Animal Experiments

Mihringte hi kan damdawi hman zawng zawngte hi kan hman hmain a that leh that loh te, a that lohna a awm em tih te chu ramsaa chhin hmasak phawt a ni thîn a. Tûn thleng hian khawvel hmun hrang hrangah shampoo atanga cancer damdawi thlengin an siam hmain thil ramsaa chhin hmasak zêl a la ni. Tûna kan damdawi kawl lai leh ei lai thlengin ramsa hmanga enchhinna paltlang vek an ni tihna a nih chu, hnimhlum (anaesthesia) thlengin. Great Britain ramah chuan heti ang experiment hi kum tin maktaduai li ngawt neih thin a ni. Hei hi a chhan ni àwma lang chu, an ram dânah damdawi rëng rëng hman a nih hmain ramsa, la dam lai ngeiah vawi hnih tal enchhin hmasak phawt tur tih dân a awm vâng a ni mai thei. 

Chu enchhinna atana thil nung tam tak tihhlum thin an nih avângin Animal Rights Group-te chuan ramsate pawh hi mihring ang bawka na hria an nih avângin chutia tihhlum mai mai leh tihnat a tha lo ve tiin nasa takin an dodâl thîn a. He'ng group-te hian damdawi company-te laboratory-a heti anga experiment an neih thinna hmun chu tichhe thînin, Great Britain ram chhûngah ringawt pawh pound maktaduai 150 hû chu an tichhe tawh a ni.

US-a Animal Liberation Front (ALF)-te chuan kum 5 kal ta khân heti ang laboratory hi hmun 10 chuang an tichhe tawh a. University of Minnesota-a Alzheimer's disease leh brain cancer vaccination tur enchhinna hmunpuia an hmanrua US dollar 7,50,000 chuang man tihchhiat a ni bawk a. Hei hi ALF-te chuan an tih niin an sawi.

US-a Animal Rights Group lian ber, People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) dintu zînga pakhat, an director hlui ni bawk, Ingrid Newkirk chuan, "A rat is a pig is a boy is a dog," a lo ti a. Sazu, vawk, ui leh mihringte thihna hi a rapthlâk dân a inan vek thu a sawina a ni àwm e.

Heti ang thil a lo thlen tâk avângin Animal Rights Group leh experiment neih hi a tha a ni ti pâwl thu chu a inhmu lo chho ta viau mai a. A hnuaia mi hi an ngaihdân a ni hlawm.

Thil nung hmanga damdawi enchhin hi a sâwt tak tak em?

A tantu pâwl: Ramsa hmanga enchhin avâng liau liavin Rabies, Polio, TB, Mumps leh Rubella vaccination siamchhuah a ni.

Animal Rights Group: Ramsa hmanga enchhinna hi a dik ber lo va, damdawiin mihring leh ramsaa a thawh dân a inang lo a ni.

A tantu pâwl: Antibiotics, HIV Drugs, Insulin, Cancer damdawi chi hrang hrangte hi ramsaa enchhina siamchhuah a ni.

Animal Rights Group: Ramsa hmang lova mihringte tissue, statistics leh computer model atang pawhin damdawi a hmuhchhuah theih tho a ni.

A tantu pâwl: Zirchiangmite chuan ramsa leh mihringte taksaa damdawiin hna a thawh dân a inang vek avângin a pawimawh hle a ni an ti.

Animal Rights Group: Laboratory chhûnga kharkhip tlata rannungte tihnat an nih avângin an taksaa damdawi a thawh dân tur ang pawhin a thawk pha lo va, thil chhuina atan a hmantlâk loh a ni.

A tantu pâwl: Ramsa hmangin inzai dân leh organ transplant-te hi hriat chhuah a ni.

Animal Rights Group: Damdawi leh inzai dân chauh ni lovin, thil thenfaina chi hrang hrang avânga ramsa thah hi a dik ber lo a ni. 

Damdawi test/experiment neih nana rannung hman hi a dik em?

A tantu pâwl: Ramsa aiin mihring nunna a pawimawh zâwk.

Animal Rights Group: Ramsa nunna leh mihring nunna hi a hlut dân a inang reng a ni.

A tantu pâwl: Damdawi test nana ramsa hman te hi tihduhdah leh tihnat luat an nih lohna turin dân khauh tak a awm.

Animal Rights Group: He'ng dânte hi awm mah se, ramsate hi a nawm a maka sawisak an la ni reng tho a ni.

A tantu pâwl: Kumtin ei atan ramsa tam tak tihhlum an ni tho va, chumi kâra damna tur duh avânga thah hi mihringte tân tho a nih avângin a pawi lo a ni.

Animal Rights Group: Heti anga damdawi test nana ramsa thah hi tualthah nen a danglam chuang lo.

A tantu pâwl: He'nga ramsa thahte hian nâ an hre hman chuang lo.

Animal Rights Group:  Bûr te tak të të-a khung an nih hian rannungte an rethei em em a, keini angin nâ an ti ve lovang tih tunge sawi thei?!

Damdawi test nana ramsa hman duh loh pâwl, Animal Rights Group-te chuan heti anga hmanrua atana ramsa hmang thînte chu vauvin an hmanrua an tihchhiatsak thîn a. University of Oxford-a director, Colin Blackmore-a'n thluak natna damdawi siamchhuahna atana zawhte note a hman thu chu he'ng pâwlte hian lo hriain, a office-ah blade fûn an thawn a, a secretary chuan hliam a tawrh phah nghe nghe a ni. A fa pathumte chu kidnap hiala an vau avângin vêngtu pêk nghâl an ni a, a in chu rawk niin a bungrua tam tak tihchhiat a ni bawk a, amah pawhin sawisak a tawh phah hial a. He'ngte avâng hian police tel lova pâwn chhuah a ngam lo phah hial a ni.

He'ng thilte hi thleng thîn mah se, a duhtu pâwlte chu a tangkainain a la bûkrit zâwk zêl a. An zînga mi pakhat, Al an tih chuan, "Hmêl tihthat zâwkna tur emaw,  vun tihmâmna tur emawa thah chu ni se, tuman an pawm thei lo vang. Chutih laiin ka fapa damna tura ramsa thah a ngai a nih phawt chuan kut lâwng pawhin ka thet mai ta lawng!" a ti nghe nghe a ni.

PETA Co-Founder, Ingrid Newkirk chu.

Chhiarzau duh tân:

1. bbc.co.uk 

2. wikipedia.org

3. animalaid.org.uk

4. idebate.org

Note: Ramsa, rannung tihte'n ka hmanpawlh nuai a, mihring ni lo thil nung zawng zawng a huam vek a ni.

Facebook-ah PETA co-founder Ingrid Newkirk (page).

Ka thiam loh a ni e!

Mite anga theia tlina thluaithlu thlem thluam thiam thîn ni lo mah ila, phuaia pawrin pherh pheng phung teh mah se, peihnain a phâk phawt chuan zira ziah zauh zeuh zeuh loh chuan kan zuai mai dâwn e!

