FELA LEH KEI - 3

Kan inralsai thin
Thiante duhsaktu, ngaihsak em em thintu a ni. Ani avangin thian tha dang tam tak ka chhar thar a, hmelhriat ka neih belh phah teuh bawk. Tarlan tawh angin MZU a hostel awmnaah te ka zuk riak thla fo va, Ramhlun Sports Complex-a an inah te ka va riak thin bawk a, thil kan ti dun a, kan riak dun a, kan ei dun a, kan kal dun a. Kan inngamtlak em em a, facebook lama thiante han ralsai fiam te hi a chîng a.

Rinzuala, Amah & Kei @21st December, 2017

A bikin amah Fela bakah heng thian dang — Hruaia te, Ruata Royte te, Dustin-ate nen hian kan uar zual a. Fiamthu na tak takin kan inralsai a, a changin a lova luatin kan han infak leh hluai bawk a. A chang leh ram thlirin lehkha kan inthawn a, chuti chuan facebook lamah kan inralsai thin. Amah Fela nena kan inralsai dan tlem han dah dawn ila

Chumi hmain thil pakhat: Tum khat chu June ni 13, 2017 khan kan thianpa Dustin Lalkulhpuia zan chhuak hi a haw mai loh avangin a chhungten an ngaihtuah em em a, ruah a sur nasa em em bawk si a, Fela an be pawp a. Anin theih ang angin hma a han la zui a, whatsapp lama kan thianho group pakhat ‘MZU Lenhmui’-ah te kan sawi zui a, kan mangang tlang hle. Dustin-a chu a tukah an hostel-ah a lo haw diam a. Chung thu te chu ngaihnawm tak siin kan thianpa Dustin-a kap chungin August ni 12, 2017 khan a ziak a ni.

Tar lan tawh ang khian Facebook-ah hian kan inkap kan inkap a,  lehkha te kan inthawn (open letter) tawn thin bawk a. March ni 23, 2014 khan hetiang hian a wall-ah thu min thawn a, 

Thian duhtak Tsa Khupchong,

Chung khuanu hualhimna zarah i dam ngei ka beisei. 

Thil ropui tak sawi tur ka nei lem lo. Mahse, ram leh hnam chhanhim tur hian mi ropui nih a ngai kher lo a, chutiangin thil ropui tak tih tum a ngai kher lo bawk. Chu chu a hrechiang bertu leh theihtawp chhuaha ram leh hnam damna tura thawktu i ni hi ka chhuang che a. Theihtawp chhuaha hmalam pan zel turin kei ve tehlul hian ka’n fuih ve che ni rawh se.

Mi tin hian kan tih tur theuh tiin kan mawhphurhna hi hlen chhuak theuh thei ila harsatna kan tawh tam tak hi kan sutkian theih hi ka ring thin. Kuang lo nawr chungchang kan sawirik foah erawh hi chuan NGO te ai mahin kan sorkar lam hotute leh pisaa hnathawk ho hi dem zawk chang ka nei. Pisa hotu dawhkana lehkha pawimawh chinfel loh inthuah chhah tup mai ka hmuhte hian ka rilruin ka lo hrechhuak rauh rauh thin che a. Nang ni la chu vawiina lehkha lo thleng hi i chinfel nghal zel mai ka ring. A chhan chu pisa hotute hi thiamna sang tak nei leh zirtirna tha tak dawng an ni theuh si a. 

Kan mihrang Kaphleia te kha an dam ni sei deuh ngat se zawng kan ram hian tun ai hian hma a sawn ang maw le. Ram leh hnam hmangaihtu inti tam tak, eizawnnana ‘plan budget’ chhunga 6th Pay hmang ho hian engtiang kawngin nge hma la se i tih i kam chhuak hriat a chakawm hle mai.

I thian, 

Fela Ngente, ni 23.3.2014 (Pathianni zan)

 Chuti na na na chu tiin comment lamah ka va chhang a, han tar lang leh law law ila.

Thian ngaih em em, ka drama ziah hmasak bera a hming ka tar lan tel loh phal loh khawpa ka ngainat, Fela Ngente,

Chung khuanu zarah ka dam zel e. Kar tawp inhmuh loh ringawt pawh a rei duh hle mai. Thawhtanni han chawlh dawn ngat phei chuan a huphurhawm rum rum nia.

Engti turin nge min beiseia engin nge mawlh ta che ka hrethiam chiah lo va, i office dawrna lamah mi huatthlala i tawng nge ka ngaihdan i hre châk hrim hrim ka hre hek lo. Amaherawhchu, kan sawrkar hnathawk hlawh tamte chungchang erawh sawi hlek turin min duh niin ka hria a. Chuvangin point të tëa thenin Mizoram budget-in a chãwm sawrkar hnathawk, mipui rawngbawltute ka hmuh dan ka han tar lang zuai zuai ang e.

1. Sawrkar office tam zawk hi thatchhiat zirna hmun a ni. A hnathawkte an thatchhia a, an dawhkanah an hmel hliah khawpin file pawimawh intiang urh mah se zuma khelh an thlang zawk.

2. Sawrkar hnathawk tam tak hi an thawh hre lo an ni. Nitina office kal ringawt hi an hnathawh emaw an ti a, office-a an thawh zawh hman loh ina thawh zawm atana hawn khawpa thahnemngai an tam âwm lo asin. Kan file pawimawhte thla thum thla li lai an titâng a, an hlawh lak tur thla thum thla li lai tâng se an nuar ang.

3. Office hna aia mimal thil ngai pawimawh an tam khawp. Office hun chhüng reng pawha mitthi râl, inneihnaa kal, damlo kan tura haw hma chîngte hi an huatthlala takzet a, thil pawimawha hmuh an tul chânga an lo awm loh hian vawk êk uih tha ber ber chi barh hawng hawng ka châk thin.

4. Office-ah hian discipline an kengkawh tha lo hle a, an zawm tha lo hle bawk. Dawrtu an awm lai reng pawhin an inchhaih a, an nui duar duar a. Thingpui an in khulh khulh a, khâk an chhâk leh tlãwrh thin. Office chhûng tihzahawm an tum lo va, an tã ni lovin midang tã anga ngaih tlatna an nei.

5. Ram leh hnam hmangaih maw?! Ram leh hnam hmangaih tak tak hi sawrkar office chhûng aiin party office chhûngah ka hmu hnem zawk. 'Ram leh hnam ka hmangaih em a, sawrkar hna ka thawk ta mai a ni' ti hi an tam âwm lo asin. An hnaa taima em emte pawh hi ram leh hnam an hmangaih vang ai mahin an hma zawna tihtur awm a nih vang chauh a ni maithei e.

6. Ka thian, kawng kan zawh dawn. Sawrkar hnathawk chu tel an tam lo vang, anni chuan chawlh mawlh an thlahlel a, zirlaite zawk kan tam leh ber ang. Mitthi râl tura hna thulh fo khan ram leh hnam tâna kawng zawh turin hna a thulh duh hauh lo vang. Kha maw, ka tih reng kha. Point 5-na chhiar leh rawh.

7. Office chhunga 'Ka pi/Ka pu' kan tih thinte hian sawrkar hna hi 'where, what, why, when, how' hre chiang ngat sela chuan a dawrtu zawk hi 'Ka pi/Ka pu' an ti thin ang. Ram changkang zawkah chuan hetiang hian an ti thin zawk an ti. Mahse, tunah rih chuan Special Report-ah sawrkar hnathawkte dawr an nawmzia aiin dawr an hrehawmzia sawina post a la tam zawk tlat a nih hi.

8. Mi thiam chu ka ni lo va, mi thahnemngai erawh ka ni thung, i sawi ang deuh khian. Office ka dawr changa 'kei chu ni ila' tih vawng vawng chang ka nei ve bawk nia. Mahse, sawrkar hna thawh hi ka la châk ngai lo va, Mizoram budget zatve aia tam eiraltu zinga tel tumna ka la nei hek lo. Hemi vang hi a ni ang, sawrkar hnathawk aia sumdawngte ka ngaihsan zawk mauh mai ni.

