Advantage of facebook deactivated!

Facebook ka chhuahsan lailâwk avangin ka nunah thil danglam lo thleng leh tun hmaa ka tih thin ka tih tâk lohte a awm ta nual a! Chu’ngte chu ka’n tarlang ang e.

* Zan mutna hun ka ngah ta hle.

* Lehkha zir thei turin ngaihtuahna leh hun thawveng zâwk ka nei thei ta.

* Kawnga kal chunga phone ka bih ngur ngur thin kha ka sim thei ta.

* Zing thawh hlim atanga facebook nghal char char avanga hnathawh leh class ka tlai ziahte kha ka pumpelh ve ta!

* Ka mit pawh a lo hahdam thei ta zâwk a. Lu nâ pawh ka nei tlêm ta zâwk bawk.

* Ka phone battery charge paw’n a lo daih rei ta zâwk a.

* Facebook-a na tak taka min sawiseltu leh thu hahthlâk tak takte ka pumpelh ta.

* Mi’n ‘facebook-ah i va tam ve’ min tih thin kha ka pumpelh ta! (Tuman facebook-a tam nih hi kan duh lo!)

* Ngaihtuahna pawh a facebook ta lo deuh e!

* Hunâwlah hahdam takin ka châwl vang vang thei tawh a, lehkhabu chhiarna hun ka ngah phah ta zâwk bawk.

* Facebook atangin zah-theih-loh (over!) ka zir chhuak tih ka hriatchhuah phah!

* A lerh te pawh kan lo lerh loh phah ta deuh alawm!

* Ka haihawt zualpui a reh.

* Thu tha bâwm (misual.com leh blogger) lam tân hun ka ngah ta zâwk.

* Ngaihtuahna nu but but a lo reh tâkah chuan thuziah lampangah min pui ta hle.

* Ka Pathian biakna (tawngtai, bible chhiar leh inkhawm) hun tur zawng zawng kha facebook khawih nan ka lo hmang thin tih ka hrechhuak ta!

* Tul lova hun ka lo khawhral hnem zia ka hrechhuak thar a, tangkai zâwka hun hman duhna thinlung ka put nachâng ka hre ta.

* Facebook-a mi puitling deuh leh ka thian tha zualte contact theihna tur (phone no & address) ka nei tawh tho va, ka hlimin ka lâwm em em e.

Ziah a râlah chuan ziah tur a la awm nual, duhtawk phawt ang.

He thu atang hian facebook ka lo hman nasat zia leh deactivate âwm hliah hliah ka nih zia midang tân pawh a hriat theih ta a, ka deactivate avanga min uia min ko lova min lawmpui theih zâwk ka ring hial!

Mahni inthunun thei leh a hman chintâwk hriate tân chuan facebook hi a tangkai lutuk. A chintâwk hre lo paw’n facebook hi ka tangkaipui nangiang alawm! Mahse, a chintâwk ka hre ta lo hi a pawi ta ber chu a ni.

Ka deactivate avang khan ka facebook thian zawng zawngte ka thlah hmak dawn tihna a ni rëng rëng lo. A hma angin kan inkâwm tam thei tawh dawn lo tihna mai a ni. Facebook tel lo nunchan ka’n zir phawt ang a, khawih leh tura ka fit tâwk (ka inthunun theih) hunah ka kir leh ang.

Taka, ka fiamthu lehkhabu hmasa ber tur 'Nun tihlimtu' tih chu a chhuak thuai dawn e. Remchângah a cover nen ka la rawn post leh dawn nia..

Facebook ka bansan e!

A tha ber dawn em tih chu ka la hre hauh lo va, mahse, facebook lam hi ka lut tlem ang ka ti thin a, ka lut tlem tak tak thei bawk si lo va. November ni 4, zing lam khan ka deactivate ta ringawt a ni.

Ka thian thate kha ka ui angreng khawp mai! Mahse, thian tak tak anga ngaih theih chin chu an phone no. ka nei hlawm tawh tho va, thil pawi eng em a thleng lovang chu maw..

November ni 1 atang khan exam (mai mai!) kan nei a. Chuta a thiama ka'n thiam loh turu rapthlak zia kha! Zir ila chu a zia deuh mahna. Exam pawimawh vak a nih loh avangin ka la serious lo hrim hrim a, mahse, ka rilru ngaihtuahna han bo zia kha!

Tichuan, internet, a bikin facebook hi ka khawih nasa em a, hemi vang a nih dawn hi ka ti a. Ka facebook account chungah ka thin a'n rim khawp a! Tichuan, facebook hian ka hringnun hrim hrim hi a tibuai a, mi rilru ka tina zingin ka rilru a nat phah ngun bawk a, ho të të-ah. Ka deactivate chuan facebook avanga ka buaina leh harsatna zawng zawng hi ka pumpelh dawn a ni ka ti a, hun tam tak khawhralna a lo ni bawk nen. Zirlai lamah lah ni se nikum lama lo fail thinrim tawh ka nia, beih ngawrh ka duh deuh bawk nen, ka deactivate ta mai a ni.

Facebook hi hmang sual lovin ka inhria a, ka ngaihtuah ka ngaihtuah pawhin ka hman tangkaina ka hre tam em em a, hemi avang deactivate phal lo reng ka ni rëng bawk a. (Deactivate ka duhna chu a rei tawh mai!) Hei, a khawharthlak dawn khawp mai!

Kum thar lamah kan dam a nih chuan ka la rawn luh leh ngei ka ring.

Ka ṭhianpa Kaia

A khumah a mu bam a, a thaw leh hawk ṭhin; rethei a inti em a ni. A lu na avangin a meng ṭha thei lo va; a luak a chhuak em em a, a luak thei hlei lo va; a pumpui ṭha lo chu a entir tawh a, pumpui ulcer an lo tihsak a, a damdawi pawh inentirna lehkhaa leng lo khawpin an lo chawh a, ‘Ka dam phah leh tak tak chuang lovang’ a ti a, pakhatmah a lei chuang lo, leina tur pawisa a nei lo.

A mit a entir a, tarmit an lo chawh a, tarmit leina tur nei thei khawpin a hausa lo. Ni dangah chuan inentir mai mai pawh a duh tawh lo, nghah rei a ngai thei em a ni. A kawng a na em em a, a naupan laia a ritchawina lama a kawngherh na kha a rawn chhuak leh a ni. A kalah lungte a awm bawk a, zun a harsat phah em em a; inthiar a duh, mahse, a e thei lo, an septic tank a khat tlat.

Ngaihzawng lamah lah ni se, a luck lo em em lehnghal a. A ngaihzawng neihchhunte lah chuan rei lo te-ah an kalsan zung zung a, taima taka an SMS a lo dahṭhatte chu khawhar takin amahin a chhiar ruk ruk a, a laktlak lai leh amah an duhna deuh ber ni-a a hriat chu thawn letin ‘He thu min thawn laite kha..’ a ti leh ringawt a, amah a intihrehawm mai mai a ni. Mahse, khawharna tur a neih phahna ni ve miau hek.

A hla duhzawngte lah chu ‘A riang chhuihthangvala’ tih lampang hlir. A inhnemna ber hla chu a lung tilengtu ber a ni tlat thung. A tawpah rilru na takin a bialnu hluite SMS-in an inṭhen avanga a tawrh nasat zia a va thawn leh dawk dawk a, anni’n awlsam takin ‘A va pawi ve’ an lo ti liam leh puat a. A thawn hma aiin a na leh ṭhin; a lu na rawn chhuah hun nen innang miah hek!

Phone kaihhnawih atan engtin tin emaw ni sum chu a nei ve thei zel a. Phone hi a ṭhian ṭha berah a pawm hmin hmiah, phone tan ṭhian ṭha ber erawh a ni lo chiang, a hmet chhe ngun em mai. Chaw a ei tawp a, a mu leh tawp a. A muthilh theih loh tawpah a phone book a hmet-hawng a, a lehkhazirpuite, chu’ng zingah pawh tlema chhe lo fal deuh, amah hriate phone number a save-ah chuan ‘Va reh ve’ tiin SMS a thawn leh ringawt a, ‘Tunge’ tih bak a dawng leh ngai chuang lo, chu pawh hawrawp kim lo lehnghalin!

A retheihna a theihnghilh ngai lo, a hre lutuk hi a buaithlak letling zawk. Mi khawngaihna pawh nghak zo lovin amah a inkhawngaih sa em em a, a tawpa SMS-ah bawk a ṭuan leh a, ‘I insawi khawngaihthlak thei em mai’ tih bak a dawng leh chuang lo; chu pawh hmana ‘Ka hmangaih ber mai che’ a lo tih hnup hnup hnen aṭangin.

Zana a mu thei lutuk hi a buaipui, ‘hil’ tel loh vangin. Tlaivar dawn dawnin a inngaihtuah lungpuam a, chumi aṭanga mittui lo chhuak chu a mutbu-ah engzat tak thamral ang maw? Chhunah erawh a muhil thei zek thung a, mahse, chu pawh lehkha zirna hmunah a nih loh chuan a theih chuang loh. A thil ei a tui lo va, chaw lah a ei thei hek lo; chawhmeh ṭha leh tui hmeh ngai hek lo le.

Chumi a nih avang chuan a cher tawlh tawlh a, a rihna a tlahniam chak hle bawk a. A inbuk hnuhnun ber ṭum chuan kg 5 ngawtin a rihna a tlahniam a, a lungngai em em a; lungngai viau e ti lo chuan a biak remchang apiang a hrilh thla zen a, a rilru takin a lawm emaw tih mai tur hi a ni. A inkhawngaihna rilru tan chaw ṭha a ni tlat.