Hmânah ka ziak tawh; 'tu pu nge?' tih kha. Hmâna tu pu nge an tih kha tûn thlenga tu pu nge min la tih deuh sep sep thin avângin bânsan mai theih a nih lohna chin pawh a awm ka ti!

Ka kum zât dik tak hria apiangin, ‘i va la naupang êm êm’ an tih ziah thin, min hmuh veleha an nuiha an ner suk thinna chhan hi thil dang a nih ka ring ta lo.

Hlim taka ka nuih vun vun lai an hmuh avânga ka bula naupang awm an tap ziah hi keima thiam loh a ni lo va, ka thiam loh erawh a ni! Vaibel pak hlat hlat tur âwm hmêl pua min hmuh mêk laia motor lem ka la lâwm tlat hi ka thiam loh ni lovin mi dang thiam loh a ni thung!

Ka nuih apianga tap emaw min ti a, ka tah apianga nui emaw min ti thîntute hi ka dem hauh lo va, ka hlimna tur tâwk thil a awm ring ngai lotute pawh ka dem hek lo. Buhfai chhum hmin mai maia ka puar ring lova, ‘chuti chuan JCB a ei zawh hnu chuan road-roller a melh tai leh ta a..’ tih thu lo chhuahna bul ka nih an ring tlat maite hi mak pawh ka ti buai duh ta lo.

Keimaha thatna rêng rêng a awm ring lova a chhia zawng zawng pawhin bu khuarna tlâka a ngaih loh ring hialtute hi ka haw peih tawh lo va; ka thil tih engkim, eng sèlna mah tâwk lova a tluang pur pawh hi ka that leh fel leh thiam vâng ni lova sèl tlâka min ngaih loh vâng zâwk a ni tih hriain mak ka ti duh tawh lêm lo.

Miten anmahni timawitu atan tiin a mawi tâwkin (an tihdân apiang hi an tân chuan a mawi tâwk vek a ni) sam an zuah thîn; kei erawh chuan ka lu tibuktu atan a ni lekfang a, ‘a nat vung vung hmêl e’ min titu ka tawng zauh zauh pawh hi an mâwl leh tawngkam thiam loh vâng a ni hauh lo va, huat ahnêkin mi pângngaia min ngaia min pawm vânga sawi an ni tih ka hriat avângin lawmthu hrilh tâk hial ka nâp thîn.

Pan lam leh hawi lam hriat hran hleih theih loh khawpa chung lam malsâwmna avânga chatuan lukhum ka khum reng mai hi ka duh rèng vâng a ni bîk hauh lo va, keimaha chhia leh tha hriatna awmin a pawm vâng a nih chu thuhran, kângmei êm a la tichhuak hleinêm le. Fire department leh traffic police lam inrawlh hial ngai khawpa ka samin mi dang a la tihbuai miau loh avângin thiam ka la inchan tâwk tâwk a ni.

Mihringte'n harsatna min siam mêk laiin keimaha keimah hi keimah min nihtîrtu chuan keimahah keimah tikeimah lo theitu tur eng thil mah keimahah a thlen ngai lo. Kawnga ka kal laiin chung lamin a bûk avânga tlûk tawp hi ka la nei ngai lo va, vânneihthlâk takin rui ang maiin ka la paipui khet khet lo bawk. Ka kawng kal laiin rock music ngaihthlâk paha an bu chhõh chhõh ang hian loh theih lohna avânga bûk chhõh chhõh tum ka la nei lo va; mahse, ka nghawng a khamin a rim thei hle tih erawh ka zêp buai ting lo a ni e!

Naupang tê tê te'na, ‘ka pu, i thi thei em le?’ min tite hi min ngaihsân vâng a ni lo tih ka hre chiang a, hriat hmêl taka rambuai lai chanchin ka sawi laia ngun taka min lo thlîr dauh dauh thîn pawh chu mi vâng chu a ni hek lo; an nu leh pate pu lehchhâwng hun lai vêl nia an ngaih hial khawpa hmânlai hun, hriat hmêl zet maia ka sawi avângin min râp zâwk a ni. Chuta an dinhmun chu, hlau chung chunga thlahrâng film en nen ka tehkhin a, khawngaih thlâ an la ngawt mai. Ka thiam loh a ni e.

Hriatreng aia hriat loh reng awlsam zâwk ka nih avângin ka hun kal ta hi ka theihnghilh hmin hmiah emaw tih mai tur hi a ni a, theihnghilh theih loh tur fê fê ka thil tawn tam tak erawh ka thluak hian a paih phal thlâwt lo. Lunglêng taka ka zai vang vang lai a rawn hriat thut avânga nula pakhat mak ti lutuk mengphâwk âng huau mai te; ka kâa chhuaka mawi lo, hmangaihna thu ka fah avânga tleirâwl pakhat tap ringawt mai te; ka tiha mawi lo chaw ka ei avânga ka thlen inte naupang tlânchhe daih maite kha han theihnghilh theih ziazáng a ni hleinèm!

Chu mai a ni lo - ka awmna apiang savawm bâwm emaw ti mihring an lo awmte hi pawh hi mi dang tân chuan thil mak leh huatthlalâ a tling a, keia tân erawh chuan khawvêl famkimzia tichiangtu lek mai a ni. Zawngsih siam sual an tihte han ngaihtuah chuan thil nihphung pângngai aia sáng daih leh uchuak tak a ni a; mahse, kei erawh chuan ‘a lova luakchhuak a ni hran lo ve’ ka ti ta mai zâwk a ni.

Min hmuh thut avânga zualko âw hria ang hrima thidang thînte hian min barakhaih ngai lo va, min thâwng ngai hek lo; an awmdân avânga thil awmzia hre lo an chhûngten min hmumawh mai thîn erawh chuan min vit a ni - Mite rin loh ang deuhva ka rilru a nat theih avângin!

Mite angin ka rilru a nâin a hlim ve thei a, mite angin hmangaih leh duh zâwngte chu kan tawngin ka nei ve tho asin! Chu'ngte avâng chuan duhtu leh hmangaihtu neih hi ka phu ngawih ngawih a ni tih chu tuman min hriatpui lo va, ka hming aia ka hmêl lâr naména a lâr lo ta mai hi ka hming leh hmêl mawi leh that filawr bîk ém vâng a ni lo tih chu min hmu tawh zawng zawngte chuan min hriatpui vek a ni tih erawh ka va sawi chiang ngam leh si êm!

Mi pângngai ka nih ve zia tilangtu tur mai ni lova keimaha rinna awm avânga ka inkhâwm châng hian thusawitu ai maha hmuhnawm ka chang thîn a, thusawitu thusawi avânga mutchhuak hâm bai baite chuan intihharh nan min hmang fo va, a zia phian. Thusawitu thusawi zawng zawng hre âwm paw'n awmin lang lo mah ila, a rûk chuan ka hre kar a, inkhâwm chhûng na ná nâ chu ka vawng thei ve fú a ni.