I zawhna hi ka chhang fuh em ka hre lo va. Office hrang hrang ka dawr zing ve tawh a, ka vei zawng tar lanna remchang atan ka han hmang mai a ni.

Ka ngaihdan fahrah të të i hriat duh châng chuan inthlahrung duh suh, mi huat hlawh khawp pawhin ka ngaihdan diktakin ka chhâng zel ang che.

Tawk phawt se.

I thian,

TS Khupchong
Mission Veng
24.3.2014; 1:30 AM

Nia, MZU Mizo department-a 1st Semester zirlai kan nih lai khan kan miss-in drama min ziahtir theuh va, chutah chuan Fela hming hi a changtu hmingah ka hmang tel rêng a ni. February ni 20, 2015 chhun khan facebook lamah sei zetin ka va kap a, chu chu heta han tarlan loh ka tum zet nain, dah mai mai kha tha zawkin ka hria a, ka han dah leh hram a ni. 

Ka țhianpa ngainat em em (mipa leh mipa chu 'duhtak' han inti lo phawt ila) Fela Ngente 

Inhmuh a khât lutuk a, engtiang chiahin nge chhas țhen i tawrh nat ka hre thei ta chiah lo va; mahse, i facebook status ilo fahran ațang chuan i lung chu a leng ngawih ngawih a ni tih ka hrethiam tho mai. A âwm lo lem lo ve, keini pawhin hetiang hun hi kan tleirawl laiin vawi eng emaw zat chu kan lo tawng ve tawh a nia :) 

In ințhen chhan tak hi ka hre lo va, 'intihthiam loh vang' ni lovin 'inhmuhthiam loh vang' a nih ka beisei e. Tarmit i vuah miau a, i inhmuhthiam lohpui a nih pawhin ka dem lo che. Ka hau dawn che nge ka hnêm dawn che, ka deu dawn che nge ka kâp dawn che tih hriatthiam a har ka ti hle mai. A thawh dan ang zelin aw...

Tlangval țhankin i ni tawh. Chuti fakauva chhas țhen la na rual i ni tawh lo. Kum khat pumhlum em pawh in inzui hman lo va. Keini kum thum kum li te ngaihzawng kan nei a, khawvel dang nei lo khawp hiala kan awm pawhin a țul chuan kan țhen mai, maw! A tirah chuan kan nâ, kan kawng kal te reng reng a thlêk hian kan thle hnêp hnêp mai ni! A sarhu laiin 'khuarei hian min hnêm lo' te kan tia, chu mai pawh duhtawk lovin 'khuarei hian min hnêm ahnekin a zual si' te kan la ti tak deuh deuh a. A ni lo, khuarei hian min lo hnêm khawp. Khuareiah i la hre ve mai ang.

Chhas i neih hian min intihtheih khum tawh reng reng suh. Midang bulah pawh intithei suh, ințhen hnuah a zahthlak. In nih tirh te khan in nih rei ka ring lo hrim hrim! Tun hnuah chuan 'Ani ngei kha i hmangaih a ni' ka tihsak hma che chu 'Ani ngei kha ka hmangaih a ni' lo ti tawh reng reng suh. I hmangaih leh hmangaih loh min zawt hmasa zel rawh.

Chhas i la nei leh dawn. 'I fâwp lo chu pâ lo a tih phah ngawt ang che' ka tih nu pawh khan a la duh lutuk ang che. Mahse maw, chhas i neih pawhin 'ka friendlist ho chu an chhe lo maw le' tih khum miah loh tur aw... Free advice a nih chu. Vibrio kan han ti leh ang a, i hmu leh em em ang. A țul phawt chuan ka sem țhen ang che :D 

I Kolkatta kal hi i chhungte taksa damloh vang nge i rilru chhungril damloh vang tih hriat va ni suh! I zu intulh nghek nghek ang tih a nia ka hlauh ni. Keini pawhin kan chhas hmasa ber țhen chu kan tuar na ve tho, 'na tawkin damlo ila aw...' tih rilru te pawh kan pu ve țhin alawm. Mahse, khuareia inchhirna tur thil hi tih miah loh tur. Khawvel chhiatkhum turin i lo inkhai palh ang e, inawkhlumte hi an inchhir ngei ngei e an tia lawm.

Amah beiseina i neih reng ka ring. I status update chu a rawn hmuh i beisei ang. I whatsapp status chu a rawn en fo i beisei bawk ang. Chhan eng emaw ho tê avang tal pawhin SMS a rawn thawn che i beisei ang. Taka, a țhiante hnen ațangin thu lawmawm i beisei bawk ang. Chumi tur chu a rilru tawk thei tur leh a ngaihtuahna nêm titho thei tur ang berin thu leh hla i chhuah ang a, ani erawh a ngawi reng thung ang. Hmeichhia an mak khawp, inbiak loh te, ințhen te hi an lo thiam khawp a nia! 'Beiseina hi mi retheite chaw a ni' an ti țhin, nang chu mi rethei i ni lo. Beiseina hian mi a dawlh thei.

A facebook profile i tlawh zing hle ang a, i status update-ah i chungchang a tel leh tel loh i thlithlai reng ang. Hmeichhe sual chuan mi runluih țalh an tum a! Mipa hi an hrechiang bik teh e! Relationship an han dah a, kan nâ a; single han intih leh kan na leh tho va, natna hrik lianpui hi an ni ringawt! Natna hrik ngaihawm!

Ka ziah tum zatve vel chu ka ziak tawh a, mahse, duhtawk mai ang. Hei hi lo hre reng rawh, khawi hmunah pawh, engtik lai pawhin chhas zawnpui che ka inhuam reng tih hi. A remchan tak leh kan inthurual nghe nghe dawn nia. :D 

I tan hla chhete ka phuah ve. A tawp khar nan aw...

Naute duhlai, Fela hi min va tiriang em!
Picnic exam hostel a lo nuam ber mai, nuam ber mai;
Nang vangin ka tarmit glass ka hmu fiah zo ta lo.

Naute duhlai, Fela hi min va tiriang em!
Bike neih tinuam lotu i chang zo ta, chang zo ta;
MZU Hostel aiin Kolkatta Mizoram House ka thlang ta e.

Naute duhlai, Fela hi min va tiriang em!
MZUSC GS nih pawh engmah lo mai a lo ni e, lo ni e.
Kan whatsapp group awmna pawh hmun khawhar a chang zo ta!

Naute duhlai, Fela hi min va tiriang em!
Khawngaih takin lo let leh hram rawh, leh hram rawh.
I lo let leh a nih chuan i thu thuin ka awm tawh ang.

Hemi humi chhan letna atan zanah a wall-ah thu a rawn post leh nghal a, chu chu ka tar lang lo phal lo vang! A hnuai ami ang hian,

Thian ngaihawm Tsa Khupchong,

I hriat angin chhan let chi reng reng ka chhang let lo thiam thin lo. Hmangaihna ka dawn zozai pawh a rul tawkin ka chhang let mai a. Sem zai thiam min ti a nih pawhin ka dem lo che. Ama’rawhchu kan Bible meuhin vengte hmangaih tura min tih angin hmangaihna chu ka lo sem zai ve a nih pawhin min dem lul suh aw. Tunah pawh i thu thawn tuihnang zet ka lo hmu a, lawmthu hrilh pah chein hei ka rawn thlasik mau puah ve phawng mai a nih hi!

Suangtuahna leh a tak ram kaikawp thiam tak i nih avangin i lehkhabu chhuah zozaite ka chhiar chang hian i duhaisam chu ka hai mawlh lo e. Ni, hmangaihna kan dawn tam lam kan intehsak dawn a nih chuan ka el pha hauh lo ang che. A chhan chu hmangaihna hi a zau em a. Mi fel tak takte hnen atangin Agape hmangaihna i dawng tam hle ang tih chu i hmelah pawh a lang reng si a. Nula leh tlangval inkara hmangaihna erawh suangtuahnaah bak i la tem ve kher lo ang. Tu fawh mah i la dawng lo a. A awm nem zawk na na na chu tihluihnain pahnih khat i lo fawp ve tawh mahna le.