‘Thian ka kawm tam lo va, mahnia awm hi nuam ka ti zawk a..’ tih thu hi a ṭhian chhar thar apiang hnenah a hrilh ṭhin. Nia, amahin a tawm cheuh cheuh a, a phone erawh a rim tlak tlak hle thung. ‘Mahnia awm chi ka ni lo’ ti chungin fianrial a ngainat zia a sawi reng mai.

Amah hi a kamtam ve hrim hrim a. A chetchhiatna chenin a ngawihbopui ngai lo. Mahse, mawihnai takin a sawi chhuak; a ṭhiante-ah belin fiamthu thawh nan tak a hmang a, eng emaw chetṭhat deuhna a neih erawh chuan mi’n an hre tam lovang tih hlauvin a tlangaupui ta chiam mai ṭhin, a aw sin tuai rat hmangin!

Thu hi a ziak ve ṭhin. A tui ve lutuk a, chhiar hneawm tham chu a ziak tawh. Chumi a nih avang chuan thu leh hla lama miril leh hnuhma ropui tak tak neite bulah a inthlahrung eih lo va, ‘keini thuziakmi’ tih ṭawngkam hi a chhep awl lo. Chutiang lama tuite inhmuhkhawmnaah a tam em em a, pawl anga an din pawhin a phusa pawlah a ṭang ziah. Essay leh poetry inphuahsiakah erawh thehmeh ang hlauh!

Ama tawkah lehkhabu pawh a chhiar peih ve hrit hret reuh khawp mai. Chuta ṭang chuan eng eng emaw chu a hre ve zul a, mahse, chhawrna tak tak erawh a nei lo, mi hnial nan erawh a hmang ṭangkai fu. Mi insawithei deuhte hi a haw em em a, a lehkhabu chhiar tawh tam zia erawh a hmuh phaka awmte’n an hriatpui vek. Lehkhabu a hmuh apianga hi ‘hei chu hmanah ka chhiar tawh’ a ti thlazen a, ‘mahse, ka chhiarna a rei tawh a, a thawnthu ka hre tawh lo’ tihin a zawm nghal zat bawk. Bible erawh lehkhabu zingah a chhiar tel lo emaw tih tur hi a roh thung!

Kohhran lamah lah ni se, thlarau lama tuihnang a neih tlem ang bawkin amah hi biakinah a tlem a, a hming zawnah pawh engmah chiah a awm. Chutih rual chuan a fakawm deuhna a nei, inkhawm thatchhe deuh chu a ngaithei ṭhak lo. Inkhawm ngai lote inkhawm tura tur tut tut hi a ṭhahnemngaihna zawng a ni a, inkhawm ṭhat zia hi inkhawm ngai miah lote tana zawm chakawm hliah hliah khawpin a sawi tlawk thiam tlat. A ṭawngṭai tam vak lo va, ‘ka lo ṭawngṭaipui ang che’ tih ṭawngkam erawh a chhak chhuak hnem phian.

YMA leh khawtlang thiltihah te hlei hlei ṭhahnem a ngai lo nasa! Eng fund fund emaw an rawn khawn chang chuan a phur ber ang ziazangin ‘hetiangte chu a pawimawh alawm, kan tih tur alawm’ tiin nui sangin a lo tlak zat zat a, an hmuh phak lohvah erawh chuan ‘ṭanpui ngai ṭanpuitu YMA ve hi’ tiin a sawisel zui lo thei lo, a rethei miau va. Engah nge a dinhmun thlirpui lova chhiah phuahchawp an tuk ṭeuh ṭeuh vei reng le..! A thiam loh a nih tákah!

Mi taima tak a ni roh va, a pawi ber zawka chu a taimaknate hi han chhawrna em em tur a awm lo hi a ni. A ṭhiante hnenah zan lai laiah zan nawm zia ngawt a fah ṭhin, a awm lo lem lo - mut hi nuam a ti em a ni. Chu lovah chuan chaw ei hi a taima leh em em bawk a, mahse, chu pawh midang eirawngbawlah chauh. Eirawng a bawl peih loh chuan chaw nghei mai pawh a hreh lo va, ‘thawk lo chuan ei pawh ei suh se’ tih a zawmna ve lam tak a ni.

Harsatna a tawh zawng zawngte hi a ngaihzawng hluite a burbun vek! A ngaihzawngte’n an ṭhen apiangin ngaihzawng nei tawh lo turin a intiam a, mahse, chu a intiamna chuan duh vetu a neih hmasak ber hun thleng chauh a daih ṭhin. A haihawt ve hrim hrim a, a ngaihzawng neih zat a hre lo – a ṭhiante bulah chuan. Haihawt viau e ti lo chuan a ngaihzawngte hming a hre em em thung – a ṭhiante bulah chuan. Amaha a awm erawh chuan ngaihtuah chawp fe a ngai thung.

Beidawnga nun ning ngawih ngawiha awm chang hi chu a ngah ve lutuk, he’ng a ze mak tak tak leh awmdante vang pawh a ni maithei. Mahni nunna chhah hial pawh a ngaihtuah ṭhin a, mahse, a ngam lo – a kalna turah a chiang mah mah. Chu’ng a ngam lohnate pawh hman ṭangkai dan a thiam leh zel a, a fakawmna pakhat a ni leh ta! Midangte hnenah ‘chutiang chuan ka lo awm ve tawh ṭhin a..’ a tih theih phahna a ni ve tlat. Chu chuan thil tam tak a lo tawng tawh a ni tih a tilang a, hlawhtlinna a neih huna sawi tur chu a rukin a lo khawl khawm ṭan der tawh a ni. A fing reuh a nia!

A nuna thil pawimawh ber, midangte tan pawha entawntlak ngawih ngawih awma chu beidawng lova a beih hram hram ṭhinna hi a ni. An khua aṭanga MA chhuak hmasa ber nih a tum laiin BA a chhuak thei hauh lo va, a thil tum chu a ṭhiante’n an lo nih khalh ta a, mahse, a hnual lo – a la tum reng tho. An khua aṭanga pawl sawm a pass aṭang khan hna hmu lo pawlah a tel nghal a, tun thlengin member active ber a la ni reng a, hruaitu nih pawh chuh a tum nghe nghe. Hruaitu a nih hunah chuan hruaitute’n hlawh an neih theih nana nawr a tum ru khiau. Chu chu hna hmu lo tana thil pawimawh tawpkhawk a ni.

Hna zawn hi a ruihhlo ngaihin a ngai tawh, a sim thei lo. Hnaruak awm a hre thei em em a, eng eng emaw certificate pawh a ngah khawp mai. Amaherawhchu, a dil ngun poh leh a tla ngun a, hlawhtlin a tum ngun poh leh a hlawhchham ngun a ni hawt. Chuti chung pawh chuan, hna dil tam ber nih tum ang ziazangin a la beidawng duh ṭhak lo – tun thleng hian! A hna dil zawng zawng kha hmu ta se, a rualin thawk kawp vek bawk se, Aizawl bazar te lek lek, a vai vaiin a kharchhawng piap piap thei ang chu!

Hmeichhe lamah hian a chhungte an beidawng thlawt. Amah duhtu an awm apiangin ngaihzawng a nei ve hi a ni mai a, chuvang chuan lerh pawh a inti thawkhat viau. A duhzawng a hmuh chuan hmangaihna chelekin a um char char a, tlang taka an duh loh thu an hrilh pawhin ‘hmeichhia leh uite a chul nel peih peih’ a ti tlat a, a beidawng mai mai duh reng reng lo – a hlawhtling khat deuh mai pawh a!

Nupui hi hman ata tawh tun thlengin a la zawng reng a, a la zawng zel dawn bawk a ni âwm e.

Hei hi misual.com-ah ka post tawh a, a let deuhthaw ziah belhin ka'n dah a nih hi!

Keini chu thingtlângmi kan nia, kan mâwl a nia!

Ni 10, October 2011 (Thawhtanni)-a Ramhlun South-a thil pawimawh ti-a ka kal haw chu bus-ah ka chuang phei a. Israel Point kan thlen chuan khua a thim tan tawh a. Bus stand-a kan din lai chuan nu pakhat sam kir bap leh pa pakhat hi an fanu ni âwm tak nen an lo lût a. Chutih lai chuan chhak lama Zoen Electricals Store chhûnga current êng vel chu pâwnah a rawn inkâp chhuak a. A kawt kawngpui vel chu rawng hran hranin a rawn kâp êng sep sep a.

Chu chu an hmuh chuan lo lût pathumte chuan mak tih hmêl takin an thlir thap a, an râk chûl a. An paber phei chu a bus chhûnga a lanchian deuhna laiah a phei a, ding meuhvin a thlir a.

Inngaitlâwm takin, "Keini chu thingtlângmi kan nia, kan mâwl a nia," a ti deuh sek a. A bula nula naupang lampang thutna bula thutna âwlah chuan a thu a. "Khi khi Ênga dawr a nih khi," a ti a ti mai a. A fanu lah chuan, "Khi, kawngpui pawh a êng sep sep mai, a mawi lutuk," a ti chûl a. An nuber chuan inthiam loh hmêl taka midang en zuk zuk chungin a va en bawk a. An tân chuan hmuhnawm a tling.

Kan tlân a, bus fare an rawn khawn a. Paber chuan, "Pariat hmun thum sawmhnih pali," tih pahin, "Sikulpuikawn," a ti lauh va. Pawisa a pe a. A bula nula thu chu thil a zâwt mawlh mawlh a, conductor pawh a nui vur vur a. Nuber leh an fanu chu tukverh lam an hawi chhuak a, inchhâwng sâng tak tak leh thil dang dangte chu an en zui ngawih ngawih a.