Biak ina Pathian thu sawitu thenkhatin an thusawi apianga ‘khawvêl mi te’ an ti nazen hi ei lo fê fê chu kan tam àwm ngawt mai. Ka kâ atanga chhuak a nih erawh chuan, ‘i sawi dik lutuk!’ tih hi ka feedback dawn thin a ni. Thusawitu ai chuan ka chan a va tha zâwk tehlul êm!

Ka taksa pumrua avângin rinna lamah ka pachhiat phah lo va, kohhran lam pawh bêlin fing taka mi pângngai ena min en thiama theite fak ka hlawh fú. A awmna avângin thluak ngah hmêl viau mah ila, mi dangte anga thatchhe theia siam ka nih miau avângin UFO hi a tak tak a nih leh nih loh ka chhûtin ka chhui peih lo va, thil awm lo zawngin ka hmanhlel chiam kher lo. Amaherawhchu, mi hriat ang hre thei ve tho ka nih avângin a rûk tak chuan ka fing phian asin!

Rual pâwl phâk lo nih hlauh avânga miten an lo tih thin tho, zirna rûnsáng ka bêl ve a; an mak tih tak turin an thiam ang thiamin an by-heart theih chu ka by-heart zat zat ve thei tho - ka peih chuan. A chânga thenkhatin min tluk lo zâwk zaw-mah hi tlâwmah an la duh lo va, min lawmpui zâwk mah a ni. ‘A hmêl enin a tlâwm nâa..’ min ti sap sap thîn. Chu chu he ka dam chhûng hun tawna a nuam lai ber a ni.

Tawngkam bâk incheina tha ka neih zawh loh avângin chu chu ka leklam ber a ni a, hmêl hmu thei lova inbiak theihna (phone) hi tangkai ka ti hle. Heta tangin thian ka chhar hnemin a ngah pawh ka ngah nangiang e; a pawimawh ber zâwka chu an thian ka ni ve em tih a ni. Eng emaw chânga khawhar hnêmtu tura ka râwl an hre duh hi beng thlenga bawp khaina tham a ni a, a phèna thil awm a awm leh awm loh erawh ngaihtuah ngam a ni si lo - lungawina aia lungawi lohna a tam zâwk dâwn avângin.

Min kâwma min kawp duhte hi ka fak lo phal lo va, an nula rîmnaa min hruai duh mai ni lova min hruai ngamte hlei hlei hi fak an phu thlâwt a ni. Chu chu thil dang vâng a ni lo, a ni lo hulhual! Keimah avângin mi tam takin hmuh loh tur hmuin hmuh tur an hmuh theih loh phah tawh a, khawih tur khawih thei lovin hriat loh tura tha tha an hre fo thîn. Amaherawhchu, keimah avâng liau liauva mi thenkhatin hnâr an hmu larh larhte hi ropui ka ti a, ka tawrhna min tâwmpuitute-ah ka chhâl a ni.

Keimahah hian hringnun thurûk, mi narân hmuh zen zen theih loh a awm tlat a. Neih sum leh pai bâkah suk neiin, tangkâ leh rangkâ khâwl tur chu sawi loh, khâwl loh tur pawh nei lo mah ila, ka nunah hian mi dangte neih loh rohlu leh suangmantam a awm a. Chu chu mi pângngai anga min ngaite chauhvin hmuin an hai chhuak thei a, hlim leh hlâwk inti takin an chhim thîn a, an tâwpah tuar phah leh thîn. Chu ngei chu a ni keimaha rohlu leh suangmantam thurûk awm chu!

Kalha khap tlâk loh, khapa kherh tlâk loh, kherha khin tlâk loh, khina khai tlâk loh, khaia khawih tlâk loh, khawiha khèn tlâk loh, khèna khul tlâk loh mihring tân chuan he khawvêlah hian nun hlimna tur a va vâng dâwn êm! Mahse, ka hlimna tur tâwk chu a awm ve zêl tho va. Mi dang hlimnaah ka hlim ve thei a, mi dang lungngaihnaah ka lungngai ve thei bawk.

Siamtu hian a thil siam avânga lungawi lova ka awm a phal lo va; mitena lungawi hmêl pu thei lo tur khawp hiala min ngaihna atà lungawi lo thei tur khawpa lungawi nachâng hria angah min ngai thei se ka duh takzet a. Keiman ka tlina ka thei a nih loh erawh chuan tu dang ka dem lo'ng e! Mihring ve bawk ka ni a, lungawi lo ve thei tho ka ni si a.

He'ng thilte avângin min siamtu chu ka dem lo va, min hringtu chungah ka vui hek lo. Chantâwka lungawi hi zawma pawm harsa ti bertu ni mah ila, pawm lohvin awmzia a neih miau loh avângin lungawi lo chung pawhin lungawi awmin ka awm ta mai mai a. Lungawi nachâng hriaa hriat ka ni tan ta! Mite thinlunga chu ka thil tuha chu vawikhat tihsual avângin a rah a hût thei a ni tih ka hre reng a, hriatreng pawh a phu ngawih ngawih a ni!

Dam hmêl pu lova thi thei hmêl pu bawk si lo mihring hi, engtiang fakaua siamfuha siamsual nge maw ka nih le?

Ka thiam loh a ni e!

January Fiamthu

Fiamthu lampang hi ka post khât riau mai a. January thla chhûnga ka fiamthu hriat thar, ka nuih tiza zual 10 ka'n ziak chhuak ang e. In hlimpui ngei pawh ka beisei.

1. Nula pakhat pawh a chêr lutuk a, a thin a rim chuan a intizum thei vel.

2. A hâng lutuk a, a thiante'n, "Engtia rei nge bihrûk i tum rëng rëng a?" an ti tawp.

3. An khua kha an la changkâng lutuk lo a niang - an khuaa two-wheeler nei ai chuan tlangval thing ro awmna hria an luck zâwk! Aizawl thlen nan ticket 3 cut a ngai!

4. An pa a thi a, "Mama pa, hospital-a i awm lai te kha.. A, ka sawi tam lo mai ang, a kamtamthlâk em mai," tiin a tap vel!

5. Hel pâwl pakhat pawh kha an han rethei mai mai khawp a. Hmeichhe pakhat kha an kidnap ve a, mawza uih an hnimtîr char char.

6. "I thangkamah chuan pahnih i âwk thei ang em?" an tia, "An inkaihkuah te chuan theih mai âwm tak," a ti vel.

7. An inkhelhnaah, "Sanga, i offside," an tia, ani chuan rang fahranin, "Eng nge ka over-na," a lo ti vel.

8. Tlangval pakhat pawh kha camping-ah a lût ve a, "Eng nge i an?" an tia, "Chawtani kha tui ka ti ber mai," a ti ham ham!

9. Khawhar chhûngte pualah khan an rawn ti ve a. A thlalakah khan a BP sâng lai te an rawn ti vel.

10. Lalnienga pawh phaiah a kal ve a, vaihovin a hming an lam thiam si lo va, Lalningnenga  te an ti vel!

Lâwm hle rawh!