Zirna sang zawk zir tura Tanhril lamtluang i zawh atanga kum khat leh thla khat hnuah hmel duh i tawn ve kha i la hre reng em? Vawi duai lo i rim a, zah theih lohna leh mihring chakna hmanga pawh luih i tum a. A taksa pawh i hnaih hle thin a nih kha. Khatih lai khan min rawn derin ka puihna dil ni la hmangaihna hi thinlung lam atanga intan a ni tih hi ka hrilhfiah mai tur che a. Nang i tuihnan viau lai khan ani a hul huk a... Tunah chuan nang pawh khawro takin i tei tak ruk ruk hi!

Eng pawh ni se nang hian kan mi hrang fam ta Lalzova min tihre chhuak fo thin a, a hla ‘mangtha mangtha’ tih hi i inhmeh bik riauin ka hre thin. I hmel leh mangtha tih hi thil kal kawp tlat niin a ngaih theih. Duhsakna aia hnawlna mangtha ngei mai chu.

A sei ta e, damte’n leng la khuanu zarah intawn leh ni a her leh ngei ang. Kei aia sam sei deuh i tawn thuai pawh ka duhsak che a, chu ai mah chuan mi tuin emaw nang hi tawng ve che sela ka ti ngawt mai!

I thian,

Fela Ngente

Hemi thu a ziah atanga kum khatna a nih chuan, facebook lamah thu min thawn leh ta tlat mai. Kum 2015-a ka lehkhabu chhuah ‘Beiseina Khawvel’ chu MAL Book of the Year 2016 Top 20-ah a tel tih a lo hria a, chumi min lawmpui nan February ni 21, 2016 khan a facebook wall-ah hetiang hian thu a ziak leh a, 

Thian duhtak Tsa Khupchong 

A hmasain kut suih loh chibai ka buk a che. 

Tun hnaiah maimawm ril ang maia khawvel thlunzawm tlattu kal tlanga mipui vantlang leh then leh rual, lam hla leh hnai zawk pawh kan inpawl khawmna atangin i thil tawn ropui (achievement) ka lo hria a, ka lawmpui chein ka chhuang hle mai che. 

Comedian Search, Fiamthu bu, Magazine leh Hmangaihna Tuboh hmangin Zofate min nuihtirin kan beng i tivar a. 

Chutah lehkhabu ril ngeih ngawih tak, mi nazawngin kan ngaihtuah chhuah phak loh leh kan tawn loh, i inpuanna bu ni mai awma mawi CHHUM DUM KARA CHHEMDAM THLI min hlui leh a, kan va tlai tehreng em! 

Zirna sang zawk beiin thu leh hla lam a chin chhuaka i theh darh hnuah lehkhabu i tichhuak leh a, kum 2014 chhunga lehkhabu tha thlan chhuah 10 zingah i PINDAN KHAWHAR a tel tih ka hriat tum khan ka va lawm tehreng em. Kan University i chawimawi hle bawk. 

Kum a lo vei a, 2015-ah thu leh hla lama tui leh zir mite tana tangkai em em zirbingna lam hawi lehkhabu BEISEINA KHAWVEL i tichhuak lehnghal a, i va tlin em! I tlangzarh niah hralh a har tur thu leh a ‘hit’ em em i rin loh thu i sawi kha! 

Ni, Pindan Khawhar nena khaikhin chuan a ngaihnawm hlawl loh! Mahse, hriatna leh bengvarna min thlen hnem sizia hi. Hei, tunah pawh M.A.L Book of the Year Top 20 a thlen leh tak hial hi! 

A kum zawnin i lehkhabuin BOY Top 20 a thleng hi a ropui ka ti a, thangtharte Hero leh hrâng thar zinga Legend-ah a hlangkai hial che. 

Duhtawk mai lo la, kal zel ang che, nang zawng khua reiah pawh “kan mi hrang kal tate” an tih tur zinga mi i ni ngat mai. 

Tawk phawt se. 

I thian, 
Fela Ngente 
21st Feb, 2016 (V Day atanga a kar khatna chiah, zan dar 10:30).

Hetianga mahni facebook wall-a ngunthluk taka min lawmpui hi an tam lo, ka ngaihlu takzet a, mahni thiante lawmpui thiam em emtu ka thian Fela hi ka nghilh har ngawt ang le.

FELA LEH KEI - 2

Thu leh hla lam
 
Literature zirlai kan ni a, thu leh hla lamah kan tui hle a. Kan zirna hmun te a lo inang bawk nen, seminar, poetry festival, workshop, discussion etc.-ah te kan tel thin. Ani phei chuan seminar-a paper present tangkaina a hria a, hun remchang a hmuh phawt chuan paper present hram hram a tum thin a, lehkhabu hrang hrangah chutianga a thu leh hla ziak te chu tihchhuah a ni tawh nghe nghe.

Aizawl Book Fair cum Poetry Festival, High Field @March ni 9, 2017

Lehkhabu ka tlangzarh chang hian kan thianpa Sanglura, tuna MZU-a Ph.D scholar nen hian ka cho fiam thin a. ‘Ka ziak mek’ emaw, ‘ka ti ve ang’ emaw hi an ti kum tluan a, ka khalh leh nge nge thin a. An pahnih hian, "Lehkhabu ziak rei ber in ni awm e," ka ti ka ti thin a ni. Tum khat chu a thawnthu tawi ziah, love story tawi te mai hi min chhiartir a, ka chhiar hnuin ‘I chanchin a ni maw’ ka tihsak a, a nih loh thu a sawi lo va, Republic school-a an kal lai vel chanchin niin a lang. Chuta tangin a phur thar a, thawnthu tawi ziah te dahkhawma lehkhabua tihchhuah theih hun a a neih a inbeisei ve ta hial a ni.

Poetry a phuah te hian min chhiartir ve thin a, a poetry phuahte hi a tlangpuiin tunlai tak, a thu pawh hriatthiam awlsam tak a ni thin. A thu leh hla zawng zawng hi dah khawm ila, a bua chhuah tham chu a ni tawh ngei ang. Hla uang phuah te hi a ching a, lehkhabu leh hmun danga han chhuah chhawn em em chi si loh hi a phuah nual mai a. Chung zinga pakhat, July ni 9, 2014-a facebook lama a dah chhuah chu ka han dah teh ang. A thupuiah ‘Hostel Biahthu’ a vuah a.

    MZU Hostel-ah ka lut,
    Ka kut tin pawh a lut!
    Riltam vanga chokaa ka purun ruk
    Ka siam laiin ka chil a put;
    Room chhung phiatin bawlhhlawh ka rut,
    Ka thawmhnaw pawh ka suk.
    Zirlai aiin rilruah thil dang a lut;
    Ka thutiam sa pawh ka sut.
    Exam dawnah dawt thu leng a put;
    Thla tawpah mi pawisa ka puk! tiin.

Comment lamah hetiang hian ka chhang let zui a,

    I hostel lut i thau kung kung,
    I hmel erawh a chhe zual thung.

    I thiante sum ringin i nung,
    A chang chauhin i inthlahrung.

    I tan kan tawngtai thin kan chhung,
    Sawma pakhat pawh kan dah pung.

    Kan theihna kan hlan kan thinlung,
    Kan tan lo i tan a ni thung! tiin.

Hla phuah lam pawh a lo ti mi viau a, a poetry phuahte hi poetry festival-ah emaw, thianhova poetry chhiar hona hun buatsaihah emaw a lo chhiar fo tawh mai a. A poetry phuahte hi a tlangpuiin thalaite fuihna emaw, beidawnna lak ata beiseina nei tura fuihna lam a ni tlangpui. Tin, thihna lam hawi te, hla uang te pawh eng emaw zat a phuah bawk. A poetry pakhat 'Ka huaisen tawk' chu mi dangin a thluk siamin zaithiam Ramtiami'n kum kal ta khan a lo record tawh a. Fela thih hnuah a thiante band 'CLAVIKORD' chuan record tha lehin youtube-ah an dah a ni.