Chutah chuan he thil hi ka ngaihtuah zui veng veng a.

Engati nge thingtlângmite hian thingtlâng kan nih hi kan inhriat viau le? Kha patling pawh kha khawpui paho ai chuan a fing zâwk hauh lovang. Mahse, "Keini chu thingtlângmi kan nia, kan mâwl a nia," a ti kher khan ka thinlung a vit khawp mai. Hetiang thinlung kan putna chhan hi eng nge ni ta ber ang le?

Thâwkkhat lai khan khawpuimite hian thingtlângmi hi kan hmusit viau thin a. Tun thleng hian hmun thenkhatah chu chu a la awmin a rinawm. Chu thingtlângmi kan hmuhsitna chu thingtlângmite hian kan hai lo va, khawpuimite bulah inngaitlâwm leh inthlahrung dâkin kan awm fo. Hei hian thil tha aiin thil tha lo zâwk a thlen a. Thingtlângmi nih avânga mahni inngaihhniam riauna te, mâwl bîk ta viauva inhriatnate a thlen a, hmasâwnna kawngah min tithuanawmtu a ni fo.

Thingtlângmite hian khawpuimite tih theih chu kan ti thei ve vek a, kan rilru pawhin a tlin a ni. An zirna anga zirna kan neih loh vang te, kan khawsakna hmun inan loh vangtein kawng tam takah kan tluk lo mai zawk a. Chutih rualin khawpuimite pawh hian thingtlangmite chu kawng tam takah tluk lohna a nei ngei ang. Kan awmna hmun a zirin kan thiam leh tih theih a dang a, chu chu kan inpawm thiamsak tawn a ngai a, tangkai taka a kalkawp theih chuan thil ropui tak a lo chhuak thei a ni.

Thingtlângmite hian thingtlangmi nih avanga mahni inngaihhniamna thinlung i pu lo teh ang u. He kan rilru hi min tichak lotu leh kan dinhmun tihniamtu a ni zawk e.

(Tawngkam thiam loh luat a leiah ka sawi tum pawh ka sawi chhuak thei lo. Chhiartute'n ka sawi tum chu in man vek tho chuan ka ring e!)

Chhêmdam Thlifîm kum khat!

Mi blog-te chu kum sawm dawnte an ni tawh hlawm a, chutih laia keia blog kum khatna lo hetih pui hluai chu ka inthlahrung deuh va, mi nuihzat kan chang ang tih pawh ka hlau khawp mai. Amaherawhchu, ṭul ve tlata ka hriat vang leh, comment-tu leh chhiartute chunga ka lawmthu sawina ni pah fawmin ka han ti ve a ni.

Chhemdam Thlifim September ni 8, 2010 khan ka siam a. A hmain Chhemdam tih hming puin ka lo siam tawh a, thiam leh thiam lova dai chawp takmeuhva ka siam a nih avangin a template vel ka tibuai ta nuai a, a hran ka siam a, chhiartute zarah kum khat a tling ve ta reng mai a nih hi!

Hei hi chhiartute vang liau liau a ni tih ka hrechiang em em a, a bikin comment-tute in chungah ka lawm e. Nangmahni avang liau liauvin he blog hi a kal zel a ni tih ka hria a, thu lama ka pachhiat deuh chang pawha ṭhahnemngai taka Chhemdam Thlifim lo nghaktu in ni a, nangmahni avangin phurna leh chona ka neih phah zel a, in chunga ka lawmna hi a theuneu lo ve!



He thuziakah hian a hming hmerhin mi pakhatah chiah lawmthu ka sawi dawn; Sandman hian blog update hi ṭhahnemngai takin misual.com lamah  mi phochhuahsak ṭhin a, hemi avang hian zau zawkin mite’n he blog hi an lo hriat phah a, lut duh tan pawh awlsam takin a luh theih phah bawk a, a chungah ka va lawm tehlul em!

He blog hi mi chi hrang hrang 80 (Anonymous tiam lovin)-in an comment tawh a, post 52 (he post tiam lovin) awm tawhin comment zawng zawng hi (keima comment tiamin) he thu buatsaih lai thleng hian 737 a awm tawh a ni.

Blog-a comment tam zual 10-te hming leh an comment zat chu hei le!

Top ten commenters
1. Caribou - 64
2. H. Vangchhia - 44
3. Triplestar - 38
4. Rp Pachuau - 30
5. Khumchikthei - 20
6. Dolerich/Lalzarzova - 19
7. Sekibuhchhuak - 16
8. Noddy - 14
9. Krista Roluahpuia - 13

10. CyberThug - 12

Post hmasa ber - Rawih maia! September ni 8, 2010.

Comment hmasa bertu - Caribou, October ni 24, 2010 (Thlûkna dah dân leh short key pawimawh dang te)

Comment tamna ber post - Mizo blog khawvel leh Min tilungngaitu

He kum khat tlinna pual hian top 5 commenters remchâng ang angte chu hemi chungchanga an duh duh sawi turin ka ṭahawh a, min tihhlawhtlinsak hlawm a, ka lawm khawp mai.

Caribou...

"Chhemdam Thlifim blog-a thuziak ṭha tak tak ka chhiar te'n a changin min tinui a, a changin min tilungleng a, a changin min tibengvar hle ṭhin. Blog siam hi kan tam ang huin tha taka update zat zat peih erawh kan tlem hle. Chutih karah, bahlah awm hlek lova thuziak chhiar tur tharlam leh tha tak tak min rawn chhawpchhuak reng theitu TSa hi fak loh pawh tum ila fak loh a har a nih hi. Blog siam hi thil harsa a ni lo, a chhunga thuziak ṭha tak tak hmanga update ṭhin erawh thil dang daih a ni; a harsatzia ka hrechiang khawp mai. Blog pakhat lek pawh enkawl harsa tia ka iak ka iak laiin blog pahnih lai mai ṭha taka a enkawl thei te hlei hlei hi a chhuanawm ka ti. A thuziak reng reng ngaihnawm ti takin ka chhiar chhuak dap ṭhin. Thil hmuh inang ṭheuh ṭheuh, thil tawn inang ṭheuh ṭheuh, kan sawi chhuah dante, kan ziak chhuah thiam dan te hi a lo va inang lo tak em! Hetih kawngah tak hian alawm he nau hi ka tluk loh em em ṭhin. Ka ziak chhuah thiam miah loh tur ṭha tak takin a rawn ziak chhuak fo ṭhin si a. 

A kum a la naupang na a, thuziak lamah erawh a naupang lo hle, a nihna a ropui lo na a, thu leh hla khawvelah erawh ka chunga leng a ni si. Thu leh hla lama thangchhuah diar lo khim tawhte ho sulhnu aiin a sulhnu te hian mawi loh bikna reng reng an nei hauh lo a ni tih hi huai takin ka sawi ngam e. Hetiang blog ṭha tak, a thlawna chhiar theih tura a rawn duang chhuak hi a lawmawm ka ti a, chawlhsan mai lova ṭha taka a enkawl chhoh zel theih nan leh, he Chemdam Thlifim hi chawl mai lova a thawt heuh heuh reng theih nan ka duhsakna sang ber ka hlan e."

H. Vangchhia...

"He blog pawh kum a tling ta der mai. Chhiartu bakah chhiartute'n an chhiar aṭangin midang chhiar lo thlengin a chhunga thu awmte hi Mizo mipuite'n ṭha lama hlawk nan hmang thei turin ka duh hle mai. Kum dang tam tak ziah chhunzawm zel ni thei sela a lawmawm ngawt ang."

Triplestar...

“Hun rei lo te emaw tih chhungin Chhemdam Thlifim blog chuan kum khat a lo tling ta der mai. Ka lawmpui e.

He blog hi Zoram khawvel blog-ah chuan ka luh ngunna ber pawl zinga mi a ni a, comment pek theih loh changte awm mah se, ka chhiar hram hram ṭhin a, internet luh chang hian ‘A blog a update leh tawh ang em aw..’ tiin nghakhlel takin ka tlawh hram ṭhin.

He blog-ah hian fiamthu nuihzatthlak tak tak leh thuril tak tak chhiar tur a awm ṭhin a, keini’n kan kal pelh leh kan kan mai mai ṭhin kha ani chuan chik taka enin thu ril leh hlu tak tak a lo chhar chhuak ṭhin a ni.

A blog neitupa hi kum lamah keini ai chuan a nau a ni tih ka hria, mahse, thu leh hla lamah chuan ka pa rual a ni tih ka pha lo ve. Ani hnen aṭang hian thil tam tak ka zirin ka hriat belh a ni.

He blog hi kum khat mai ni lo, kum sawm tam tak tluang taka kal zel tur leh Zofate tan, thu leh hla lamah leh fiamthu thianghlim lama Zofate chawmtu ni zel turin duhsakna sang ber ka hlan e."

Rpa Pachuau...

"TS-a hi ka la hmu lo va, internet khawvelah erawh chuan ka ṭhian ṭha berte zinga mi a ni hial awm e. Blog ka siam ve achinah ka luh ṭhinna ber a ni a, luh man a awm ka ti ṭhin hle a ni. Thu hi a naupan aiin a thiam a, a kum aiin a ril hian ka hre ṭhin. Fiamthu duh tak a nih ka ring a, a post zauh zauh bawk ṭhin a, ka hlimpui hle ṭhin. Thu-a duhtawka a han thlep kual vel ka chhiar hian mi pahnih ka hrechhuak ziah bawk. A blog-in kum khat a tling hi ka lawmpui rualin ka tluk lo ka tihna chu post update chungchangah hian a ni – tluk rual a ni lo. Taimak a ngai em a, ka pachhiatna lam tak a ni bawk si. Ka blog aiin thla hnih khat chauhvin a upa a, thu pai lamah erawh a pa rual a ni hawt ang. Mi pakhat, ṭhalai, fel tak, tuina lama chiang tak mai ka hmelhriat a, a blog chhim theia ka awm hi ka lawm hle a ni – ‘Chhemdam Thlifim’ dam reng se la, min chawmtu ni zel rawh se."