Kawngpuia i kal mai mai lai pawhin lâwm tur i ni. India ramah nitin motor chesual (motor sut leh accident etc) vângin mi 200 vêl an thi ziah asin. Chu'ng mi 200 zînga i tel loh avângin lâwmthu sawi mawlh mawlh rawh.

Nungdama i la awm hi Siamtu zahngaihna a ni. India ramah nitin mi 30 vêl zêl chu mahni an intihlum asin. He thu i la chhiar avângin i la intihlum lo phawt chu a nia! Chu vângin mahni intihlum duh khawpa rilru beidawnna i neih loh avângin i engkima i engkim chungah lâwm hle ang che.

State râlmuang taka i lo chawrchhuah avâng ringawt pawhin lâwmthu sawi tur i ni. Kan chênna India ramah hian nitin helho (terrorist) kut tuarin mi 10 vêl zèl an thi ziah a; chu'ng zînga i tel loh avângin lâwmna châng hre thar leh mawlh rawh.

Hmeichhia i ni emaw, mipa i ni emaw i awm mai mai lai pawhin lâwmthu sawi mawlh mawlh rawh! India ramah nitin mi 50 vêl chu pâwngsual an tawrh avângin hrehawm takin an kun tlawk tlawk asin! Chu'ng, nitina mi 50 vêl chunga pawikhawih lova i tan avâng leh a thlentu i nih dâwn loh avângin Siamtu hnênah lâwmthu han sawi hlauh teh.

Khawvêl sualna a sáng telh telh a, tualthah pawh ngaihah kan neih ta! Nitin tualthah avângin kan India ramah mi 100 zêlin nunna an chân a, chu'ng nun chân zînga i tel loh avângin lâwmthu sawina châng hre tur i ni.

He India ram zauvah hian chênna in maktaduai 179 ngawt a awm a, chu'ng zîngah 'ka tà' tia sawi ve tur i nei em? I neih loh chuan rilru siam thar nan hmang mawlh ang che.

Khawnge hmangaihtu chu?!

He thlalak mawlh mai hi!

Thiante u, khi thlalâk khi kan hmu ti rawh u..! Facebook-a an post a ni a, in hmu tawh mai thei; a latu ka hre lo. Mizo nge a niha hnamdang a nih lah ka hre hek lo. Mahse, min vêl a ni.

Keini, mahni inchhûnglum leh eitur tui tha la ei thei reng chunga retheih kan intih ngawih ngawih laiin khitiang mihring khi he khawvelah hian an lo awm asin! He'ng fahrah riangvaite, ei leh in tur nei lo leh chênna tur bâkah thawmhnaw lum tha chu sawi loh, hâk tur mumal takngial pawh nei lote tâna tawngtai bâk tih theih ka nei si lo.

Kei, mi luhlul leh tihmawh ber mai pawh hian khi milem en chungin leh mittui tla zawih zawih chungin he thu hi ka ziak a ni. Kan chantâwkah i lungawi ngawih ngawih ang u.

Ka va tlâwmin ka va insit tehlul em!

Chantâwk khuarêl mah ni se,

Hriatthiam a har an chan rêng hi..!

Vân Jerusalem an tâna buatsaihah chuan..

An zai ve ngei ang hlim tâwp hlau lote'n.

Kumthar hmachhawp

Mite chuan huaisen takin kumthar thutiam an nei ngam a, kei ve zawngin ka ngam thlâwt lo; hmachhawp ka nei ve ngam táwk zâwk a nih hi! Hetia ziaka dah hian tumruhna tak tak min neihtîr ve a, ka'n dahtha ve mai mai ang e.

1. Lehkhabu ziah: Hei hi kumin atana ka hmachhawp lian ber a ni. Nikum hmasa-ah khan 'Hmangaihna Tuboh' tih lehkhabu chu ka lo ziak tawh a, mite'n min ngaihhlutsak ve thova ka hriat avangin hei hian min tiphur hle. Nikumah ka buai phelèn em avangin ka ziak thei ta lo va, kuminah chuan engle khawle, puitlin ngei ka tum. A chhuah lam erawh Pathian thu thu a ni a, chhuah theihin han awm phawt sela, kawng a awm ve zel mai turah ka ngai. Tunah ka ziak tan bek bek e.

2. Computer neih: Hei hian ka nuih a tiza zawk! Kum thum lai neih ka lo tum ve tawh a, mahse, a leina tur ka neih miau loh avangin awmzia a awm lem hlei law! Kan han hmang thang a, hnathawh nan leh thil dang atan a tangkai zia ka hre pawh ting a, rual min awhtirtu a ni ta tlat mai. Kuminah pawh a ngai tein han tum leh rin ran ila, neih theih ngei ka tum tawh! A theih ngang loh chuan kumthar dangah ka sawn leh mai ang!

3. A tam thei ang ber inkhawm: Mi dang tan chuan thil nuihzatthlak a nih ka ring. Zep lohvah chuan nikum khan ka inkhawm mang miah lo va, nun a tinguai riau mai a. Veng chhungah leh thenawm khawveng hrim hrimah ka ti dak mai bawk a, a hrehawm tlat. Kuminah chuan inkhawm hram hram ka tum tawh a, a vawikhat nan hming ka ziak ve ta! Kumin chu veng chhungah pawh inthlahrung lutuka ka awm loh phah ngei pawh ka beisei ve ta e!

4. Thu leh hla lama theihtawp chhuah: Ka lo tui ve ting tang tawh a, bansan theih a ni lo. Kum 2005 atangin thu ziak tanin, daily velah ka ziak thin a, 'Vanglaini' velah ka thuziah a nawi a nawiin a awm tam ve thin khawp mai! Ka ziak zel a, daily lama ziah chu bansanin magazine lamah ka tuan ta a, a zat chiah ka hre tawh lo nain ka ziak ve ta fe mai. Chu'ngte bakah keima thehluh ni lem lova misual.com-a ka ziah leh heta ka ziah lachhawnga an chhuah a awm nual. Min dila min dil lem lo an ni nawk mai. Ka blog-a mi chhuahchhawn ka hriat theih te chu 'My Diary in 1st December' tih te, 'Lungngaihna phêna lâwmna' tih te, 'Mipa leh Hmeichhia' tih te, 'Pari Zûn' tih te an ni hlawm a; keima thehluha chhuah te pawh a awm ve nual. Tin, daily lamah 'The Zozam Times' chuan blog-a mi eng emaw zat a lo chhuah tawh bawk. (ka'n insawithei lawk a nih hi!!!)

Thiam lem lo, insitna chang hre chuang si lovin thu hi ka ziak thin a, ka tui nek mai. Kuta ziah erawh ka thei tawh thak lo! Kuminah pawh a tam thei ang ber ziah leh ka tum a, chu'ngte chu misual.com lamah leh magazine chi hrang hrang bakah, blog-ah hian dah zel ka tum a ni.