A thu leh hla thenkhat chu lehkhabu leh hmun dang dangah tihchhuah a lo ni tawh a. Kum 2016 khan Prof. RL Thanmawia hovin Mizo Poetry Society (MIPOTY) din a ni a, hetah hian a tui em em a. He pawlah hian din tirh ata tun thlengin poetry hlang dahna lehkhabu tum thum tihchhuah a ni a, hengah te hian Fela poetry hi a tel zat zat a ni. Nikum, 2019-a MIPOTY lehkhabu pathumna 'Zaikungthar Bu 3-na'-ah khan Editorial Board member a ni a, MIPOTY Executive Member ni lai a ni nghe nghe.

MIPOTY lehkhabu tihchhuah tawha a poetry dahte han tarlang ila: A bu hmasa ber, 2017-a tihchhuah 'Zaikungthar'-ah poetry panga thawhin chungte chu:
1) Hun tawp
2) Kalkat
3) Chhandamtu zarah
4) A dawn chiang lo
5) Thihna leh nunna

Kum 2018-a 'Zaikungthar Bu 2-na' tihchhuahah poetry pali dah lehin chungte chu:
1) Fur Sonnet
2) Leng dawntawii
3) I va'n sual thiam tak
4) Zan khat atan

Kum 2019-a 'Zaikungthar Bu 3-na' tihchhuahah poetry panga dah lehin chungte chu:
1) Thihna
2) Ka lunglai luahtu
3) Vanduaina
4)Thlan khur
5) I nih loh chuan

Tin, kum 2015-a MZU Mizo Department zirlaiten kan thuziakte dahkhawmna lehkhabu tihchhuah 'Kuhmum Bu 4-na'-ah a thuziak 'Nipui Pangpar' a dah tel a, hemi kum veka MSU souvenir 'Kulva'-ah a essay 'Duhaisami' a dah tel bawk. Tin, kum 2018-a St. Xavier College, Lengpui-in a tihchhuah 'Tlaizawng'-ah a paper 'Rap Music leh Mizo Poetry' a dah tel a. January 2018-ah 'Sabereka Khuangkaih' thla tin chhuakah 'Hmangaihna Mittui' a dah bawk a ni. Tin, hei bakah hian college souvenir-ah te, souvenir dang dangah te pawh thuziak a dah nual mai a, Zoram Today lama Joint Editor anga a contribution pawh thahnem tak a awm. Hei erawh a hrana kan la tarlan dawn avangin dah rih lo mai ila. Hetiang khawpa thu leh hla lama tui leh inhmang a ni a, literature zirlai a lo ni vei chhap bawk nen. A chhungte nen inbe rawn chungin a thu leh hlate hi dap khawmin, lehkhabua tihchhuah dan ngaihtuah ila a tha awm e.

MZU-a literature club dintu a nih hi tar lan loh theih a ni lo. Kum 2013-a MZU kan luh tirh khan Vanlalruata Royte hi MZUSC-ah President a ni a, ani hian thu leh hla lam a tuipui avang te, a thahnemngaihna avang tein Literature Club din hi ka bulah a sawi fo thin. An term a zawh dawn hnaih avangin a hovin engmah tih hman a ni ta lo va. A term lehpekah Fela chu MZUSC General Secretary a rawn ni chho va, ani literature zirlai lo ni bawk nen, club din tur chuan hma kan la ta a.

Kum 2014 kum tawp lam khan tum khat chu chhun chawlhah kan titi dun a, a ruangam tur te kan din a, hruaitu atana tha tur te kan sawi dun a. "Nangman tha i tih ang ang khan hruaitu chu ruat la, keiin buaipui tul ang ang ka buaipui ang" a ti a. Tichuan, hruaitu turte chu ka rawt ang ang a pawm zel a. President atan thu leh hla thiam mi fit leh viak tha, kan thianpa Dustin Lalkulhpuia, English Department ni se kan ti a, Vice President-ah Mizo Department atangin Lalchhanhima, Secretary-ah kei, Asst. Secretary-ah English Department atangin Lalhruaitluangi, Treasurer-ah Mass Com atangin Dindini (C. Laldinfeli) ni se kan ti a, Fin. Secretary tur erawh han ruat mai tur kan hriat loh avangin kan ruat ta lo va. Chung mite chu kan han hriattir thlap thlap a, tumah remchang lo an lo awm lo va, tichuan, MZU Literature Club kan din chu a lo ni ta reng mai.

MZU Literature Club hruaitute 2016-ah Red Pepper Restaurant-ah chaw kan ei khawm a, Fela hi a hman loh avangin a lo tel thei ta lo (L-R): Dustin (President), Dindini (Treasurer), Kei (Secretary), Kimi (ECM), Chhana (Vice President); thlalatu: William Lalrindika

Hruaitu ruat dan tur ruangam te pawh kan ruahman a. President hi English Department leh Mizo Department-in innih chhawk sela, Secretary hi President ni lo department zawk zawk ni se kan ti a, English Department an ni hmasa a, a term lehah Mizo Department atangin an ni a, tunah hian chutiangin an kal zel em ka hre ta lo.

Fela chuan a sawi ang ngeiin hotu sang lamah buaipui ngai ang ang a buaipui chho zui a, ani buaipuina avang liau liauvin MZU Literature Club Mizoram University thuneitute hriatpuina angin, official-in kan lo nei ta a ni. Club din mai chu duhtawk lovin activity kan neih nan min buaipui chhunzawm zel a. Vibrio 2016-ah essay & poetry etc writing competition chu kan club mawhphurhna atan a ti hmiah a, chu mai ni lovin min sponsor-tu tur nen lam a lo hmu sa diam bawk a. Hlawhtling takin engkim mai kha a vawi khat nan, Fela avangin kan kalpui ta zel a. Ani avangin seminar te pawh kan huaihawt chhoh theih phah ta zel a ni.

FELA LEH KEI - 1

Ka thianpa ngaih em em, ka ngainat em em, VL Remruatfela (Fela Ngente), Ramhlun Sports Complex-a cheng chuan thluak cancer/brain tumor avangin April ni 3, 2020 (Zirtawpni) khan min boralsan ta. Inkharkhip vanglai tak a ni a, a thihnaah te, a vuinaah te ka kal thei lo. Chu chuan mi a tina zual a. Lirthei nei ni tal ila chuan, engtin tin emaw insawi kuak dan chu a awm mai tur. A pawi ka ti ngawih ngawih a ni.

An bialtu Pastor, K. Lalthanliana chuan a vui a. Ka tarlan kher duh chhan chu, a vuitu hi 'Vanrammawi' tih phuahtu a ni a, Fela nen a hla hi kan duh thei hle a, kan sawi kan sawi thin. Tanhril Pastor Bialtu a nih laia bial zaipawl leh an pafain he hla music video an siam a, a bik takin kei hian ka duh thin hle a. Fela chuan he hlaa zai ve Pastor Thanliana fanu Thelma-i a lo hre hlauh va, ani hi MZUSC-ah hruaitu a nih avangin zirlai hmelhriat a ngah hrim hrim a. MZU lama zirlai ve tho a lo ni a. "Engtikah emaw chuan i la leng dun teh ang, a pa hrim hrim pawh kawm a chakawm e. A hla phuah chungchang te kan la zawt chik ang chu maw le," ka ti a, leng ta lo chuan ka thianpa Fela zawk chuan amah maiin 'Vanrammawi'-ah min kalsan ta a ni.

A bula hmeichhe chungchang ka sawi te hian nui sau chung hian, "I va han lerh ve tak e aw..." hi a ti mai thin a, Thelma-i chungchang ka sawi tum pawh hian chuti chuan min chhang a, mahse, amah zawk hian thla a lo lakpui dim diam tawh zawk a ni!

Thelma-i, Pastor Thanliana fanu

Fela nena kan chanchin, kan inkawm dan vel hi thui takin ka ziak a, a tahtawlin thupui hran hran vuahin, kan inhriat tirh atanga a indawt zat zat ni lem lovin ka rawn dah zel ang.