Dolerich...

"Internet khawvel hi ka tan chuan chenna ngai loh ram fan ang a ni a! Chu ramah chuan lungawina te, hlimna te, lawmna te ka rin loh tak takin ka hmu a. Chu'ng zingah chuan he ka nau anga ka en, Tsa Khupchong blog hian ṭahna zara nuihna awmchhun chu duhsak takin min hlan ṭhin a. Thu leh hla mualah thang chhuah a, tlang tlir turin ka beisei a. Ka duhsakna zawng zawng ka hlan e."

Chhemdam Thlifim tleh heuh heuh rawh se! 

Ka Nu

Mangang leh lungngai tâwpa ka awma min thlamuantu, chanchhe ber leh khawvêl êng kîl ngam lo tur khawpa zahna nasa ka tawh chânga ka bula awma, hmangaih tlâk loh khawpa inngaihna rilru pu hial khawpa suala ka tlûk chânga min theihnghilh lotu, ka nu hi chu a hlu a ni.

Mite anga khawilo kal dâwna chêng tam min hûm chhuahtîr thei ni mah suh se, a hmangaihna ṭawngkam kha a hlu a, suma lei theih a ni lo. Nu sàr veh vawh leh duh duh thawka ti thei ni lo mah se, amaha beiseina leh rinna awm chuan a tichak a, chu chu a a faten paw'n kan lo chhim ṭhîn.

Thiamna lamah chhuan tur engmah nei lo mah se, a thilthlâwnpêk zozai kha tu nu dang mahin min pe thei lo va, min hmangaih anga tu dang mah a hmangaih thei lo hi vânnei ka intihna ber a ni.

Eng emaw chângin thinrimin han titau ve ṭhîn mah ila, nêm leh zaidam takin min thawidam a tum ṭhîn a; a bulah chuan vânduaina lo thlengte pawh hi a nuam bîk hliah hliah a, mal taka ka awm a phal ngai lo.

Khawvêl sualna tam tak leh hmêl hrang hranga inlana mi bum tum ṭhîntu laka ka fihlîm theih nan a theih chin chinah a âng chhûng nuamah min chêntîr a, ka tawrh ai pawhin a tuar mai ṭhîn. Chu a hnathawh ropui tak chu a hlawhchham hauh lo va. A hlawhtlinna chu keiman ka têl mêk a ni.

Ka thiltihah hlawhchhama ka awm chângin kei ai mahin hrehawm a lo ti ṭhîn a, ka rilru ai mahin a rilru a lo na ṭhîn. Chu'ngte avângin a bulah chuan naupang thar ta sawtin ka inhre ṭhîn a, chuta ṭang chuan a hlutzia chu ka hre chhuak uai uai a. Ka chhût a, ka chhût nawn leh ṭhîn a, ka hlawhchham a ni; tunge nu hmangaihna hlutzia chhût chhuak zo ang le?

Taimâkna leh tumruhnain min kaihruai a, chhelna leh dawhtheihnain min enkawl seilian bawk a. Ka awm dân tura ṭha tam tak min hrilh mah se, a chêtdân leh awmdânin thil tam tak min zirtîr zâwk a, amaha pârmawi chu keimahni-ah a lanchhuahtîr ṭhîn. Chu chuan puitlinga ka kalna kawng a kawhhmuh a, ka inchhuihbah palhna lak atà min vêng tlat a ni.

Ka damlo va, a tlaivâr a; lungngai leh khawhar ngawih ngawiha ka awmin min thlamuan ṭhîn. Thinlung ngui leh chauva ka awmin min kuangkuah ṭhîn a, ka ṭahna mittui chu duat takin a hruhul ṭhîn. Sual kawng ka zawh a phal ngai lo va, a tih theih tâwk ṭawngṭaina hmangin min hnèm ṭhîn. Hmangaih tâwp lovin min kuangkuah a, chutah chuan thlamuang takin ka ṭap ṭhîn. Nu leh fa inkâra hmangaihna tluanghrui awm hi tu'n chhuchat zo tak maw aw..!

Harsat mangan ka tawh chângin ka nu ângchhûng nuam ka ngai a; hmána thlahlel taka a ṭâng ka belh ṭhin lai kha ka mitthlâah a rawn lang uai uai ṭhîn a, ka dam phah sawt sawt ṭhîn. Khawvêl sualna tam takin min hnaih chângin hmána a fuihna leh zilhna thu ṭha tak takte kha ka bengah a rawn ri nawn awn awn a, chu chuan sual lak atà min thiarfihlìm a ni.

Thiamna aia theihna; theihna aia chhelna, chu chuan chhamna lak atà min hlattîr a ni mai lo va, min thiarfihlìm a ni. Hlawhtlinna dai theu turin hlawhchhamna hlîng inchhuntîr hmasak phawt a ṭûl zia min hmuhtîr a, puitlinna lamtluang zawhna kawngah pachhiatna pawimawhzia min tawntîr a ni. Sum hmanga theihna aiin thluak hmanga thiamna min pe a, hlawhtlinna avâng chapona aiin hlawhchhamna avânga inngaihtlâwmna rilru min tuh bawk.

Ka nu min pêk ang khawngaihna chî hi Mother Teresa-in min pe thei lo va, ka nu min pêk theih ang tumruhna leh beih hrâm hrâm duhna thinlung hi Helen Keller-in min pe thei lo bawk a. Ka nu min pêk ang chhêlna hi Dolly Parton-in min pe thei lo va, ka nu min pêk ang thawhrimna hi Oprah Winfrey pêk theih ka ni lo. Ka nu min pêk theih thiamna leh hmasâwnna hi Marie Curie-in min pe thei lo va, ka nu min pêk ang ṭhanlenna atana rilru leh thlarau châwmna thu hi khawii thuhriltu ropui ber ber kâ aṭanga hriat ka beisei ngai lo va, ka beisei phâk lo bawk. Ka nu min pêk rohlu hi tu dang tehlulin nge min pe thei ang le? A dawngtu ka nih avânga ka lâwmna hian tâwp ni rëng a nei lo vang.

Ka ṭhatna duhin ka pa'n min hau va, ka rilru nat hlauvin ka nu'n min hnèm ṭhîn. Chhel nihna man pha turin ka pa'n min vua a, ka nat hlauvin ka nu'n min chûl a; thawhrimna awmzia leh hlutzia min kawhhmuh tumin ka pa'n min chher a, hman tlâk ni turin ka nu'n min tuaihriam bawk a; ka pa ka zah a, ka nu ka ngaisáng thung.

Hetiang khawpa min hmangaihtu, ka nu hi tihnat ka phal ngai lo va, kha zozai lungngaihna a lo paltlang tawhte atâ hahdam tawh se ka ti takzet a. Ka tâna kum tam hrehawm leh harsaa a lo hmanliam zawng zawng hlutna kha, eng tangka maha lei theih a ni lo. A tâna ka tih theih tâwk tih ka duh a, hmangaihna famkim nena duat taka enkawl ka duh a ni.

Ka hma lam thui tak a thlîr ṭhin avânga harsatna a tawh zozaite avâng khân thiamna leh theihna ka neihte chu a tân ka hmang tawh ang a, keimaha chi nung a tuha chu a vuai mai loh nan ka enkawl ang a, a chawrno hlep hlep ṭhîn ang.

Ka dik lohnaa min fuiha ka lungngaiha min hnèmtu, ka ṭhatnaa min faka chak lehzual tura min fuihtu, thu min hrilh zawng zawngte duhtâwk mai lova a taka lantîrtu, hmangaihnaa min enkawla ka thinlunga khawngaihna tuhtu, kawng dik lova ka pêng tur min vênga ṭawngṭaina nena min kaihruaitu, ka nu hi ka theihnghilh ngai lo vang. Amah avânga ka mittui tla hi, kut min thlâk leh min hauh vâng ni lovin, a hmangaihna hlu tak vâng a ni zâwk si a.

Hmánah chuan a mi hmangaihna hrethiam lovin palzûta palzama paldaia lo paltlang mai maiin keimaha a tum chu ka haider fo ṭhîn. Kha'ng lo hlutzia kha a hun lai khân lo hrethiam ni ila chu, a harsatna tawh tam tak kha ka pumpelhtîr thei tur.. Min hauva min zilh ṭhin pawh hi suala ka pênbo a phal lohzia tilangtu a ni tih tûnah ka hrethiam tawh a, min fuiha min phûrna zawng zawng hi chak lehzual tura thahrui min siamna a ni tih ka theihnghilh tawh ngai lo vang.

Engtikah emaw chuan tu pa emaw, tu nu emaw ka la ni ngei ang. Chu'ng hunah chuan fa enkawl dân hriaa ka thiam theih nan ka nu min enkawl ṭhin dân ka ngaihtuah chhuak ṭhîn ang a, chhûngkaw hlawhtling ka din theih nan ka pa thawhrimna ka theihnghilh ngai lo vang. Chu'ng hunah chuan an hnu chhuia an zia ka phawk chhuak zo lo a nih pawhin ka theih leh thiam chin chinah ka hlatsan mai lo vang a, ka rilrua an lo tuhngheh tawh thawhrimna leh dawhtheihna nen ka bei zual deuh deuh vang. Chutih hunah chuan ka bulah awm tawh lo pawh ni se, a thil min zirtîrte avângin chatuanin ka thinlungah a nung reng tawh ang.