5. Hmasawn: Kei hi mi chapo tak mai ka ni; zia anga a awm tawh chuan chapo hi sim hleih theih pawh a ni lo. Vawi tam tak chu paih ka lo tum tawh a, a harsa khawp mai. Kuminah pawh theihtawpin ka'n tum leh ang e. Khawngaihna ngah tak niin ka inhre ve a, mahse, chu chu mi dangte'n a hlawkna an tel mang lo. Mi dangte tana malsawmna nih te pawh ka châk em em thin; ka ni hleithei lo tih pawh ka hria a. Kuminah erawh chuan theihtawp ka'n chhuah ang a, mite'n ka nunah zir tur an hmuh theih nan theihtawp ka'n chhuah ang e.

He thu chhiartu zawng zawng ka thian duhtak te, ka kumthar hmachhawp hi ka tihhlawhtlin ngei theih nan min lo tawngtaipui theuh dawn nia.

ICU Hmangaihna

Ka thianpa Sangtea hi mi nun zuai tak leh ti thawt thawt lo hi a ni a, rual a pawl tam lo bawk. Amaherawhchu, facebook tih vel a rawn lar chho va, chutah chuan a hun tam tak hmangin thian eng emaw zat a chhar thar phah nghe nghe a.

Chu'ng a thian chhar thar zinga pakhat chu Kimkimi niin Aizawl Civil Hospital-ah ICU room bika duty thin a ni nghe nghe a. An la inhmu lem lo va, mahse, facebook vela an inkawmna atangin an inkawm ngeihin an inngaina hle thung.

Zankhat chu a thiannu Kimkim chuan ICU-a a night dawn zanin leng turin a sawm a. Hmun leh hmuna la inhmu ngai lo a nih avangin Sangtea pawh chuan a 'aw' ve ta a. Zanah chuan an han inhmu ta ngei a. Kimkimi chu nula ngainatawm tak a lo ni a. A lo ngainat sa em avangin Sangtea rilru pawh a luah nghal hle nghe nghe a ni.

Rei vak lo a len hnu chuan Sangtea pawh a tin ta a. Kawngka a chhuah rualin Kimkimi dawn turin message, "A mak khawp mai, ka ngai nghal veng veng che maw le.." tih chu a thawn nghal zat a. Beiseina sang tak nei chunga a haw lai chuan Kimkimi message a rawn thleng a.

"Sangte, a pawi ka ti khawp mai, ka lo hrilh hmasa lo che a ni; ngaihzawng nghet ka nei tawh a..'

Bel chhunga sa emaw a tih kha mi dang ta a lo ni reng mai! Sangtea chu a rilru a na em em a, kawng pawh en mang hlei lovin a kal chhat chhat a, a mobile phone chu a pawm vawng vawng a. Chutih lai chuan motor a rawn ri tuarh a, phone a tla per chhak a, Sangtea chu a let hlawl mai. Motor-in a su a nih chu!

Damdawiin-ah bawk tlanpui leh a ni a. Casualty-ah theihtawpa enkawl nghal a ni. A hliam a nat em avangin chhuah pawh a chhuak thei lo va, that lam lah a pan thei hek lo. Accident a tawhnaa a phone thlauh chu a uksak theih tak loh avangin a phone a chân a, Kimkimi nen pawha an inbiak theih tak loh avangin damdawiin-a a awm thu hi Kimkimi pawh hian a hre lo reng reng a ni.

Chutianga kar khat lai casualty-a a awm hnu chuan that lam a pan theih takloh avangin damlo na zual dahna, ICU-a enkawlna tha zawk dawng turin sawn a ni ta!

ICU-a a riah tan zan chu Kimkimi duty zan ni lo mah se, a duty-te'n a chanchin an hrilh avangin Kimkimi pawh chuan Sangtea ICU awm thu a hre ta nghal a. A tuk khua a var veleh ICU-ah chuan a han tlanchho va. Chutah chuan Sangtea, nikhaw hre lova lo let reng chu a han hmu ta a ni.

A rilru chu chhun ang zawkin a na a, an inhmuh hmasak ber zan a haw kha in a la thleng lo tih hre phei sela chu a na leh zual ngei ang.

ICU-ah chuan Sangtea chu theihtawpin enkawl mah se, a zual zel a. A tawpah chuan chhan theih a ni ta lo.

ICU atangin an inhmu tan a, ICU-ah vek an inhmuh tawpna hun a lo thleng ta a ni.

Mi ropui Samdala

Kum hnih lai chu a vei ta reng mai. Zan khat chu ka thianpa pa a boral hlauh mai a. Ka thianpa lungngai hnem ve tumin in pakhatah kan inkawm khawm a. Hnem a hnekin thawnthua Samdala taimak leh thatchhiat chungchangah kan inhnial ta hrep a, kan tlaivar phah ta hial a nih kha. Khawvar lam deuhah phei chuan kan inhnial chhan ber pawh theihnghilhin kan thin a rim titih deuh vek tawh a, Mahse, thisen em chu a luang ta lo!

Khami tum khan thian pahnih thum nen Samdala a taima tih lamah kan tang bur mai a. Tun thleng pawhin ka dinnaah hian nghet takin ka la ding reng. Samdala han tih chuan kan Mizote chuan thatchhe hmingthang niin kan hre tlat a, “Theipui pawh lo peih lo, lem pawh lem tha peih lo,” te kan ti vel mai mai a!

Mizoramah hian theipui reng reng hi nipuiah a rah (hmin) ngai lo va, fur ruahtui tam lai chauhvin a rah thin tih kan hre theuh àwm e. Fur tui tam lai lai ngei hian Samdala chu theipui pumkhat chiah ei turin ramhnuaiah a kal a, ramsa leh rannung hlauhawm te pawh an tam ngei ang, kawng awm mumal loh lai pawh a ni ang. Harsatna a awm dawn tih chu a hre tho va, mahse a ti tlat. Chu chu a taimak zia lanna pakhat a ni.

Sakei te pawh an la tawng theih lai a nih avangin hetih hun lai hi  a rei thawkhat tawh ang tih a hriat theih bawk. Mosian tuipui sen a sahchah lai hun pawh a ni thei a, Ashoka'n Kalinga a run hun lai pawh a ni thei tho. Tin, Sunami’n Nova-te khua a nuai lai pawh a ni mai thei bawk. Hun rei tawh a nih avangin chutih hun lai chuan hmehpuah mai chi hriamhrei pawh a nei miah dawn lo tih a hriat. Chutiang chuan hriamhrei tha pawh nei lovin ramhnuai pilril, ramsa leh sa hlauhawm (Rul chenin.. Changpat pawh) tuallenna ramhnuai, fur khawhnawm leh vangvat tam tak awmna karah ngei chuan theipui pumkhat ei turin Samdala chu a kal chhuak ngat a nih chu! A huaisen a, a tum ruh a, a taima bawk. Chutah chuan mahni inrintawkna kan hmu tel bawk a, a va ropui tak em!

Vangvat pawm tên tûn leh thosi leh vaihmite hruai duah duah chungin raltitna ram, chu theipui kung ngei mai chu a thleng ta. Duhthusamin a rah a tam a, a hmin tuar bawk a. A kunga lawna hmawm nghal mawlh mawlh mai chu a duh a. Mahse, ngaihtuah chhuah a nei, “Naa chu nise a ti ngei ang,” tih thu hi. 