Ka lehkhabu leh amah
Vawi duai lo ka rambuai novel ziah chungchang a bula ka lo sawi thin ‘Zalenna Zawngtu Zalna Zoram’ chu ka pianchampha lawmna ni pah fawmin March ni 14, 2020-a tlangzarh hman tumin theihtawp kan chhuah a, a chhan chu a tuk Pathianni, March ni 15 hi ka pianchampha a ni a, a hun sawn hmain remchang takin a hma ni-a tlangzarh ka rilruk ta a ni. Nimahsela, a hun a lo hnai tial tial a, ka huphurhna a zual a. February ni 29, 2020 tlaiah chuan dawra ka awm laiin ngaihtuahna thar ka nei ta thut a.

Ka thianpa Fela hi a natna khumah tlangzarhtir ila, mi tlemte thian hnai chauh sawm ila, anni’n a hmunah lei se, a hmuna a leina man tling khawm ang ang chu thianpa enkawlna atan pe nghal ta mai ila tih ka ngaihtuah chhuak a. Hetiang ka ngaihtuah chhan chu, thianpa natna ka ngaihtuahin, (tlang taka sawi chuan) rei min dampui tawh dawn lo tih rinna lian tak ka nei a, a hun tawp hnaih tawh lama ka theih ang tawk tihtir vea a nun hrehawm chhawk zangkhai theitu ka nih takin ka ti a ni.

Ka lekhabu hi Guwahati-a kan chhuttir a ni a. An la chhut zawh hma, a damlo ka van kan tum te chuan ka lehkhabu chungchang te chu ka sawi a. Ani hi ka lehkhabu tlangzarh apianga min pui nasa em em thintu, phur em em thin a ni tlat a ni. Lehkhabu a rawn thleng a, tlangzarh tura ka inpeih hnua ka thianpa chanchin tharlam ka han hriat leh meuh chuan, chutiang thil tihtir chi a ni ta meuh lo tih ka hria a, tuma hnenah ka la sawi chhuak lem lo bawk a tiin ka thulhsan leh ta a. Khawvel a lo heti chhunzawm bawk nen, tlangzarh lohvin kan la dah ta reng a ni.

Fela hi lehkhabu ka tlangzarh reng rengin a phu ber te zinga mi a ni ziah a, phur satliah mai lovin min pui nasa em em thintu a ni. Ka hriat theih chinah, amah nena kan inhriat leh inkawm hnuah ka lehkhabu tlangzarhnaa a lo tel loh ka la hre lo. Kum 2014-a MZP Conference Hall-a 'Pindan Khawhar' kan tlangzarh tum te, kum 2015-a I & PR Conference Hall-a 'Beiseina Khawvel' kan tlangzarh tum te, kum 2018-a CYMA Conference Hall-a 'Mizoram Election Results & Statistics' kan tlangzarh tum te khan a rawn kal vek a. Tin, kum 2016-a thianho lehkhabu 'Ethel' tih I & PR Auditorium-a kan tlangzarh tum pawh khan a rawn kal bawk. Ka lehkhabu tlangzarhnaa a lo kal hian amah mai hian a lo kal lo va, a thian mi dangte a hruai thin a ni.

'Ethel' tlangzarhna: (L-R) Pu Lalrammawia Ngente, kei, Nl. Linda Zorinpuii, amah leh Lalhlimpuia(Atea)

 

 

MZU Lenhmui

Ka lehkhabu tlangzarhnaah hian a lo kal a ni mai lo va, a theih ang angin whatsapp lamah emaw, facebook lamah emaw mi tihlarsak a, thahnemngai takin mi sawi mawisak thin. 

A facebook wall-ah ka 'Beiseina Khawvel' mi post larsak

Facebook-a MZU zirlaite awm khawmna 'MZU Corner'-ah 'Pindan Khawhar' min post-sak

Tun tumah pawh hian dam tha ni sela, Aizawl a awm remchan nen a innan hlauh chuan a phusa ber te zinga mi a ni dawn tih ka chiang lutuk a, a tel lovin kan tlangzarh ngam dawn em ni ngai le?! Min la dampui chu ni sela, a tlangzarh hma kar atang tawhin a whatsapp status-ah a cover nen a hmang ang a, group hrang hrangah mi post kualsak ang a. Facebook lamah lah ni se, a wall-ah hahipin a sawi leh awm si a. Tlangzarhnaa a lo kal thei lo a nih pawhin a ni-ah a lo kal theih loh avanga thupha chawina message a rawn thawn ang a, lehkhabu a neih hunah a rawn review ngei ang. Chutiang ti tur erawh a awm dawn ta lo a ni. Eng pawh ni se, tun tum atan chuan duhtawk phawt ila, a lehpekah thu leh hla lam nena kaihhnawihin ka rawn chhunzawm dawn nia.

Pindan Khawhar tlangzarhnaah

Khualzahawm Life!

June ni 18, 2013 zan dar 11:10 khan ka ziakmi ngaihsan em em Pu Mafaa Hauhnar chuan ka graduate ve ta chu mi lawmpuiin "You've landed the moon, TS, now, go and shake the stars!" tiin thu mi rawn thawn a, ka ngaihlu hle. Tunah hian la dam ni sela, engtin tak thu mi thawn leh ang maw!

Kum 2001-2003 chhunga ka sikul, Middle School kalna Govt. Middle School-II, Vanbawng chuan kum 25 tlingin a lawmna hi February ni 25, 2020 (Thawhlehni) khan sikulah neih a ni a. Hemi hun hmang turin ka thianpa Pu Lallawmtluanga, he sikula ka kalpui thin, he sikul ngeia Headmaster incharge-a awm meka chuan phone-in min sawm a, amah ngei dawrah rawn kalin sawmna mi rawn pe a, an mi sawmna ang ngeiin Khualzahawm-ah ka han tang ta a ni.

Hetiang dinhmun hi thenkhat tan chuan thil thar a ni teh chiam lo vang a, ngai neih te pawh an awm ang, a then chuan ho an ti hial maithei bawk. Mahse, ka tan chuan a vawi khatna a nih angin a hlu em em thung. Keimah ka inen a, ka dinhmun ka thlir a, ka insit ngawih ngawih mai a ni. An mi sawm chhan hi, ka laka beiseina an neih vang a ni lo tih ka chiang a, "He sikul zirlai chhuak zinga zir sang ber i nih vang a ni" min ti a, chumi avanga min sawm chu an ni. Thil tam tak ka ngaihtuah let a, ka hnuk a ulh hial a.

Ka zirpui tam tak kha zirna chhunzawm lem lo, mahni tuina lama kal zui ta an ni fur a. Zirna lamah kal thui lo mah se, chhungkua dinin eizawnna bulfuk an nei theuh va, an hlawhtling vek a ni. Zir sanna hi hlawhtlinna a ni hran lo va, mahni kea dinga intodelh hi hlawhtlinna zawk chu a ni. Kei hi zirna lamah a theih chin chin ka kal chhunzawm avang chauhva chu dinhmuna ding thei chauh ka ni tih ka chiang hle.

Chu hunah chuan thu ka sawi a, chu sikula ka luh laia ka zirna leh zir dan chanchin te ka sawi a, ngaithlatu tam tak tan chuan a ho vang a, ninawm a chang ang. Nimahsela, chu chu min sawmtute beisei nia ka hriat avangin ka sawi lui a ni.

Middle School-ah chuan Hindi subject hi kan nei a, Pu Lianzuala'n min zirtir thin. Ka thiam theih thlawt loh avangin hrem pawlah ka tang thei hle a, utawk-sawt tih te, lei thila thingthit te, bengsuk tih te, hrem dan hrang hrangin min hrem thin a, chuti chung chuan pawl 7-ah Hindi subject-ah min belh pass a, Centre-ah Top 10-ah, chutah pawh hniam takah ka lang pha hram a ni. Pu Lianzuala chu tunah a pension ta a, tun hnu hian thahnem a ngaihzia leh min duhsakzia ka hmu chiang hle.

Pawl 6 kan zir laiin kan Headmistress Miss Mali'n classroom-ah zirlaite chu thawnthu min zirtir thin a, "In puitlin hunah mipui hmaa thusawi chang te in la nei ang a, chuta confi taka in awm theih nan..." a ti thin. A sawi dikzia hi tun hnuah ka chiang hle. Mipui hmaa thusawi phut zawk hi ka nei ta miah lo va, thusawi thiam tak ni phei ila chu ka thusawi a ngaihnawm thei viau vang. Miss Mali chuan tunah pasal fanau a nei tawh a, Aizawl atangin chu hun hmang turin a rawn tel vang vang a, thu pawh a sawi a ni.