Aw Jenny..!

Amah chu tleirâwl kum 19 mi vêl niin a taksa insiam mêk, insiam hlawhtling hlim a ni a, a ṭhatna ai maha a taimâkna leh a mizia duhawmnaten min hneha min hnêm hi amah hrechiang apiang chuan mak min ti hauh lo vang.

A hâng lo va, a ngo hluak lo; a ngo sen chak mai a, damdawi hming hriat a nei mang lo chu a hrisêlzia nemnghettu a ni a, chu chu a taksain a nemnghet a ni. A thau lutuk lo va, mahse, cher lam ai chuan thau lam hret zâwk mah a ni a, amah chuan thau a inti hle thung.

Meng zim san mai a ni a, engtik lai pawha nui reng mai chî niin a nuih reng vânga awm ta nge tih chu hriat loh, a biang vei lamah hmangaihna chhûn luhna atana ṭha fahranin biangsum a khuar kak a, chu chu a duh emaw, duh lo emaw, amah ka hmuh apianga ka hmuh hmaih theih loh leh hmuh loh theih loh a ni.
 

He'ng a pianhmanga ai maha min hneh zâwktu chu a mize duhawm tak kha a ni. A taima êm êm a, ina a awm ve pawhin mawng a hûng hman meuh lo. A ṭawng duh a, chu chuan nêlawm takah a siam a ni. Tu pawh ṭhian anga a kâwm thei leh ṭhian kawm a thiam lutuk hi tûn thlenga pawi ka tih ber a ni. Amah chu Jenny a ni.

A û nen khawi lai emaw thiltihna hmun pakhata inhriain kan inkâwm chho va, an inahte kal zauh zauhvin chuta ṭanga inhria kan ni nghe nghe a. Chu'ng hunah chuan û angin nge min ena ṭhian angin tih pawh hre hrang thei lo khawpin kei, tlangvâl ṭhankin zet tawh hi min lo dawngsawng thiam zu nia! Chu tak chu a ni a hnua min tinaa he article rawn piantîrtu ni tâ chu.

College kal a châkzia te, kan college-a a rawn luh ngei tur thu te min hrilh ṭhîn a, chuta ka lo biakṭhat duh loh a hlauh thu pawh min hrilh bâng lo. Kei pawhin chu hun ka nghahhlelhzia te ka theih ang tâwkin ka hrilh ve a; a ni, ka nghâkhlel tak zet. A bula awm ka thlâkhlelh avâng ringawt pawhin chu chu thleng thuai thuai se ka ti a, pâwl sawmpahnih a pass ṭum pawha a pain hmun danga luhtîr a tum thu min hrilh pawhin a pa hnênah kan college-a luhtîr hrâm tura tiin, kan college nawmzia leh lecturer leh zirlaite inpawhna ṭhatzia te chu ka theih ang tâwkin ka hrilh ta rèng a ni. Kan college chu Gov't Aizawl College a ni.

Chutianga inhmua inkâwm ngeih tâ chu ka ngaina chho ta tial tial a, min ngaina ve em tih erawh ka hre chiah lo. A hnu deuhvah phei chuan ngainatna mai ni lovin hmangaihna a lo piang chhuak ta a, vâl hi ka buai ta! Tûnlai khawvêl thiamna lo sáng chho zêl hi a hmang ṭangkai thiam tân chuan a ṭangkai nangiang a. Chu chu theihtâwpa hman ṭangkai ka tum ve a.

Thingtlânga awm ka nih avângin Krismas chu kan khuaah ka hmang ṭhîn. Amah nena kan inhriat kum pawh hian kan khuaah Krismas hmang tura haw ka tum a ni. Ka haw dâwnah ka tlawh a, chutah chuan ama phiar ngat, muffler (ngawnga veh chî puan lum) min pe nghe nghe a. Kei pawhin a tân liau liauva ka lei, hmeichhe incheina dahna, a bawm love sign-a insiam kual raih ka pe ve bawk a, keima tâwkin ka hlim a ni.

Ka thinlung hmun kil khatmah âwl awm lova a luahkhah vek avângin bei nge sei rûn dung tiin Krismas hmanga kan khuaa ka awm laiin beiseina sáng tak nen ka hmangaih thu chu phone-in ka hrilh ta râwt mai a. Chuta min chhânna chu pângngai ka ti - “Ngaihzâwng neih ka la duh lo,” a ti. A duh emaw, duh lo emaw, keiman ka duh miau si a! Chuta ṭang chuan ka hmangaih thu chu ka hrilh chàmchí a. A hlawhtling lêm hlei lo va! Chuti chung pawhin ṭhian angin ṭha takin kan inkâwm reng tho va.

Hmangaih biahthu ka hlan vânga a hlim sawt leh a nunkhaw hman a nawm thut ka ring lo va, ka beisei pha hek lo. Kei erawh chu ka rilru a tilài a, a chânga hrehawma awma hlimna min petu a ni a, hei hi nuam ka tih lai ber a ni ta.

Zan khat chu a ngai têin ka phone leh a, chutah pawh chuan chhânna ngai bâk ka dawng lo. Ngaihzâwng a neih leh neih loh ka zawh lahin a neih loh thuin min chhâng bawk si a. A rilru tak hriat ka duh avâng a rilru dik tak min hrilh turin ka ngên a. Chutah chu min hmangaih loh thu min hrilh ta..

“Tlang takin ka hrilh mai ang che. Ka hmangaih thei lo che a ni..”

Chuta min chhânna chuan min va dêng na tehrèng êm! Ka mittui a parawl kuang a, ka ṭawng chhunzawm thei lawk lo va. Chutah chuan ka la tâwp mai lo va, kum thum kum li, kum nga thleng pawha ka nghah theih tur thu ka hrilh ṭâwk ṭâwk a. Ka va han hmangaih tehrèng êm aw..

Chuta ṭang chuan an inah pawh ka kal khât ta raih a, kan inhmuh pawhin a hma ang thovin min biain min kâwm reng mah se, keimah zâwk hi ka rilru a nat zêl avângin ka be tam duh lo va. A hnuah phei chuan an ina kal ka serh ta hial emaw tih mai turin ka reh ta vang vang a.

Kum khat a liam ta..

Nikhat chu message a rawn thleng a, phone number a thlâk thu chu a number thara min hrilhna a ni reng mai a. Kan inkâwm zui hlek a. Pune-a thil zira a awm thu min hrilh ta a. A hmaa ka suangtuah ang kha a thleng lo chiang hle. Kan college-ah a lo lût lo tih ka hre dím diam tawh a, chuta chhapah Mizoramah a la awm lo zui. A lo haw hun tur ka zawh lahin a thil zir a zawh hmaa a lo haw a rin loh thu min hrilh a. Chu chen chen a hmêl hmuh loh chu ka zuam lo kher mai.

A mak a ni. Hmangaih takte hi hnartu an nih pawhin an hmêl tal hi chu kan ngaihlu a, kan thlahlel ngawih ngawih tho a ni. Hmangaih ve lotu chu huat hlur awm tak a nih laiin a ni teuh si lo, hmangaihte hmêl han hmuh hi chuan huatna tam tak kârah hlimna tê chu a lo awm ve ṭhîn zu nia!

Chuta ṭang chuan message-in kan inkâwm chho ta zauh zauh a. Keimahah amah beiseina a tlêm ta hle a, mahse, amah hmangaihna chuan beiseina nei lo thei lovin min siam miau si a le.. Sawi tama hlawhtlin mai theih chu ni sela chuan ka va hlawhtling dâwn chiang tak êm!

Kum hnih a liam ta..

He kum hnih chhûngin mi pângngai ni ve ta nafam chu ngaihzâwng ka nei ve nual hman a. Lerh erawh ka inti lo! Hmangaih loh ngaihzâwng ka nei ngai hauh si lo va. Chu'ngte chu han hmangaih dâwn viau chuan min tlânsan leh ṭhîn a, hei hi a ni mak ka tih chu. Hmangaihte kan ûm mêk laia hmangaihtu kan tlânsan dâwr dâwr tho si hi. Min hmangaiha min lo duh ngawih ngawihtu chu ka tawng tho va, mahse, ka hmangaih hauh si lo. Hmangaih lo mah ila, ka dinhmuna ding an ni tih erawh ka hriatpui chiang teh e.

Hmangaih tam tak a neih theih tih ka pawm a, hmangaih ber erawh pakhat bâk a awm thei lo tih pawh ka pawm. Mahse, Jenny-i'n min hmangaih thei lo chu ka pawm thei ngang lo a ni.

Zankhat chu message-in kan inkâwm leh a (Hmun danga a awm hnuin kan inbe ngai ta lo). Chutah chuan hmangaihna lam thu sawi kai dâwn chuan a message hi a tawi tak mai ṭhîn a, a chhan ka hrechiang khawp mai. Min la hmangaih ta chuang lo tih chu.

Ngaihzâwng dang han nei lâwp lâwp ṭhîn mah ila, amah anga hmangaih theih tumah ka neih theih loh avângin amah chu ka hmangaih ber a ni tih ka chiang a. Min hmangaih lotu chunga rilru ka pêk angin min hmangaihtu chungah erawh rilru ka pe tlat thei lo hi eng nge a chhan erawh ka chiang lo. Hei hian hmangaihtu tâna hmangaihte an hlutzia a tilang chiang hle âwm e.

Kum thum a liam ta..