Chhurbura fan ruh tak anih avangin Nahaia chu a ngei hluah hluah a, a ten a, a hua a ni. Hemi tum pawh hian Naa chu nise rang em em maiin a lawn ang a, chuhhelh em em leh vangvat eikhalh hlau niawm fahranin a hmawm nghal buan buan ang tih chu Samdala hian a hriat kiau avangin chutiang chuan a ti duh lo. Dawhthei taka a hnuaia a tla lo dawh mai kha a thlang ta zawk a ni. A luhlul tha ve ngengngawng khawp mai. Mahse, chona thar hmachhawn zel duh mi a nih zia a tilang chiang hle thung.

A hnuaia dawh tak rau rauah chuan thu chung leh ding chung ni lovin mu chung ngeiin dawh ila, a hahdam deuh mahna tih rilru pu chungin a mu tluang duai a. A chunga theipui rah hmin tha em em mai chu a ka chhungah tak mai tla turin a rilru a dah nghet a. Vanneihthlak takin theipui pawh chu a rawn tla ta, mahse a kaah a lut tlat lo! A dangte pawh a rawn tîl phak phak a, a hnarah te, a mit ko-ah te, a kapah te, a khabe-ah te a rawn tla a. A tla pherh neih nuaih nghe nghe. 

Mahse, a beidawng duh miah lo, a tum a ruh a ni. A ka chhunga tla chauh ei turin patling taka rilru a siam tawh avangin dawh thei leh tumruh em emin a nghak täng täng a ni. A kap, a kezungpui leh ke zungchal inkara vangvat zukna chu a thi reh thei lo va, thosi sehna a mal chu a sen tút a, a vung bur tawh bawk. Thawmhnaw an la ha hmumal lo tih hria ila, chumi a karah a chheh velah sakei koham tak tak ten an la rawn rumthaih chhén lehnghal. Ruah lah chu a rawn tla leh siar siar tawh a. Kangthai a lo delh fuh palh nen, a beidawng ve lek lekin a rinawm. Mahse, tlai ngai lo chu a hun takah a rawn che ta! Theipui rah pakhat chu a lo tla nel nel a, a ka chhungah tak chuan a tla lut ta a. A va lawm tak em! 

MLA candidate, a tling a ni tih a hriat tirha a lawm tluk zetin a lawm ngei ang. A nghak rei ta bawk a, a han hmuam vang vang a, (Hei hi tun laiin a lem peih loh vang niin kan ngai a, a pawi lutuk) nakin lawka tu leh fate inhnialna siamtu atan ve hrim hrim tiin a hmuam rei a ni. Fiamthu pawh a duh thawkhatin a rinawm. Tichuan, a lem ta. A hna a hlen ta!

A hnuah phei chuan a thin thawkin amah rumthaih sektu sakei kha a va bum haw ta nghe nghe a nih kha. A fing a, a huaisen a, a tuarchhel a, a dawhthei a, a zaidam a, rorel a thiam a, a chuhhelh lo va, a taima a, ruahmanna a nei tha a, a hlawhtling a ni. A lawmpuiawm ngawt mai!

Tichuan, vangvat zukna lai chu hnimhnah damdawi hmangin a enkawl vat a. A bula amah lo hel rengtu sakei a hnawh bo hnuin pakhat dang, rultuha chu a chhawk hmawk a, a kangthai delh lai chu a zung chawpin a phawi a, nisat huna phoro atan a ti a ni. A la duhtawk mai lo, theipui kung pawh khan a thin a tihrim tel tlat avangin anchhia a lawh a, tun thlengin rah a la chhuah leh lo.

Samdala hian eirukna (Corruption) hi a haw ve hle niin a ngaih theih. A chhan chu amah lo tinatu kangthai chu a zung chawpin a kar phawk a, phoro a tum ve tlat. Ka sawi nin thei loh chu ka sawi tawh hnu hi a ni. Theipui rah pakhat lek ei tura ramhnuai pilril, ramsa leh rannung hlauhawm tamna, fur khaw hnawm leh kawng mumal awm lohna hmunah a chhuak lui ngam ngat kha a ni. A ropui a, a ropuina chu fak tlakin a lantir a ni.

Samdala hi mite angin KTP leh YMA-ah a inhmang vak lo a ni thei, kohhran leh khawtlangah pawh a kul a taiin a inhmang hman kher lo a ni thei bawk. Mithi lumen, thlan laih nikhuaah a langsar ber a ni kher lo thei a; mahse, kei chuan ka dem hauh lo. A chhan chu a hun laiin KTP leh YMA, kohhran leh khawtlang thila inhmanna tur a la awm miau si lo va! 

Mite angin pa sek tha teng tung leh pa lian (Light heavyweight) ni lo mahse ka thinlungah hmun a chang thuk zual zel a, kei chuan ka “Idol” atan ka la thlang cheu a ni.  Mite angin lehkha a thiam lo tih lah hriat sa, khawsak harsat avangin mawza man to leh tlawm bun tur pawh a nei zo lo vang tih pawh thil chiang, a lo pian hma deuh avangin intunnunna turin cheng nuaih khat a dawng ve lo vang tih pawh a chiang tawk hle. Heti khawpa pa khawngaihthlak a nih lai hian a ni lo zawng hlira kan sawi a kan lo ziak thin hi chu a rilru chhiatthlak mang e.

Theih nise a thlanah ngei mai khawvela sang, lian, mawi leh ropui ber turin lung han phun ruah mai ila(h), chutah chuan a chanchin dik tak, a ropui zia thu ngawt chu khawvel tawng chi kimin han thai rang ruk mai ila, chu thuziak chu Pu Obama te lai lai hian an chauh chang leh ngui changin  mahni infuihtharna atan han hmang thin ta se, a va ropui dawn em!

Chutianga kan tih theih em loh pawhin amah chawimawina atan hrim hrim Rajiv Gandhi Stadium kan tih turah te Samdala khelmual te han ti ta zawk ila, hnamdangin min hmuhsit phah hlauhvin ka ring lo.

A tawpna atan tihian hnu i han khar teh ang. 

Ram zawng zawngte u,

Samdala chawimawiin hlim takin au rawh u.

Lawm chungin Samdala chanchin hril ula:

Hla sa chungin CM hmaah lo kal nghe nghe teh u!

Samdala chu Mizo a ni tih hre  rawh u,

Min thlahtu chu amah a ni a, a ma chite kan ni.

A chite leh amah sawichetute chu kan ni.

Lawmthu sawi chungin sawrkar hmunpuiah chuan lut u la,

Fak chungin a lal in hung chhung leikapuiah chuan chuang kai rawh u.

A hnenah ngaihdam dil ula, a hming chawisangin Samdala Stadium din dil teh u ka ti!

Samdala chu a tha si a; 

A taimak rumrutna chu kumkhuain Zoramah a awm reng ang a;

A tawrhchhelna zozaite kha chhuan zawng zawng thlengin mathei lovin a awm reng  ang.

