Nuihzat leh cheksawlh bak i hlawh loh kha.

Deu leh endawng kha i tan eng nge sawtna?

Tawrhna hnuchhawn duhin tawrhna bawk i hmachhawn a,

Hnuchhawn hringnun thimin a hmuak che.

Siam ṭhat theih loh tihsual a awm ngai em ni?

Dai tawh lo la, i tlûk hlen hmain.

Hma lam pana i mittui a tlâk chuan,

Lo lêt leh la i nui dawn lo vem ni?

Hnungtawlh hreh mi i nih ka hria a,

I tan inher a tâwk, hma lam i hnuchhawn theih nan.

Hetah i tân chawimawina a awm,

I tân ropuina a awm a, hnehna a awm;

Zahawmna kawngka pawh a inhawng e.

Kawng khar hnan i la ni lo va,

Nghillhin i la awm hek lo.

Ka hmu che, sawta keimah kha!

Mala i awm ka hmu che a,

Lo kir la, lo ni leh la, keimah kha.

Vanglai thlahna

Naupang tê nih laiin harsatna rapthlak tak takin min nuai a, eng harsatna nge sawi dawn ila, ka la sawi duh rih loh tam tak sawi a ngai dawn si a, chumi turin ka la inpeih si lo. Tleirawl tê niin retheihnain min bâwih a, mihring nuna a nuam lai leh hlimawm lai ber chu that lai hun hi a ni a, chu huna vanglai nun hman kan duh vek a ni. Chu hun tha zawng zawng chu retheihna nen ka hmang zo a ni ta der mai.

Ka that lai hunah hian ka duh zawng leh châk zawng tih ka duh a, ka awh zawng neih ka duh a. Ka nih duh nih te pawh ka duh. Midangte pawhina awlsam zawka hlawhtlinna an chan ang hi, chan ve ka duh a, ka tana a rem lohna bik tur ka hre lo. Mahse, rem lo bik emaw tih mai tur a ni. Suangtuahna ka han neih ve te, beiseina ka han neih ve chiam te pawh hi engmah lova kal ral chu a tam zawk a ni.

Mi tawn loh ka tawng e ka ti hauh lo va, mi tawh loh tawk lah ka ni bik lo. Mi tawn tawh hrehawm lam hlir tawnga a hlimawm leh nuam lam mi tawn tawh tho tawng thei lo nih bik erawh, hriatthiam a harsat chang a tam mai. Eng pawh ni se, beiseina erawh a thi lo va, kei erawh chuan heti hian vanglai ka thlah ni mai teh se. Ka vanglai a pelh hunah, ka lawmna ni tur a intan ve tawh mahna.