Miss Mali

Kan sikul tual, tlang pawng chung zawlah hian drill (parade) kan nei thin a, chu chu Pu Lianzuala te, Sir Marina te'n min neihpui thin. 'Zotuithiang tê, luang dem dem la..." tih hla sa chunga lâm kan zir lai te kha ka mitthlaah a rawn lang iar iar a, lung a leng duh hle. Sir Marina chu tunah Aizawl Ramthar Tlangvengah an khawsa tawh a, chu hun hmang turin a rawn zin vang vang bawk a. Sir Biaka pawh sikul dangah insawn tawh mah se, a rawn tel thei a, Miss Marini erawh Aizawl atangin a rawn kal thei ta lo a nih hmel.

Sir Marina

Primary School-a kan zirtirtu Pi Dinmawii chuan, "I thiam theih avangin Merit Scholarship i lak kan duhpui che si a, i kutziak a chhe si, a thu ngai thovin kan ziah thattir thin che a," tiin min lo hrilh lawm lawm a. Primary School kha Distinction-in ka tluan zak a, Middle School 1st division-ah, High School leh Higher Secondary School 3rd division-ah tluan leh zakin College-ah 2nd division, University-ah 1st division-in ka chhuak a ni.

Ka u leh naute'n rapthlak takin, min kalsan a, kuang khatah, thlan khur khata phum an ni. Chumi hnu lawka ka nu chu hna thawk hlei thei lovin hrisel lohna avangin a bawksawp a, ka uin pasal a nei zui a, ka nau nen kan la tê si a, hna rum tak tak thawk thei chu ka pa chauh a ni. Chumi a nih avang chuan kum 2001-a Middle School ka luh dawn khan kan khawsak a harsa hle.

Zir chhunzawm hram ka duh si avangin admission man tur, Rs. 50 (ni tain ka hria) chu kan pûk chawp a, ka in-admit ve ta a. Uniform hlui, zirlaibu hlui, ziaklohbu hlui awl la awm te khawmin chu sikulah chuan ka tan a, khatih laia kan chhungkaw khawsak harsatzia sawi tak tak ila, kan chanchin hre lo chuan awih harsa an ti hle ang. Thil pakhat lawk, Primary School-a kan kal lai khan chhunah biscuit, Parle-G hi panga theuhvin an sem thin a, inah kan hawn a, ka u Pari'n a sem a, kan unauvin kan insem thin. Ani pawh a boral ta.

Pawl sarih kan nih kum, 2003-a sikul kan kal hmasak ber ni-ah chuan thlang lam tlar hmasa berah ka thu a, ka thutna tlar hnungah hmeichhia pahnih an thu bawk a. Ka t-shirt hâk tukkhum zawn, nghawng bial leh t-shirt thui zawmna lai tet chu rawn khawih zauh zauhvin an nui leh chiam mai thin a, hrehawm ka ti a, ka zak hle. Zak chung chungin kekawr mawng bel hi ka ha thin bawk a. Mi'n min nuih leh nuih loh hi a rukin ka en a, ka zahzum avangin min nuih hian hrehawm ka ti ngawih ngawih a, min nuih loh erawh chuan zah tawrh a zia deuh va.

Kar khatah chawhnu vawi khat hi hnathawh ni-ah kan hmang a, kan sikul tual lai tlang bawk chu kan lai thin. Kut durh phungin kan lai thin a, bawngtuthlawh, suahdur, thirthiang te kan lek nasa hle. Tin, thlanmual bula hmawng/rihnim zar chu thlakin, sikul kiangah kan phun a, tunah chuan a lo puitling ta fur a, hmuh a nuamin sikul a tinuam hle. Tunah chuan sikul tual chu an rawt zawl vek tawh a, sikul building pawh a dang ta. A hmaa sikul office chu chokaah an hmang tawh a, a hmaa kan sikul building chu awm tawh lovin, class room building chu a thar hlak kan nei tawh a ni. Chutiang chu ni mah sela, Krismas hmanga kan khuaa ka haw chang hian, tu hriat loh hian kan sikul hlui chu ka tlawh ziah a, Primary School, Middle School leh High School chu ka tlawh ve ziah thin.

Khatih laia kan zirtirtute chu Miss Mali, Miss Marini, Miss Remzuali, Sir Marina, Sir Biaka, leh Pu Lianzuala te an ni a, tunah hian Miss Remzuali a la thawk a, Pu Lianzuala tih loh chu sikul dangah an insawn vek tawh a ni.

Min zirtirtute (L-R): Miss Remzuali, Miss Mali, Me, Sir Marina, Sir Biaka

Sikul khan jubilee lawmnaa Khualzahawma min sawm khan, ka lakah engmah an beisei lo va, duhsakna avang liau liau a ni tih ka chiang hle. Nimahsela, chu hun chu a ropui ka ti a, kumkhuain vawi khat chiah a thleng dawn a, kum 50-na an hman hunah kan la dam ang em tih pawh hriat a ni lo va, chuvangin an senso tlem azawng phuhruk nan tiin ka pawisa ken chhoh zawng zawng Rs. 5000 ka pe a. Hei hi tar lan kher ka duh chhan chu, Rs. 50 puk chawpa ka luhna sikul a nih vang a ni.

Lalpa'n min hruai zel thin.

Pu Lallawmtluanga, Headmaster i/c

Miss Maengi

Khuallian Pu Ricky Lalremsanga, EM, SHC

Pu HC Lalhunhlua, School Managing Board

Zirtirtu ni laite, min zirtirtute leh khuallian nen

Ka zia ka chik

Ka zia hi ka chîk ka chîk thin a, ka tân chuan a tâwk chauh mai hi a lo ni. Ka ṭawng tam em em lo va, mi pawi pawh ka sawi tlêm nge nge bawkin ka hria. Miin ka chanai an chang te a nih ngawt loh chuan mi hlawhtlinna ka itsîk lo va, itsik ahnekin mi hlawhtlinna lawmpui hi ka zirlai mek a ni reng reng a. Itsikna thinlung put reng ai chuan ngaihtuahna a thiang em em mai a ni. Mi chanchin kan sawi tam loh hian an pawi kan sawi tlem tih ka hre chiang em em bawk.

Ka tâwpna tur chu mi hausate tâwpna tur tho a nih ka hre chiang a, ka dam chhûng pawh leia mihringte dam hun chhûng pangngai aiin a rei bik dawn lo tih ka hre chiang bawk. Hei vang hian ka lei hun rei lo te hi hausak tum nan ka khawhral lo va, hausak ka tum loh avangin rualawhna ka nei tlêm bawk. Hausak tumna hian ngaihtuahna ṭha lo tam tak a keng tel ṭhin a, chuta ṭangin ka fihlim titih tihna a ni thei ang.

Min siamtu, ka chunga engkima thu neitu Pathian hnena ka dil tam ber chu 'hriselna ṭha' hi a ni. Pathianin hriselna ṭha min pek phawt chuan, a dang chu mihringte hnena chhia leh ṭha hriatna te, duhthlan theihna leh theihna te min pek angin mihring hian a intum ve thei, mihring kutah a dah ve tih hi ka ngaihdan nghet tak a ni ve tlat a ni.

Pathian malsawmna hi ka dil âwm ka la hre hauh lo va, a malsawmna dawng thei tur erawh chuan theih ang tawkin, ka theihna zawn zawnah thawhrimna ka hmachhuan ṭhin. Malsawmna hi thawhchhuah ngai thil a lo ni reng mai a, thawhrimna tel lo malsawmnaah hian thil dik lo a inphum tel thei dawn hian ka hre tlat pek a. Ṭhuthluang chunga vanneihna vantla dawn ka inbeisei ṭhin kha ka bansanna a rei ve leh ta.