Hringnun Thawnthu

Tlang tin kan kai a, mual tin kan zawh ta a. Hmánlai chang tawh hnu dâwnin hringnun hi kan chai a, chutah chuan nakin hun tur atana kan theihna zawng zawng kan hmanral avângin sâwtna aiin sawpna kan tuar ta zâwk a. Chumi avâng ringawt erawh chuan kan thulh phah chuang der si lo.

That leh thau duh luatah chhiat leh chêr kan hmachhawn a, nuih duhin kan nûr leh si a. Naktûk thlîrin vawiin kan hmang a, nimin avângin kan tap thung a. Chu chuan awmzia a nei lo tih hre reng chungin kan bànsan thei chuang lo va, nunhlui ngaia lunglèn kha thil nuam taka ngaiin nimin kan chhui kîr veng veng a, khawhar tak chungin kan zawngchhang ta tlat mai a nih hi.

Hmána kawng engkima inpuia inphungbâwm thînte khân mahni chauhva harsatna luiruam kan suartluan a lo ngai ta a. Kan bula kan thian min tihlim thîntu kha hmachhawp leh beiseina bâkah duhthusàm chuan a thlâk ta a ni. Chu chuan thanlenna aiin thanthû-na min thlen ta tho tho va, hma pawh sâwn hleithei lovin he hmunah hian kan la kimki tlawk tlawk chu a nih hi maw!

Beiseina nen kawng han zawh ve bawk thîn mah ila, beisei sâng lutuk chuan kawng kual zawh peih lova awlsam taka hlawhtlinna chu min hmuhtaihtîr a, paltlang ngai zawng zawng ka mausàm tâkah chuan rualawt ngawih ngawihin ka indawm kun ta reng zâwk a ni. Ka han chêtchhuah ve chânga chak tuma ke ka pên pawhin châk lehzualna mai min thlen a, chilthli tla zawih zawihin thawh loh hlawh kan thlîr nitin ta mai a nih hi.

Lungawina tak tak a awm lo tih hre reng chungin lungawina zawngin khawvêlah kan tlân theuh va, chumi kawngah lungawi lohna leh beidawnna kan pal chhuak a. Mahni lungawina theuh zawngin kan innghirngho ta chiam thîn.

Ruahmanna leh rilru hmanna themlem tak takte chuan naktûk huna ka khawsak dân tur min kawhhmuh ve zauh thîn. Chutah chuan hmuh leh hmaih hauh lovin duhthusâm chu a lo inrawlh ve chhên a, ruahmanna tha tak a chhuak thei ngai meuh lo. A tel loh lahin a thim zâwng bâk chuan hma lam hun ka thlîr thiam dêr bawk si lo! Ka khawvêl hi chuh!

Hmuh leh hriata awm turin din ka tum ve tàng tâng a, a hma aia nasain ka awp leh a. Hahdam tuma thut ka tum lahin chu’ng ka châkna râute chuan ding lo thei lovin min siam leh si a. Harsatna tlânsan tuma ka kalin ka ke pên a bah tlat a, ka chunga vânneihna lo thleng tur leh ni tha lo la thleng tur nghâka din ka tum lahin rualawhnaten ke min pêntîr lo thei thîn bawk si lo. Hmuh tumin ka hawi vêl a, ka beng hriatnaten min thulhtîr leh a; hriat tuma beng ka chhit lahin ka khawhmuhna hian min dang tlat thung si.

That tum veleha kan sualna khawvêlah hian ka awm dânah maldinin ka inhre thîn. Mite chuan hausak an tum a, an nei mai a; hmuh an tum a, an duh aia tam tam an hmu a; hlimna an zawng a, hlawhtling takin mi dang tân an pen chhuak nghâl thei mai zêl a. He'ng mite nena intehkhin thei tur ém chuan ka thiam leh theihnate ka sit ngawih ngawih a ni. An dinhmun thleng thei tura ro thuhrûk hmuhchhuah ngai chu ka hmu chhuak thei tlat si lova le!

Hringnun hi chu aw.. Hmangaih ûmin kan tlân a, kan hmangaihten hmangaih dang an lo ûm ve bawk a. Hre reng chunga bànsan thei lo mihring kan nih miau avângin kan tlànsan mai thei bîk si lo. Duat leh duh ngawih ngawihin an hmangaihna kan tahawh a, dêu leh diriam bâk kan hlawh chhuak leh chuang lo va. Beidawng takin hmangaih dang kan ûm leh tàng tâng a, thil thar dang hmachhawn kan nei leh chuang lo.

Kan duh ngawih ngawihten hnung min chhawn a, chutih laiin min duh ngawih ngawihtute chu hnung kan chhawn leh thung si a. Hmangaihna ûm chungin hmangaihtu ka lehhawisan a, chak taka ûm chungin ûm phâk rual lovin ka tlânchhiatsan tho va. Khawvêl hian hlutna chhetè a nei ve a, he tlânchhiatna khawvêl hi a hlutna pakhat chu a ni. Nihna a nei ve a, he tlânchhiatna khawvêl tho hi a nihna pakhat chu a ni. Khawvêl nihna leh hlutnate hian khawvêl siamtute hi min tichhe mêk zawng a nih si hi!

Beiseina ka neih rualin eng chen nge mi thlen dâwn tih ka ngaihtuah ngai lo va, ka thiam lo a ni ber mai. Hlawhtlinna nawmzia ka hmu a, tem pha ve tura thawh nasat a ngaihzia pawh ka hria; mahse, ka haider ‘lui’ tlat thîn. Vânneihna hian thawkrim leh tumruhte mal a sàwm zat zat thîn tih hre reng chungin vânduai bîk riaua inhriatna chu ka paih thei tak tak chuang lo. Rualawt ngawih ngawih chungin eng nge ka awh ber lah ka hre thei dêr si lo va, chuti chu hlawhtlinna nawmzia hmu thei mah ila, a hlutzia ka hre thei ngai dâwn em ni le?

Ka tih ve theih awm chhun ang maiin thianten hma lam an pan sauh sauh laiin ka hnungtawlh ‘lui’ tlat a, ka tawlh a, ka tawlh zêl a; khawvêl hi tawlhchhuahsan daih ka duh ta rum rum a. Chutah chuan nun hahchawlhna a awm lo tih hre reng chungin ka ring ‘lui’ tlat a, hre reng chunga tihsual hi mihring zia pakhat a ni tih hre reng chungin tihsual nghawng ka ngaihtuah duh lo ‘lui’ bawk nen; khawvêl tak hi chu aw..! Ka zinkawng zawhah hian ka kein ka taksa pum a kalpui theih chhûng chu tumah dêua dem thei ka ni lo.

Hriatthiam a har a, hriatthiam phâk rual a ni lo tihte chu ka la hre ta deuh deuh a. Chuti chung chuan hriatthiam mai theih la beisei fan chungin ka zir tàng tâng a, hriat thiam theih loh tamzia ka hrethiam thei ta chauh va. Thil pakhat a ni a, thil zawng zawng a ni miau bawk alawm le - hringnun hi.