A hma angin message kan la inthawn zauh zauh a. Chutah chuan hmangaihna hi mak ka tihzia te, hmangaihtu kalsana hmangaihte kan ûm zui chawn chawn ṭhîn chu mak ka tih thu pawh ka theih leh thiam ang tâwkin ka hrilh bawk a. Chu'ng hunah chuan, “Ka hrethiam bîk lo,” tih chiah hi chhânna ka dawn ṭhin a ni. Min la hmangaih ta chuang lo.

Chutih hunah chuan a hma ang bawkin beidawnna thinlung chuan lungngaihna leh hrehawmna a rawn thlen a, ka thinlung chu hmangaihna zûnzámin a rawn bawh nghâl ṭiam ṭiam ṭhîn. Chutah chuan beiseina tlêm nen khumah ka tlu leh hnawk ṭhîn a ni.

Hmangaih nei thei tura mihringte duan kan ni hi buaithlâk leh hrehawm tih châng ka nei ṭhîn. Hmangaih tawn chuan hlim zâwk âwm tak kan nih laiin, hlimna aiin hrehawmna kan tawng tam zâwk zu nia! A châng chuan hmangaihna avânga nun hlimna tak tak neia temtu chu mi tlêmtê an nih ka ring hial ṭhîn a ni.

Kum thum kal tâa a Krismas present min pêk chu ka kawl ṭha khiau va, tumah khawih leh hman ka phal ngai lo. Khua a vawt emaw, nipui lai a ni emaw, amah min hriatchhuahtîrtu chu hlut takin ka vêt ṭhîn. Chu a muffler senno (pink) min pêkah chuan a tharin a hmêl ka hmu ṭhîn a, chu ngawt pawh chuan a hlutna a belhchhah a ni.

Kum li a liam ta..

Ka thinlungah mei angin a nung reng a, beiseina êng pawh engthilmahin a tihlum thei hek lo.

Mi pângngai tân chuan beidawnna hun a tling ve ta..!

A thil zir a la zawh loh vângin Pune-ah a la awm reng a. Zankhat chu message ka thawn leh a. Pasal a neih huna min hrilh hrâm tur leh chu chu phu ka intih ve thu chu. Chutah chuan pasal a la neih mai loh tur thu leh hmu zo ni sela, engmah a zir tawh loh thu min hrilh a. Zawnpui tura min tihna thu pawh ka dawng tak e. 

Chu mai ni lovin, a pasal neih ni-ah chuan nupui fanaute nena ka kal duah a rin thute min la hrilh tâk deuh deuh va. A beidawnthlâk vawng vawng teh e maw! Amah nena chutianga awm chu ka duhthusàm ber a nih tehlul nen. A hmangaihna thu ka dawng chatuan tawh dâwn lo a ni ta ber mai.

Pasal a neih hma chu nupui neih ka tum loh thu ka hrilh tâk kha.

Hmangaihna avânga hlim taka awmte ka awt a, hmangaih tel lêm lova hlim taka nula leh tlangvâl kut insuih riala lêng dûn ka hmuhin hmangaihna nena a hlut turzia ka hrechhuak nawn awn awn ṭhîn. Hmangaihna tel lo hlimna ka la hre ngai lo va, hlimna tel lo hmangaihna erawh ka hrechiang ta hle mai.

Ka tâna Khuanu ruat chu ni sela, hetiang ang harsatna ka tâwk hauh lo vang. Mahse, Khuanu ruat ni lo tura han puhthlûk mai chu kawṭhalo chunga inkhâwm tluk zetin harsa ka ti a; lungawi taka hmangaihtu ṭâng belh mai loh chu tih tur dang ka nei tawh lo tih hre mah ila, keimaha keimah hian pawm harsa a ti ém a ni.

Kum nga a liam ta...

Nikhat chu a phone number hmasa zâwk aṭangin message ni lo phone call ka dawng teh tlat a. Phûr zeta ka han lâk chuan...

“...Thla thar ni 26-ah pasal ka nei dâwn a, i lo tel loh chuan...”

Ka ‘aw’ tain ka hria.

Mak ka ti lo va, ka dem lo bawk. Mak ka inti a, ka indem thung. Mi pasal neih dâwn avânga lo phili chiam mai chu a mak rêng a. Mahse, amah ka hmangaihzia hretu leh a taka lo tawngtu an awm a nih chuan anni mak tih erawh ka hlawh hauh lo vang le.

Jenny-i vânga ka hlimna chu Jenny-i vânga lungngaihnain a rawn thlen ta reng mai. Jenny-i vânga Jenny-i ka beiseina chu Jenny-i vânga Jenny-i laka beidawnna chuan a rawn thlâk ta a ni.

Ka theih leh neih ang tâwka nalhin ka inthuam a, bâwm chhûngah present dang leh a Krismas dâwn muffler min present tawha chu ka thun tel a. Biak In lam ka pan ta chhat chhat a.

Monu inthuamna mawi tak hmuh hmaihin moneitu vânneihzia ka chhût neuh neuh a. Kum nga lai beiseina nena ka nghah tithlâwntu chu ka hmu bawk a. Keimah avângin amahah hlim lohna a neih ka ring lo va, a hmêlah a lang chhuak hek lo.

An inneih thutiam chu zawi hle mah se, ka bengah ṭêk tla ri tluk zetin a ring a, zungbun an inbuntîr rual rualin Jenny-i ka beiseina zawng zawng chu a tâwp a, ka duhthusàm zawng zawngte nen romei angin a zâmral ta a ni.

Hmangaihtu leh hmangaihte inneihna ni chu a ropui a, a mawi a, lawmpuina leh duhsakna hlan nawn awn awn tlaka ni duhawm hmang thei an nih laiin hmangaihtu dang tân erawh ni râpthlâk a ni si a.

Ka present bâwm ken chu ka dah a, “Kei aia hmangaihtu i tawng a ni mai thei; mahse, nang aia hmangaih ka tawng tawh dâwn si lo..” tiin ka phun sap a.

Ramngaw leh nungcha humhalh

India ram hi 3,287,240 sq. km-a zau niin kan lei hmun za a ṭhena hmun 2.4 zet chu a awh a ni. Chuti khawpa zauvah chuan 19.27% chiah hi ramngaw a ni. Mizoram hi 21,081 sq. km-a zau niin chuta ramngaw zau zawng chu 1,318 sq. km lek a ni. Ramngaw lovah  nungchate an chêng thei lo tih kan hre ṭheuh vang a, nungchate chèn theihna hmun han tlèm zia chu! Chutah pawh thlamuang takin an la khawsa thei lo zui nia.

Mizoram chhûng bîk han thlurbing deuh ila. Thingtlânga chêng hi 80% vel kan la ni a, nitin eichawp dapa khawsaa lo neiha eizawng kan ni. Kum tina ram thar kaia lo nei (shifting cultivation) kan ni a, kan ram hectare nuai 21 vela zauvah hian lo neih nan hectare nuai 6.30 vel kan hmang ṭhîn a, kan eizawnna avângin nungchate an chêp ta telh telh mai a lo ni.

Kan lo neih dân hi ramngaw ṭhiat eizawng (shifting cultivation) a nih avângin ram zau tak tak chu kan vât a, kan hâl kàng duai duai a. Chu vângin kan ramngawte hi a lo chereu zo va, boruak vawngdaitu thing leh mau an tlêm tial tial a. Thing leh mau a tlêm telh telh avangin tui hnâ a lo tlêm a, khua a lum telh telh a. Ramngaw hring dup hmun chu a lo ro rê rû a, nungchate’n chènna tlâkah an ngai tawh lo va, a chêng awmchhunte lah chu kan hnawt ṭiau zo va, kan khawvel luahpuite an vâkvai zo ta!

A mipui tam zâwkte chu mi rethei, eitur tuihnai duh hun huna ei thei lo kan nih avângin thingtlâng lama chêngte tân chuan ramsa leh savate hi sum leh pai sêng lova kan sa hmuh theih a ni a, chu chu kan ûm ta ruak ruak mai a nih ber hi maw.. He’ng nungchate hian mihringte angin chhia leh ṭha hre lo mah se, mihringte ang bawkin nâ an hre tho si a, an va lainatawm em!

Kan pi leh pute aṭang tawha pasalṭha an tehna chu sa kap theiah a ni a, tu pawhin sa kah tam an duh ṭheuh va. Thangchhuah hi pialral kal ngei tura an ngaih avângin thangchhuah tura sa an kah te lo ngai a, an khawtlâng dinhmunah sa kah hian hmun pawimawh tak a luah a ni. Chu chu tuna computer age-a chêng tawhte hian kan la paih thei lo va, sa kâp thei aiin a humhalhtu chu pasalṭha an nih tawh zâwk a ni tih kan la pawm thiam tak tak lo a ni. Naupang pawhin a hunâwl chu sairawkherh nen a hmang a, sava perhthla tam chu themthiam bîk ni-a inngaiin themthiam ber nih an tum ṭheuh a ni.

Khawpui lamah ni se chawlh hman nan ramvah kan la chîng tho va. Mi changkäng leh vengva tak tur ni-a lang siin silai nena chhuah hi kan la zak tlat lo va, thingtlâng lampang chhûngte hnêna ramsa rëp kan chah ṭhinte hi a suatna chikhat a ni tih kan hre lo lui tlat mai a. He’ngte hi kan sim hunah chuan hetiang thu ziah a ngai tawh kher lovang.

Nungchate hian damkhawchhuah nan chênna tur bâkah mihringte hi min mamawh a, mihringte pawh nungchate tel lo chuan kan awm thei lo. Ramngaw mawitu an nih bakah ramngaw zauhtu an la ni tel zel a. Thing leh maute pawh nungchate eitur leh chenna petu a nih avangin nungchate tân chuan an pawimawh em em a, chutiang bawkin mihringte pawhin kan khawsakna kawng engkima a lo awlsam zâwk nan leh mamawh atan thing leh maute hi kan hmang ṭhîn. Chuti taka inmamawh tawn chu kan ni a, a chhia leh ṭha hriate ber hian chu chu kan tichhe mêk a ni.