Ruihtheihthilah ka fihlim a, zing tin tlai tin emaw, nitin emaw, kar tin emaw, kar tawp (weekend) tin emaw ruih tur dap leh zawngin ngaihtuahna ka la sêng chhin ngai miah lo va, a hahdamthlak em em a ni. Mi min ngaihdan tur chu ka hre lo nain, miin ruia min hmuh ngai loh avang leh, zu rim nama min hmuh ngai miah loh avangin nuam ka ti veng veng zuk nia.
Ka tuinaah tak ei ka zawng a, a chuangliam awm lovin ka ei khawp chiah ka thawk chhuak bawk. Mi dang thuhnuaia kûn lovin ei ka hmu a, ka thu bernaah eizawnna ka hmu a, ka lungawi em em a ni. Mihring hi a lungawi phawt chuan a hlim ṭhin a, kei pawh hi ka hlim ve em maw ni chu aw, ka inti hial a ni.

Ngaihzawng...nia, a hminga tlangval la nih ve takah chuan ngaihzawng sawi lan tel loh theih a ni lo. Ngaihzawng hi engkim min pe theitu hnenah ka la dil ngai lo va, hriselna ṭha kan neih phawt chuan thawhrimnain a tudai ṭhin tih hi ka chiang em em! Miin 'bialnu engzat nge i neih tawh' min tih chang hian, 'ka hre lo' tiin ka chhang mai ṭhin. Mahni nihna zahpui lo mi ka ni a, ka hre lo tlat a ni. Thawkrimte ṭanpui thintu chu fakin awm rawh se! Ka bialnu hlui mi dangin an lo ngaihzawn ve te hian ka lawm em em ṭhin a, ka lo intithei ve tlat zel. Mi dangte hlawhtlinna lawmpui hi ka zirlai a ni, ka tih tawh kha.

Aw... Ka va han infak tak em! Keimah chu fakin awm rawh se.

- TS Khupchong @ 2nd December, 2019

Kan hun lai chuan

Tunlai ṭhangtharte hi in vannei mang tak e. In duh zawng, in duh thu in hrilh ngam loh te kha an whatsapp status view-in in inhnangfak thei a, an facebook status leh thlalak love-a react ringawt khan thu tam tak a hrilh sa tawh a. In duh thu in hrilh ngam hma chu ṭhahnemngai taka chutianga tih char char mai tur a ni a, khuareiah chuan an lo hre bel lo thei lo che u a, biak ngam hun a thleng chawp ve mai.

Keini hun lai ve chuan an ṭhiante hnenah 'min lo biak rawh' kan ti ngam ṭawk a, zak chung chungin. Zah tawh nak alaiin an la sawi darh leh phei chuan khawlaia intawh dawn pawha hel char char a ngai ṭhin. Puarak neih tel zel ngai hringnun kha kan hmang a; facebook a rawn chhuak a, tunlai angin love-a react-na te la awm hek lo, kan like-sak tlut tlut a. Thu post taima tak an nih loh phei chuan kawng dang a tam lo khawp.

Kan han biak ve ngam hnuah pawh, phone la awm hek lo, lehkha kan thawn a. Kan kutziak nalh an tih loh hlauvin paper rulrinah ngei theihtawpa ulukin kan ziak a, kan kutziak an chhiar theih loh phei chuan chuti hlauh, mi dang ziahtir chi lah a ni chai si lo. Kan lehkhathawnin kawng a bo phei chuan hnar hmuh larh larhna tur a thleng zui chawk. Khaw hmuna awm kan nih hlauh chuan, an in lan theihna hmun, ralkhat aṭangin kan thlir nileng ṭhak peih, fanghmir tiat lek pawhin lang mah se pawn an lo chhuak lai ringawt pawh hmuhnawm tak a ni.

Tunlaiah te chuan in chhas te chu, khawi hmuna cheng pawh ni se duh hun hunah in be thei a, in lunglen deuh changin video call-in duhtawkin in inbia a. Thikthu chhe deuh phei chu video call hmangin a invil tawn chawt theih. Chhas thikthu chhe deuh neih phei chu detective turu tak hi an ni ringawt. Engtik laiin nge in ṭhiante leh in chhungte contact number an lo neih hman i hre lo vang. Chawlhni tlaia i nula lenpui hming leh veng, an contact leh thlalak leh past life thlengin an chhui chhuak nghal zung zung thei.

Keini hunah chuan hmun danga mi ngaihzawng kan han nei ve a, rinawmna leh inrintawnna kha kan innghahna a ni tawp mai. Video call chu khawi lam, PCO aṭang a nih loh leh landline nei te call-in kan han inkohtir ngei a, mi ina phone hman lah chu inngaih thu takngial pawh sawi ṭhat ngam a ni lo. "Vawiin eng nge i tih, naktukah eng nge i tih dawn" kan intih tawh hi chuan kan inngai hle tihna a ni.

Hmel inthlakhlelh avangin kan thlalak (roll film aṭanga print ngei mai) zinga ṭha ber them kha envelope-ah kan khung tel ṭat a, a hnung lam awlah 'eng emaw tak' kan ziak tel bawk a. Khal bel hliau hliau tak hi kan ni a, entawn miah lo pawhin an hmel hmai awm dan, an khuavang chhinchhiah awmnaa, thalak hmaia chhunhan bâl lo awm palh zeuh awmna chenin kan hre thei.

Krismas laia krismas thawmhnaw thar nena man chawia thla kan lak bak thlalak tharlam leh mawihnai dang awm reng thei hek lo, chhungkaw thlalak te, unaute thlanlung thla kan lakpuina tih angreng kan thawn liam vek tawh hnuah daih seng tawh hek lo, lehkhathawnah mahni lem ziakin kan han thawn a, lunglen inphuhruksak chu har tak a ni.

Tunlaiah chuan video call reng te in lo hne tawh zawk a, thlalak hmuh duh chuan 'khawi maw' tih rualin selfie thlalak, lan ṭhatna hmanga lak ngei mai kha duh aia tam a rawn thleng nghal zung zung mai a. Phone-a in-call pawh peih ṭhaṭhum lovin, whatsapp voice record hmangin in inbe thei tawh a; keini te chu inngaizawng tur ringawt pawhin kan thawkrim ṭhin teh asin.

- TS Khupchong @ 15th January, 2020

Kei leh ka politics!

Pathianin a tawk tê têin ro mi relsak a, rem mi ruatsak thin. Harsa takin lehkha ka zir a, zir tur tul te ka zir chhuak thawkhat tawh tihah politics-ah ka luhsan leh daih a. Ka chhung te, ka zir kawng hretute'n sorkar hna tha tak ka thawh an beisei a, min beiseipui a. Ka chhungte beiseina ka tihlawhtling ta lo va, kei ngei pawh hian mak ka inti a, hrehawm tih chang lah ka ngah. Mahse, chutianga duhthusam ang diak diaka ka kalna tur ni âwm tak, ka kal loh hi Pathian remruat vang a ni khawp a, ka inchhir lo thin.

Kan thiante chuan hna zahawm tak tak an thawk a, ka ngaihsan zirtirtu te an ni a, "miss" "sir" tia koh an ni. India sorkarin kum khatah an pualin ni khat a voh bik a, chumi ni a lo thlenin "miss" "sir" tia kotute hnen atangin duhsakna chi hrang hrang an han dawng leh a. Chutiang te chu hringnunah a mawi pawl niin ka hria a, ka thiante ka lawmpui a, ka awt thin. Mahse, ka dam chhungin an dinhmunah ka ding ve dawn lo. Chu ka thil awh, ka châk ve thin, kei leh ka chhungte mamawh ni bawk si te chân turin a nia politics-ah ka luh ni. Mak hi ka inti.

Politics-ah hian zalenna hmuh ka inbeisei lo va, hausakna ka zawng lo va, politics kaltlanga eizawnna hmuh ka tum hek lo. Zirlai pawlah kan lo inhmang thin a, ram tana tha nia kan hriat chu theih ang tawkin kan ti thin a, politics kan lo ngaihven lo thei si lo va, chuvanga lut ve ta rawih mai niin ka inhre ta ber. Minister nih te, MLA nih te hi châkna reng reng ka nei lo va, nih tumna ka nei hek lo. Politics atangin ram tana hna thawh tumin kan lut ve a, mahse, keini tak hi chuan tha thawh theihna kan lo nei tlem lulai em em a ni. Chuvang chuan party worker ni ringawt tur em ni politics ka luh, tih hi ka inzawt fo rêng a ni.