Hringnunah hian thil tam tak a inkamki tlat a - beiseina leh beidawnna te. Chu beidawnnain mi manfuh chângin ka nitin hun hman dân hi sawia sèl tlâk a ni lo. Chhûn hi zân ang maia thim a ni a, zân pawh chhûn ang maia nunràwng a ni. Mite tâna lâwmna ni thar duhawm rawn thlen thîntu, ni chhuak khi sahuai angin ka do tlat a, lungngai takin ka thlîr liam leh thîn.

Chumi kârah mi hlawhtlingte erawh chuan beiseina min siam a, lungawi takin hrehawmna lo thleng hi ka paldai thîn. Tidamtu ka pan theih nan natna min pe a, rinna chakzia ka hriat theih nan rinhlelhna ruam min zawhtîr a; thlamuantu ka hnaih theih nan thlabârin min siam a, malsàwmna ka thlâkhlelh theih nan ânchhe râpthlâkzia min kawhhmuh a; felna hlutzia ka hriat theih nan sualna pawizia min temtîr a, lungawina vân ka thlen theih nan lungawi lohna khawvêla min dah a, chatuan ropuizia ka hriat theih nan ka dam chhûng nepzia min hmuhtîr a; ka mamawh famkim nei ila, famkimna Pathian ka mamawh hauh lo vang le!

Tap chungin ka piang a, tap vëkin ka seilian a, tap chungin hringnun awmze neia duan hi awmze nei lovin ka hmang a; lungawina dîlin ka tap a, lungawi avângin ka tap leh si a. Lungchhe taka ka tah laiin lâwm avanga tah ka thulh thei chuang si lo. Chutiang khawpa tah ka chelekna khawvêl hi tap vëkin an la vuiliam dâwn a ni!

Note: Italic khi Pu Vanneihtluanga thu ka rawn hawh a ni e.

My diary in 1st December

Ka muhîl thei lo, ka let ka let a. Ka ngaihtuahna chu kum 3 dâwn kal ta chhûngah a chêng vêl a ni. A tâwpah chuan ka phone number chuamah he thu hi ka thawn ta tawp mai..

12:00am – “I la muthilh ka ring lo! Rawn biak che ka châk hle mai; mahse, ka ngam ta ngang lo a ni. Tûn atanga darkar 10 vêlah chuan Biakinah hlim takin i awm tawh ang. Ka mitthlâin ka hmu a, kum 3 dâwn kan inkawm chhûnga ka lawmpuina leh duhsakna thu hlan zawng zawng che aia thûk leh ril leh sâng, keimaha awm zawng zawng chu i tân leh in pa tân ka rawn hlân e. Ka khua a va har ve aw.. Khawvêlah ka mal leh ta ngawih ngawih mai. Lawmpuina leh khawharna inpawlh avânga tah vak vak ka va châk tehlul êm! I aiawha ka tâna ding thei an awm ngai tawh lo vang.”

Nakin lawka thil thleng tur chu mitthlâin ka hmu a; kan duhthu sâm ang chu mi dangin an lo luah leh thîn a, mahni kan bo leh mai thîn..

02:00am – “Tûn atanga darkar 8 vêlah chuan Biakinah hlim takin i awm tawh ang. Kan tâna duhthu sàm emaw kan intih laiin mi dang tân a lo ni zâwk thîn si a.”

SMS han thawn tlut tlut tâk mai chu ka inthlahrung rilru hle a, thil tha lo zâwk a thlen palh pawh ka hlau hle a; mahse, hun ka neih tlêm tawh zia ka hre ve kar si..

02:20am – “Tûn lo chu zalên taka SMS thawn theihna  hun che ka nei tawh dâwn si lo va, chu vângin rûnlum nuthai i chan hma hun tlêmtê tal hi chu min hriatthiam nan a man a to lua lo vang chu maw..”

Kei, mi khawhar leh lungngai thei hian a êng zâwnga thil thlîr ka thiam loh thin avângin nasa takin ka intina lui niin ka hria a, rethei ngawih ngawih niin ka inhriat phah ta hial a..

02:30am – “A êng zâwng aia a thim zâwnga thil thlîr nuam ti mi ka ni tih i hriat  kha, mi dem lutuk bîk lo vang chu maw.. Engti fakauva nasain nge ka rilru hi a lo retheih  tâk mai le?”

Ka inthiam chawp leh rih thîn. Ka tâna a hlut zia chu ka mitthla leh rilru hian a theihnghilh thei si lo. Ka tawrhna hi keima hma chiah ka ngaihtuah vâng a ni tih ka hriatchian êm avângin ka insit em em a, minungte zînga hnahthel lêng vêl mai mai niin ka inhre ta ber a..

02:50am – “Ka hlim ni-a min hlimpuia ka hlim avânga hlim thei, lungngaih ni-a min tawrhpuia ka lungngaih avânga lungngai thei hi nang lo chu ka tawng tawh dâwn si lo. Hei hian min tilungngai êm a ni. Mahni hmasial mi tak ka nih avângin in hlimna tur ai mahin ka hrehawmna tur chuan min luah hneh a, in hma lam hun ai mahin ka hma lam hun ka thlîr tlat si. Mihring pawh ka nih tâk hrep loh hi.”

Mi pakhat avânga nâ ka ni. Ka duhthusâm tam tak chu amahah a tâwp thîn. A hmaa ka duhthusâm te chuan rilru hlimna min pe thîn a, mahse, chu chuan natna atà nat lehzualna min thlen a lo ni reng mai.. 

03:20am – “Nangmah avângin mumang ramah ka lo chêng ve tawh thîn a, nangmah avâng vêkin pangchang takin ka lo awm tawh thîn. Tûnah nangmah avângin lâwm tak chungin ka lungngai mêk a ni.”

A inbox hnawk tur zia ka ngaihtuah a! Ka thil tihin awmzia a nei lo va, a nei a nih pawhin a chhe lam bâk engmah thlen a nei dâwn lo tih hriain, an hma lam hun tur leh an chhûngkuaa hlim taka an la khawsaho tur chu ngaihtuah chung zêlin ka mangtha ta a ni.. Ni e, ka mangtha ta..!

03:40am – “Ka SMS zawng zawng hi lo delete nghauh nghauh mai rawh aw..! I pasal neih hmaa ka SMS tâwpna ber atan.. – Ka rilru chhûngril ber atanga lo chhuak thian hmangaihna dik tak hmangin duhsakna sâng thei tâwp ka hlân a che. Hlim taka inneiin nupa inlungrual tak in nih ka duh a, fanau maltluan chawi dûnin inhmangaih tawn takin damchhûng ni in chhiar liam dâwn nia. Hmar arsi chu ding takin êng rawh se. Kei erawh chuan hriatreng ka hlawh tawh lo vang.

Mangtha..

Ni e, mangtha mawlh mawlh..”

I'll not forget till the end of my life..