Kan ramngaw a lo chereu tâk zel avângin boruak fím leh thianghlim hîp tur kan nei tlêm tial tial a. Mit tâna damdawi ṭha tak mai ramngaw hring dup pawh hmuh tur a awm ta mang lo. Boruak a lum telh telh avângin natna chi hrang hrang a lo pung a, mihring nunna thlengin a tuar chho ta zel a ni.

Ramngaw leh nungcha humhalh a ngai ta takzet a. A humhalh kawnga theihtawpa ṭan kan lâk a ngai a ni. Mizoramah ringawt pawh lehkhathiam 88.49% awm siin ramsate’n hmun an chang ta mang lo va, ramngaw leh nungcha humhalh tura inzirtir (awareness) kan uar deuh deuh pawh a ṭûl hle. A bîkin thingtlâng lama mi rethei zâwkte hian ṭan kan lâk nasat a ngai a, kan khawsak kawng engkima thing leh mau tel lova khawsa thei lo kan nih avângin thingphun kan uar deuh deuhte pawh a ṭûl a ni.

Nungcha humhalh lama hma kan sawn zel theihna atan ramsa tihlumtu hremna hi tûn aiin na zâwk se a ṭha ngawt ang. Thing leh maute pawh tûn aiin a phun inzirtir uar ila, sikul naupang zirlaiah a tam zâwk telh ṭhin ila, thing leh mau kit mai maitute hi an kih zat lêt phuntir ila, ramngaw leh nungcha humhalh ṭha vêng leh khua chawimawina châng hria ila chuan kan ramngaw hi a lo zau deuh deuh vang a, nungchate pawh an lo pung telh telh ang, hlim takin kan nun kan hmang thei tawh dâwn a ni.

Sawrkar pawhin ramngaw leh nungcha humhalhna hmun hi tam zâwk siam sela, hemi atana sum awm sate hi a ṭangkai thei ang berin hmang thei se, training leh awareness a tam thei ang ber buatsaih ṭhin bawk sela chuan hma kan sàwn deuh ngei ang.

Ramngaw leh nungcha kan humhalh hian hloh nei lovin kan hlêp reng a ni tih i hria ang u. Midang tâna hna thawk ni lovin mahni tân vek a ni tih hria ila, kan ṭhenawmpa thawh hun nghâk lovin mahniin hma hruai ngam ila. Kan hlawhtlinna chu keimahni vëkin kan têl ṭhîn a ni tih theihnghilh lo bawk ila. Kan biak Pathian duh zâwng a ni tih hriata duhtâwk mai lovin zâwm ila kan nun a va hlim dâwn em! Min tihlimtute an ni si a.

Nungchate hian an tâna zalênna dar rîk hun an thlír reng a, hlauthâwng rëng rënga hun hmang chungin an tâna paradise a thlen hun an nghâk reng a ni tih hriain nungchate leh an chênna ramngaw i humhalh sauh sauh ang u.

Khuhpuak!

Hrawkah a rawn za mer mer a, pumpelh tumin kan insum hrâm hrâm a. A za telh telh a, a thak tlém a tel tawh a, thâwk ṭhat ngam pawh a ni tawh lo; la dam ve duh si chuan thawchhama awm reng theih ngawt a ni si lo. Kan tihngaihna hre lovin hrawk vun kan han pawt leh ringawt a, kan han malis chiam a, awmzia a awm thei si lo. A tâwpah hreh leh dîm tâwkin kan han ‘hmm’ (a rîk dân hian ‘ehem’ a pâwl deuh mah) a. Chutah chuan kan harsatna chu fiah këk käwkin paltlang a lo ni a, kan awmna hmunah milâr kan lo ni ta!

A hun lai a nih tawh chuan pumpelh a va han har tehlul em – khuhpuak hi! Taksaah natna a thlen lêm lo va, damdawiina luhpui chi lah a ni hek lo. Damdawi ei chiama ṭha chi a ni lo va, a hranpâa enkawl dân tur tehchiam a awm hek lo; amah hi thil lian tham a ni lo ve hrim hrim. Mahse, a tluka kan chhia leh ṭha hriatna chawk nung vet vet theitu hi thil dang a awm kher lovang!



A hming rëng rëng pawh hi Mizo ṭawng double adverb pakhat, ‘ṭhuai ṭhuai’ tih leh adverb pakhat, ‘kharh’ tih nen a inhmeh hle a, a hrilhfiahtu ber pawh a ni hial âwm e. ‘ṭhuai ṭhuai’ tih hi thil ri ring tak leh nasa sawina atan kan hmang tlángpui a, chuta ṭang chuan khuhpuak hi eng nge a nih a hriat ruak mai. Thil ṭhenkhat hi chu ziaka fiah chi a ni a, khuhpuak erawh a vawi khat ‘kharh’ hian a fiah tâwk em em a ni.

A ri hian ki hrang hrang hi a nei ve a. Mahni-a awm chuan a ki sángin a rawn puak a, mi zingah erawh chuan zak leh hreh chung chunga puak a nih avângin a ki a hniam deuh va, amaherawhchu, mahni-a awma a ri aiin a fiah felfai zâwk thung. A puak deuh ṭhak reng mai a, a neitu mood a off deuh lai paw’n a tha a thlah duh ṭhak lo! Thahrui lamah chuan a ngaihtuahawm vak loh. A neitupa puih ngai lovin amahin a intodelh ve tâwk!

Hritlâng dam leh lamah hian a awm duh khawp mai. Hritlàn ṭan tirha thil huphurhawm ber chu dam hnaih tawh lampang a ni. A ri han midang pawi a sawi miah lo, a ri a mawi lo em em pawh a ni lo, bengchheng leh beng tikham thei khawp lah a ni hek lo. Mahse, tuman khuhpuah reng mai hi kan duh lo. Thiante pawh khuhpuak turin kan duh chuang lo; ṭhiante tâna kan rilru pângngai ve-na lam tak!

A hun leh hmun a thliar lo lutuk leh a invawngfel lo lutuk hi a ngeiawmna lai ber a ni. Puipun nikhua hian a ninhlei ber berah a ṭang ziah a, a paitupa ka hup zâwngin chêt a la tlat ṭhîn. Exam-na velah hian a che chukchu thiam em em a, a exam hlawhtling ṭhîn khawp! Mi an han ngawi reh ang ṭhep ṭhawp a, hriat phâk tâwk leka zawia fiah fel fai takin a rawn ri ta kharh a! Mit sîrin mi’n engtin nge an lo dawnsawn tih hriat tumin kan han melh ralh ralh a. An lo nuih huk chuan a zahthlâk chem chem a, an nuih miah loh lahin a inthlahrunawm leh em em mai bawk si a. Awmdân theihnghilh a awl khawp.

Chutiang hunah chuan a fingvar deuh tan chuan eng emaw chhuanlam siama pâwna chhuah daih mai a finthlâk hle. Mahse, pâwna kan chhuaha kan khuh khâwl vak vak khan luh hnu rei lo te-a khuhpuak rawn inmung leh tur kha a dâl chuang rëng rëng lo tih hriat reng tur a ni a, chhuanlam dang siam tur hriat tawh loh chuan hmabâk ko tak hmachhawn tura rilru siam a pawimawh hle ang.

He khuhpuaka thil hualthlalaawm em em mai chu, puipun leh awmkhâwm nikhuaa insûm chung chunga kan khuhpuah hnua insûm miah lova khuhpuah theihna hmun kan thlen veleha kan khuhpuak thei tawh ṭhîn lo hi a ni; ngeiawm lungrun tak a ni. Duhtâwka bengdar nghawr dawt dawt khawpa han khuhpuah ṭhuai ṭhuai a châkawm tehlul nen; mihring tih theih piah lam a ni tawh ṭhin si-a le.

Mi zinga duh hun huna irh leh vawih thei ṭhenkhat chuan an la intihtheihpui ngam tal a, duh hun huna khuhpuak thei renga awm erawh chu intihtheihpui an vâng âwm kher asin! Kan hawi hrëk hrëk reng mai a, kan inthlahrung chuih mai a, kan ṭi dák reng mai a ni. A chhimtu an tam poh leh a zahthlâkna a hlawhtling ting mai a, an tlèm deuh paw’n zâm leh hreh hauh lovin a puak ṭäng ṭäng ṭhîn.

Vawih hi chu a rûkin a tih theih a, a ri lovin uih deuhvin a tlingtlâk theih mai a, mi zîngah phei chuan phakar thiam dan azirin uih eng ang mah se, bula mite hmangin a la inthup mawi theih a; khuhpuak hi chu a ni mawlh lo. Zawi të-a khuhpuah tum pawh ni ila, zawi të fiah fai kalh si hian a ri ṭhak a, a ri a zawih poh leh a fiah ting mai a ni. Bula mite han puh ngawt dâwn ila, mihring beng finna lam tak a lo ni tawh si a. Insûm thei eng ang tân pawh he zahna kâwn hi pumpelh theih a ni lo.

Hritlàn laia khuh a tel tawh hi chuan khuhhnawk leh khuhpuak hi pumpelh theih a ni lo. Nula hmêlṭha deuh pawh zawi të të hian han khuhpuak kharh kharh tho. Patling an khuhpuak lian deuh va, an zak mawh deuh va; tleirâwl leh ṭhalai khuhpuakin an la-na deuh va, mi zîngah hrehawm an tih phah a. Thil tih eng emaw a awm dâwn pawhin hritlâng an chhuanlam mai ṭhîn. Hritlàn chhuanlama thil tihnaa kal lo chu mi zînga khuhpuah an hlauh vâng a ni duh khawp mai a; ina mahnia lo khuh kharh kharh an thlan zâwk vang a ni tlángpui.