Party worker-te'na politics kan khelh dan thenkhat hi chu a tunlai tawngkam takin, a thing ka ti. Party worker tam tak politics chîm chin a hniam lulai lutuk a, chu chuan mi tilunghnur fo. Kan thenawm state-ah te engtin nge an inbeih ve thin ang aw tih te ka ngaihtuah neuh neuh thin (Mi thenkhat anga developed countries te nena intehkhin nazen erawh ka duh hauh lo thung). Politics-a inhmang, party worker-te hi mi thiam ber ber, mi fing leh fel ber ber kan ni lo va, mite tih duh loh thil tha leh thil tha lo ti ve fo kan ni. Hma erawh zawng kan la sawn ve chek ang chu.

Politics-a lem harsa ka tih em em pakhat chu, entirna hmangin ka han sawi teh ang. YMA General Conference, North Vanlaiphaia neih zawh takah khan khuallian Pu Zoramthanga, Chief Minister-in thu a sawi a. Mizoram boruak thatzia sawiin, suma chantir tur ni se, a man tam turzia a sawi a; a hmun ngeiah ngun takin ka ngaithla a, sawi tha hi ka ti na laileng khawp a. Chutiang a nih laiin mi thenkhat chuan "CM-in Mizoram boruak hralh a tum" an han ti a, nuihza siam nan an hmang zui a. Uar tak taka thusawi te hi chîng tawh lo se, ti te chu an awm, ka hrethiam mai a; mahse, a thusawi ni lo, a sawi tum pawh ni lo zawnga lo kaihher daih mai hi tenawm ka ti a. Kei chuan hetiang hi ka ti ve lo vang.

Politics-a hahthlak ka tih em em chu, kan politician-te leh ram hruaitute kan chhawnchhaih dan hi a ni. Kum 2017-a MNYF Headquarters President a nih tirh khan Er. Lalrinawma, tuna Mizoram Assembly Dy. Speaker ni mek hian press mite a kawmna hmasa berah khan thil pawimawh tak tak pathum a awm a, chung zinga pakhat chu, kan ram hruaitute leh kan politician-te hian ram tan an theih tawk an chhuah a, social media lama mawi lo tak taka beih te, inchirhtheh te hi i ti lo vang u, ti zawngin a sawi. Chu chuan mi vaw harh chiang khawp a, chuta chin chu an hming hmerha kan politician, kan ram hruaitute ka beih vak vak tak ka hre ta lo.

Party kan luh hma khan kan ram hruaitute hi na tak takin ka lo tawng ve thin a. Nia, theih ang tawkin ram kan vei a, kan duh dan angin ram an kaihruai thei bik lo ve bawk a ni. Nimahsela, an hming hmerha mawi lo taka ka lo bei vak vak thin kha ka inchhir em em a, hmuhsitawm ka inti veng veng. Tunah chuan social media lamah pawh politics ka sawi ve ta meuh lo va, zan thim hnuaia khuangbai chiri chur chur, tulthira kan han thila reh ta vang vangah riak ka inchan, ka ngawi ta hle hle mai a ni. Mi that lohna kan sawi a, hma an sawn nana sawi si lovin an rilru natna tur chauhvin kan sawi thin a, tha ber hian ka hre lo a ni.

Kan opposition lai te, ruling hnu thleng pawh hian engtik lai pawha khingpui nei kan ni. Kan khingpuite chak lohna kan zawng a, chutiang kan hmuh chuan kan chaw tui a ni. Hei hi ram dang, ram changkang dangah pawh an tih dan tho a ni a; Kristian leh Muslim ramah pawh an tihdan tho a ni; keimahni indem nana hman ka duh hauh lo. Chutih rual chuan, ka han tarlan tawh anga mite that lohna ringawt kher, hma an sawnna tur emaw, thil tha zawk emaw kawhhmuh tum leh chuang hauh si loh hi thil awm thei a ni a, hmasawnna lam a hawi lo niin ka hria. Hetiang ringawt ngaihtuah hian ngaihtuahna tha tak neih reng a harsa a, hetiang lama thatchhiat luih hi ka duh.

Mite aia hah bik nia inhriatna te, thawk tam bik nia inhriatna te hian itsikna leh thikna a piantir thin. Kei erawh chu ka inhriat danah chuan, pute'n tih tur an tih chu ka ti tawp a, kalna tura an tihah ka kal a, zui tur an tih ka zui tawp mai a ni. Hausak tumna hian duhamna a keng tel a, hausak ka tum ngai lo vang (hausak loh ka tum kher lo bawk ang). Nationalist inti, Zoramin zalenna a sual lai ngaihventu, ngaisangtu inti, duham leh em em si nih te hi thil inhmeh lo tak ni-ah ka ngai. Hausakna hian damchhung bak ni khat tal daih chu ni se, theih ang tawkin kan han um ve lawp lawp tur. Dam chhung lah chu rei lo te chauh a ni a, thih hnu khawvel lah chatuan a nih hmel si a. A chang chuan duhamna nena ke ka pen tak tak hma hian, chu lipuia ka pil hma hian chu hmun, thih hnu piah lam ram ngei chu thlen thuai thuai ka duh ut ut thin.

Kei hi mi fel lo tak mai ka ni a, midangte tan pawha inhnemhnanna awm lo, innghahna tlak ni miah lo, ten zawng leh huat zawng ngah tak ka ni. Khawvela Pathian thil siamte hi mawi ti em em thin mah ila, mihring nunah thil mawi tam tak hmu thin mah ila, he khawvel hi a chang chuan ho ka ti thin. Hausakna um reng renga hmanhlel ka hmuh chang hian ka khawngaih thin. Khawiah nge hahchawlhna an hmuh ve ang le, tiin ka ngaihtuah thin. Chutiang karah chuan mite duh ang diak diaka khawsak te, mite mit tlunga awm tuma khawsak te, mite tihlawm tum reng renga hun hman te hi ka tum hran lo, kei ngeiina ka ten leh duh loh zawnga awm hi ka hlauh ber a ni.

Keimah hi ka inen let thin a, ka nun dan ka thlir kir thin. Ka khawsak phung hi ka thlak nasa mah mah em, ka nun dan hi a peng thui ta lutuk em, hmana keimah kha keimah a la ni reng em tih te ka inen let thin. Hmana Tsa kha tunah a la ni reng em, tih hi keimah ka intehna, ka inzawhna reng thin a ni a, 'aw' tia chhan theih hi ka tum reng ang. Mi tam tak chuan politics avangin an nun mawi tak an hloh a, an ngaihtuahna tha tak thin kha an hloh a, an bopil a ni. Aw, chutiang mi nih te chu a va har dawn lo rua em!

Beiseina

"Eng chen hi nge retheihnain mi bawih a,

Harsatna hian mi sal tlat dawn le?"

tia patling a rûm kâwk kâwk laiin,

Thinlungah râwl mawi a rawn inrawn a,

Chhuan tlâk chhantu a rawn inlar a,

A hming duhawm chu - Beiseina!

Khawvar hun nghaka khawhar tak a,

Kawng khawhar i zawh lai khan;

"Khawvel khua a var loh pawhin,

Chatuan khua var tawh mai se"

ti hial khawpa rinchhan tur i neih loh lai a,

Êng te tak tê rawn chhuntu che kha - Beiseina

Mittuiin thlantui a hliah khuh hun a lo thlen a,

Kawng zawh fiah lo ruaia a lo inlan hunah;

Engkim mai hi engtovin i enghelh a,

Thawhrimna thlantui kha,

Manganna mittuiin a chhilh hun a,

Hrûk hulna puan nêm i silh kha - Beiseina!

Nang lo awm lo la,

Ka nunah lo tel ve lo la,

Rauthla hian tisa thlah zai rêlin,

Thlân khawhar a bel tawh âwm asin!

Ka beisei thin che - Beiseina!

Ka belh thin beiseina, lo bei leh la!