Khuh hi puak a tel loh chuan a ṭangkaina mual mual chu a awm. Eng eng emaw signal-ah a ṭangkai riau va, warning-ah a ṭha bawk a, in-ready nan pawh a theih tho bawk! Nula chhaih nan a hman theih a, mi’n min chhaiha chhànlêt nan a hman theih bawk a. Tin, chhuanlamah a ṭha hle a, zahzêlah a la hman theih leh zel bawk. Hrawk hnawk thenfaina ṭha tak a ni a, natna hrik tam tak paihchhuahna hmanrua a ni bawk nen, a ṭangkai ru riau va. Amaherawhchu, ‘puak’ a tel tawh chuan he’ng hman ṭangkaina awm zawng zawngah hian a hmantlâk tawh loh miah loh thung!

He’ngte avâng hian thihna tih lohvah chuan mihring intluktlànna ber a ni âwm asin; tu pawh thaw thei tawh phawt chu a khuhpuak thei si a.

Khawvel accident rapthlak zual 10

Khawvêlah hian accident râpthlâk tak tak a thleng tawh a, a thleng mêk bawk a. He'ngte hi a chhan inang lo tak tak te, a thlen dân inang lo tak tak te an ni hlawm. |henkhat chu fîmkhur loh luat vânga thleng a nih laiin vânduai rëng vânga thlengte pawh a awm bawk. Tûna kan târ lan ho hi a accident avânga an sum sên, a siamṭhat nana an sên leh thil dang nena an sên tam zual 10 a ni a. Khawvêl hian he'ng chhiatna râpthlâk tak takte hi a theihnghilh tawh lo vang.

10. Titanic ($ 150 million)

Titanic pil kha kan hre ṭheuh àwm e; a film-te pawh kan hmuh kha. Kha kha a râpthlâk hle a; mahse, khawvêla chhiatna râpthlâk zualah chuan 10-na chauh a ni. Kha lawng kha a vawikhat zin chhuahna a ni a, vurtlang suin a tuipui mawngah a inhûng reng tawh a. Mi 1500 laiin nunna an chân a nih kha. Kha lawng kha dollar maktaduai 7 lai sênga sak a ni a. Tûna a hlutna chu dollar maktaduai 150 zet a ni tawh.

9. Tanker Truck vs Brigde ($ 358 million)

August ni 26, 2004 kum khân Germany-a Wiehltal Bridge-ah car leh petrol litres 32,000 phur truck an insu a. Truck chu kâng nghâlin lei aṭangin a tlânliam a. A hnuah a puak zui bawk. Lei (bridge) hi siamṭhat leh niin a siam nan dollar maktaduai 318 ngawt an sêng a, thil dangah dollar maktaduai 40 sêngin ngaiawh leh turin a vaiin dollar maktaduai 358 ngawt an hmang ral a ni.

8. MetroLink Crash ($ 500 million)

September ni 12, 2008 kum khân khawvêla rêl chêtsualna râpthlâk ber pâwl chu a thleng a. Khualzin phur rêl pakhat leh bungraw phur rêl chu Los Angeles-ah insuin mi 25 laiin nunna an chân phah a. He chêtsualna chhan hi an sawi dân chuan, kaltlang phal loh (red signal) a nih laiin khualzin phurtu zâwk rêl conductor chuan text message vêl a lo buaipui a, accident râpthlâk tak chu a thlen phah ta a ni. He chêtsualna avâng hian MetroLink lam hian dollar maktaduai 500 ngawt an chân a ni.

7. B-2 Bomber Crash ($ 1.4 billion)

He B-2 hi enthlatu thlawhna a ni a, February ni 23, 2008 khân Guam-a a ṭum hmun a chhuahsan hnu lawkah a tla a ni. Hei hi an chhuichiannaah chuan, boruak hnâwngin a thlawh dân thununtu computer kha tibuaiin chu chuan data a tikhawlo va. A hnu lawkah thlâwk ṭha thei lovin a tla a, a puak zui a ni. Hei hi khawvêla thlawhna tlâk vânga sum hloh tamna ber a ni a; vânneihthlâk takin pilot pahnihte erawh an him hlauh a ni.

6. Exxon Valdez ($ 2.5 billion)

He lawnga oil pût hi darh zau lutuk lo mah se, khawvêla oil pût vânga sum hloh hnemna ber pâwl a ni. Lawng hi helicopter ṭum theihna tura duan a ni nghe nghe a. March ni 24, 1989 (Editor pian aṭanga ni 9-na!) khân gallon maktaduai 10.8 zet mai chu a pût a; lawng hotu hi Joseph Hazelwood a ni a, thil dang eng emaw vânga lawng hi thunun zo lovin, tuipuia lung lian tak awm chu a su, a kehchhe zui a ni. He oil thenfai nan sum sèn mai bâkah oil leh lawng hlut zâwng belhkhâwmin dollar tluklehdingawn 2.5 ngawt an hloh a ni.

5. Piper Alpha Oil Rig ($ 3.5 billion)

Hei pawh oil lampang chhiatna bawk a ni. Thâwkkhat lai chu khawvêla oil pechhuak hnem ber a ni nghe nghe a, nitin oil barrel 317,000 a pechhuak ṭhîn. Mahse, July ni 9, 1988 khân vânduaina râpthlâk tak chu a thleng tlat mai. Khâwl lampang a chian loh avângin leh, technician-te’n tihsual pakhat an neih avângin start button pakhat hmeh keuh-ah khawvêlah chhiatna râpthlâk leh hautak chu a thleng ta a ni. Dârkâr hnih chhûngin ft 300 bial vêl chu meialhin a tuam hlup hlup reng a ni. He chhiatna avâng hian a hmuna hnathawk mi 167 ngawtin nunna an chân a, dollar tluklehdingawn 3.4 ngawt an hloh bawk a ni.

4. Challenger Explosion ($ 5.5 billion)

Kum 1986 January ni 28 khân boruak lawng, Challenger chu an kahchhuah aṭanga second 73-na lekah O-ring dik tâwk loh avângin a chesual a; a part ṭhenkhat inchâr a ngheh tâwk loh avângin gas a pût a, hna han thawk thei chî ziazáng a ni tawh lo; a hnu rei lo tê-ah a puak ta nghe nghe a ni. He thil hi a siamṭhat nan dollar tluklehdingawn 2 (tûna a hlutna chu dollar tluklehdingawn 4.5 vêl a ni) ngawt an sêng a; a hnu kum 1986-1987 khân chei nawn lehin dollar maktaduai 450 an seng leh a, tûna chumi hlutna chu dollar tluklehdingawn 1 lai a ni.

3. Prestige Oil Spill ($ 12 billion )

November ni 13, 2002 khân ton 77000-a rit tuialhthei phurtu lawng chu Spain ram panin a kal ruai ruai a; mahse, a phur rit mah mah ni tur a ni, lawng chu a pil dâwn ta mai a, lawng captain chuan Spain hnênah ṭanpuina a va dîl a. France leh Portugal lam pawh va be bawk mah se, an thlen meuh chuan gallon maktaduai 20 ngawt a lo baw hman tho a ni. Pontevedra Economist-te târ lan dân chuan, he oil bua tihfai nan dollar tluklehdingawn 12 ngawt an hmangral a ni.

2. Space Shuttle Columbia ($ 13 billion) 

Columbia chuan a vawi khat nan kum 2003, February ni 1 khân vânkhawhthei (rocket) chu a tîr chhuak a, NASA lam pawhin an chhuang hle a, India mi, Kalpana Chawla pawh a tel ve nghe nghe a nih kha. An kahchhuah aṭanga ni 16-naah a thla pakhat phui lo chuan a tibuai ta a, lei an thlen hma lawkin a puakdarh a ni. He vânkhawhthei hi a man dik tak chu kum 1978 vêl khân dollar tluklehdingawn 2 man a ni a, chu chu tûnah chuan dollar tluklehdingawn 6.3 nen a intluk vêl a ni. He vânkhawhthei chhiat chhan thil chhui nan leh endik vêl nan dollar maktaduai 500 zet an sêng leh a, a chei ṭhat nan dollar maktaduai 300 zet an seng leh a; an sum hman zawng zawng American Institute of Aeronautic and Astronautics chuan dollar tluklehdingawn 13 vêl niin an chhût a ni.

1. Chernobyl ($ 200 billion)

April ni 26, 1986 kha khawvêlin a theihnghilh tawh kher lo vang le. Chhiatna (accident) avânga sum sên hnemna ber a ni a, Chernobyl tih thumal hi chhiatna râpthlâk tak sawina atana hman a ni nghe nghe. He nuclear sâwngbâwlna hmun chhiatna avângin Ukraine ram 50% bial chu natna mak tak maiin a bawh khat vek a; mi nuaih 2 chuangin a ram an chhuahsan a, maktaduai 1.7 zetin hrî an vei a, mi tam tak an thih phah hial a ni. Kum khat hnuah pawh chu hrî chuan nghawng a la nei zêl a, hrî avânga cancer vei pawh mi 1,25,000 zet an tling a ni. He thil thleng râpthlâk tak tihtâwp nan te, inenkawl nan leh zangnadawmna atana an sum sên zawng zawng chu dollar tluklehdingawn 200 zet zu tlinga mawle!

Chernobyl chhiatnain hrileng a thlen vanga piangsual pakhat